'بن لادن با ملا عمر رهبر طالبان، بیعت کرده بود'

Image caption بن لادن طالبان را به داشتن دیدگاه جهانی تشویق کرد.

وحید مژده، روزنامه نگار و کارشناس مسائل سیاسی که در زمان حاکمیت رژیم طالبان در کابل، مدیر اداره دوم سیاسی وزارت خارجه بوده، در گفتگویی ویژه با بی بی سی گفته است که طالبان در آغاز روابط خود با بن لادن به او وعده قعطی و دائمی برای حمایت از او داده بودند.

او می گوید طالبان از کلیات حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ قبل از وقوع آن آگاه بودند، اما جزئیات آن را نمی دانستند.

آقای مژده که دست کم دو بار بن لادن را دیده و با دیگر رهبران گروه القاعده و همچنین رهبران ارشد گروه طالبان روابط نزدیکی داشته است، گفت که فرماندهان ارشد طالبان در نخستین دیدار خود با رهبران گروه القاعده، آنها را "صاحب خانه" خواندند.

آقای مژده می گوید:" نخستین بار که اسامه بن لادن را دیدم به دلیل شباهت او با شاهزاده های عربستان سعودی، فکر کردم یکی از شاهزاده های سعودی است ولی کسی به من گفت که او یکی از ثروتمندان عربستان است و از دوستان نزدیک عبدالله عزام است."

عبدالله عزام از نخستین کسانی بود که برای کمک به مجاهدین افغانستان به پاکستان رفت و در کشور های عربی برای جلب حمایت مالی برای مجاهدین تبلیغ می کرد، عبدالله عزام بعدها دوست احمدشاه مسعود شد در حالی که بن لادن از مسعود خوشش نمی آمد.

وحید مژده می گوید، سازمان القاعده ابتدا به این منظور ساخته شد که عربهایی را که برای جنگیدن علیه شوروی به افغانستان می آمدند، سر و سامان دهد. برای آنها در پاکستان محل اقامت تدارک کند، مصارف آنها را فراهم کند و آنها را به گروه های مجاهدین معرفی کند. یعنی یک سازمان بیشتر لوژیستکی بود.

به گفته مژده، آمریکا در سالهای جهاد، تعداد موشک استینگر به مجاهدین داده بود، بعد از سقوط شوروی آمریکایی ها تصمیم گرفتند که این موشک هارا از سراسر افغانستان جمع کنند بنا براین آنها (آمریکایی ها) موشک های استینگر را به قیمت گزافی می خریدند، در همین زمان کسانی هم دیده شدند که برای اسامه استینگر می خریدند. اولین بار از همینجا بود که آمریکا متوجه خطر بن لادن شد و نام او هم برسر زبانها افتاد."

اسامه بن لادن بعد از پیروزی مجاهدین به سودان رفت و مدتی آنجا بود، وحید مژده می گوید:" شماری از رهبران دولت مجاهدین به رهبری برهان الدین ربانی برای شرکت دریک مراسم رسمی و دولتی به سودان دعوت شدند در این سفر مجاهدین افغان از اسامه خواستند که به افغانستان بیاید و بین گروه های مختلف مجاهدین میانجیگری کند یعنی او از طرف دولت مجاهدین به افغانستان دعوت شد و با هواپیمای آریانا متعلق به دولت افغانستان از سودان به شارجه و از آنجا به افغانستان پرواز کرد.

وحید مژده می گوید: "زمانی که طالبان در سال ١٣٧٤ خورشیدی شهر جلال آباد در شرق افغانستان را تصرف کردند،اولین ملاقات بین مولوی احسان الله احسان و بعضی از رهبران القاعده در منزل مولوی یونس خالص صورت گرفت."

احسان الله احسان بعدها رئیس بانک مرکزی در رژیم طالبان شد و در سال ١٣٧٧شهر مزار شریف کشته شد.

آقای خالص رهبر حزب اسلامی(شاخه مولوی خالص) بود که بعد از ظهور گروه طالبان در کنار این گروه قرار گرفت و در حال حاضر هم فرماندهان ارشد این حزب و از جمله جلال الدین حقانی در کنار ستیزه جویان طالبان می جنگند.

Image caption بن لادن به ملا عمر به عنوان امیرالمومنین بیعت کرده بود.

آقای مژده افزود: "طالبان (در این دیدار) به این ها (رهبران گروه القاعده) گفتند که شما نه تنها مهمان بلکه صاحب خانه هستید و به هر چیزی که نیاز داشته باشید، ما آن را در حد توانایی خود تهیه خواهیم کرد، تا زمانی که زنده هستیم، دست هیچ دشمنی به شما نخواهد رسید. این وعده ای بود که در همان جا داده شد."

به گفته وحید مژده، شمار زیادی از عربها از کشورهای مختلف در شهر جلال آباد حضور داشتند. طالبان در آن زمان و در سالهای بعدی در مناطق تحت کنترل خود به بن لادن و همه افراد عرب نزدیک به او اجازه دادند که برای خود پایگاههای نظامی و آموزشی تشکیل دهند.

آقای مژده گفت که گروه القاعده و شخص بن لادن طالبان را در جنگ با گروه های معروف به اتحاد شمال در افغانستان کمک مالی کرد و از جمله گروه القاعده مقدار زیادی خودروهای پیک آپ (وانت) نوع تیوتا برای طالبان خریدند که طالبان به طور گسترده ای از آنها در جنگ استفاده کردند.

به گفته او، بعدها این عرب ها خود هم در جنگ با اتحاد شما شرکت کردند و رهبران آنها به پیروان خود توضیح داده بودند که رهبران گروه های مجاهدین سابق در افغانستان دست به کارهای خلاف شریعت زده اند و حالا "جهاد" علیه آنها "واجب" شده است.

آقای مژده افزود: "تلاشهایی هم این ها (اعضای گروه القاعده) کردند تا مخصوصا احمد شاه مسعود را دستگیر کنند و بعدها در کشته شدن احمد شاه مسعود هم دو عرب که با همین شبکه ارتباط داشتند، نقش داشتند."

این مقام پیشین وزارت خارجه طالبان گفت که حضور بن لادن و دیگر اعضای گروه القاعده در افغانستان در معرفی ملا محمد عمر، رهبر گروه طالبان به عنوان "امیرالمومنین" هم نقش عمده ای داشته است.

او گفت: "در اجتماعی که در همان آغاز کار پس از تصرف قندهار (۱۳۷۳) به میان آمد، ملا محمد عمر به عنوان امیرالمومنین معرفی شد - امیرالمومنین یعنی رهبر تمام مسلمانان و کشورهای اسلامی. کسانی که به او بیعت کردند، تنها افغانها نبودند، بلکه افرادی از کشورهای مختلف و مجاهدین (عربی) که از دوران جهاد در این جا بودند و از آن جمله شخص اسامه بن لادن با ملا محمد عمر بیعت کردند."

آقای مژده افزود: "امیرالمومنین، به عنوان کسی که رهبر تمام جهان اسلام باشد، (با بیعت تنها افغانها) مفهوم نداشت، بنا بر این، می توان گفت که حضور خارجی ها در این جا یکی از عواملی بود که فرصتی را به وجود آورد تا چنین عنوانی به رهبر طالبان داده شود."

حق نشر عکس AFP
Image caption بن لادن در زمان حاکمیت طالبان پایگاههای آموزشی برای پیروان خود در افغانستان تشکیل داده بود.

به گفته وحید مژده، با گسترش فعالیت های گروه القاعده، که از مرزهای افغانستان هم فراتر رفت و این گروه در بمبگذاری های سفارت آمریکا در نایروبی (۱۳۷۷) متهم شد، شماری از رهبران طالبان متوجه دردسرهای حضور بن لادن در افغانستان شدند. او افزود که حضور بن لادن باعث محدود شدن روابط خارجی طالبان و حتی روابط طالبان با عربستان سعودی شد.

آقای مژده گفت که بن لادن در پاسخ به این نگرانی های طالبان انتقاد کرد که امور جهان اسلام تنها به افغانستان خلاصه نمی شود، بلکه در جهان اسلام کشورهای مختلفی هستند که "تحت فشار" هستند و باید آنها "نجات" داده شوند. به نظر آقای مژده، بن لادن نجات کشور های اسلامی را "مسئولیت" خود می دانست.

این مقام سابق اداره طالبان گفت که شماری از رهبران گروه طالبان به این نظر بودند که محدود کردن فعالیت های بن لادن و منع کردن او از مصاحبه با رسانه های خارجی، با برخورد اسلامی مطابقت ندارد و به همین دلیل آزادی هایی برای فعالیت های او داده شد.

این آزادی ها در زمان طالبان تا آن جا رسید که گروه القاعده در قندهار دست به تشکیل پایگاه آموزشی "الفاروق" و چنیدن پایگاه مشابه دیگر در افغانستان زد که در آنها افراد مختلفی از کشورهای مختلف آموزش نظامی می دیدند.

آقای مژده گفت افزادی که در این پایگاهها آموزش می دیدند، به کشورهای دیگر می رفتند و "بعدها مشخص شد که بعضی از کسانی که در جاهای دیگر دستگیر شدند و حتی در چین دستگیر شدند، در کابل و قندهار آموزش دیده بودند.

این کارشناس مسائل سیاسی افغانستان گفت که "بدون تردید" طالبان از "برنامه جهانی" بن لادن در افغانستان آگاه بودند و آنها می دیدند که اعضای گروه القاعده در افغانستان آموزش می بینند و حتی به عنوان بخشی از آموزش در جبه های جنگ در کنار طالبان با اتحاد شمال می جنگیدند و بعد به کشورهای دیگر می رفتند.

وحید مژده گفت که او از امیر خان متقی، وزیر اطلاعات و فرهنگ امارت طالبان شنیده بود که بن لادن گروه طالبان را به دست زدن به فعالیت هایی وسیعتر از محدوده جغرافیایی افغانستان تشویق کرد، اما طالبان استدلال کردند که اگر آنها دست به کاری در سطح جهانی بزنند، ممکن است امکانات خود را در افغانستان هم از دست بدهند.

با وجود این، به گفته او، غیر از عربها، شمار زیادی از ستیزه جویانی از کشورهای مختلف و از جمله از کشورهای آسیای میانه در راستای همین برنامه جهانی بن لادن در افغانستان حضور داشتند و عملا در کشورهای مختلف و حتی در چین دست به فعالیت می زدند.

حق نشر عکس AP
Image caption طالبان به بن لادن وعده قطعی داده بودند که دست هیچ دشمنی به او نخواهد رسید.

به گفته آقای مژده، اعضای گروه القاعده فعالیت های جهانی خود را در افغانستان پنهان نمی کردند و حتی از برنامه هایی برای "نابودی آمریکا" سخن می گفتند. به گفته او، شماری از آنها در دیداری با شخص آقای مژده از حادثه ای مشابه به ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ حتی پیش از وقوع این حادثه سخن گفته بودند.

او گفت: "در ملاقاتی که با دو سه نفر از اعضای گروه القاعده داشتم، آنها با صراحت گفتند که آمریکا نابود خواهد شد و این کار را ما می کنیم. مواد انفجاری را که ما در جایی جابجا کرده ایم منفجر خواهد شد و حدود پنج هزار نفر را خواهد کشت و زوال آمریکا از همین جا آغاز می شود."

آقای مژده به این باور است که احتمال این که همه امور طراحی حادثه ۱۱ سپتامبر در افغانستان صورت گرفته باشد بعید است، اما پیش از وقوع آن، آگاهی از اتفاق افتادن چنین حادثه ای در میان طالبان وجود داشت، اما از چگونگی وقوع آن و همچنین از زمان و مکان دقیق آن اطلاع نداشتند.

او گفت که طالبان تصور نمی کردند که ابعاد این حادثه در حدی که اتفاق افتاد باشد و پیامد آن هم حمله آمریکا به افغانستان و سرنگونی رژیم آنها باشد. به گفته آقای مژده تصور طالبان بر این بود که ممکن است بن لادن این کار را به عنوان ابزاری برای "تبلیغات رسانه ای" و افزایش نفرات خود در داخل افغانستان انجام دهد.

با این همه، در مورد این که چرا طالبان پس از ۱۱ سپتامبر بن لادن را به آمریکا تسلیم ندادند، نظر وحید مژده این است که طالبان در زمان ریاست جمهوری جورج بوش باور داشتند که آمریکا در هر صورتی، چه او را تسلیم بدهند و چه نه ندهند، اقدام به سرنگونی رژیم آنها خواهد کرد.

به گفته او، به همین دلیل طالبان ترجیح دادند که بر اساس رسوم و سنت افغانها از "مهمان" خود در برابر "دشمن" محافظت کنند و او را به آمریکا تسلیم ندهند.

مطالب مرتبط