سقوط در هرج و مرج، اثر تازه ای از احمد رشید

جلد کتاب
Image caption سقوط در هرج و مرج اثر تازه احمد رشید است که اخیرا وارد بازار کتاب کابل شده است

"سقوط درهرج و مرج" تازه ترين كتاب احمد رشيد نويسنده مشهور پاكستانی است كه به زبان انگليسي منتشر شده و به تازگي توسط حسن رضايي به فارسی ترجمه و روانه بازار كتاب كابل شده است.

احمد رشيد سالها است به عنوان خبرنگار در حوزه افغانستان، پاكستان و آسيای ميانه فعاليت دارد و يكی از معدود خبرنگارانی است كه اطلاعات گسترده در مورد این منطقه دارد. او بيش از سه دهه است كه حوادث افغانستان را نيز از نزديك دنبال می كند.

مشاهده اوضاع سياسي پاكستان، تجربه كودتاهای نظامي يكی پس از ديگری و ناپايداری حكومت های غير نظامی در پاكستان، مسابقه تسليحاتی اين كشور با هند، رشد تدريجی افراط گرايی اسلامی و سلطه نظاميان بر مقدرات پاكستان، از موضوعاتی است که احمد رشید در کتاب تازه اش مفصل به آنها پرداخته است.

جهان نا امن تر از قبل

احمد رشيد در مقدمه كتاب خود طمع های امپريالستی آمريكا را ياد آور می شود و از شكست پروژه ملت سازی در افغانستان، پاكستان و آسياي ميانه سخن می گويد.

از نگاه اين خبرنگار پاكستانی، نبرد ايالات محتده آمريكا عليه تروريسم، موجب شده است كه جهان بسيار بی ثبات تر از آن چيزی به نظر برسد كه در لحظه تاريخي ١١ سپتامبر ٢٠٠١ بود.

او بر اين باور است كه طرح آمريكا بعد از ١١ سپتامبر باعث شد تروريسم و اسلام گرايی افراطی به صحنه باز گردد.

مولف در اين اثر به دنبال پاسخ این پرسش اساسی است كه چرا چنين اشتباهی صورت گرفت و چرا چنين تصميم به زعم نویسنده نا بجا و ضعيفی توسط واشنگتن اتخاذ شد و چرا جهان بعد از سالها سپري شدن از حوادث ١١ سپتامبر ناامن تر از قبل شده است؟

اين كتاب در ١٨ فصل جداگانه تدوين شده است. هرچند هر فصل از این کتاب به تنهایی موضوع خاصی را دنبال می کند اما سیر روایت کلی کتاب به خوبی بيان شده است و انسجام عمودی کتاب حفظ شده است.

در فصل اول كتاب ضمن تحليل حوادث دوران جهاد افغانها علیه شوروی سابق، احمد رشيد از دوستي خود با حامد كرزي، رئيس قبيله پوپلزي، سخن گفته است و اينكه چگونه حامد كرزی شش هفته بعد از حوادث ١١ سپتامبر نان چاشت/ناهار، را در لاهور در منزل نویسنده صرف كرده و از آينده و امنيت كشورش با او سخن گفته است.

خاطراتی از حامدکرزی

احمد رشيد ضمن معرفي حامد كرزي و خانواده اش از بحث هاي مفصلی كه ظهر آن روز تاريخی در منزلش با او داشته است سخن گفته است: "آن روز، حامد كرزی و من در لاهور بحث مفصلي داشتيم و سر انجام به اين نتيجه رسيديم كه او تنها دو راه دارد: مي تواند پاكستان را به قصد اروپا ترك كرده و به انبوه مهاجران سياسي افغانی بپيوندد كه با مردم شان تماس ندارند و در حلقه اطرافيان شاه سابق، ... درآيد و راه دوم آن بود كه وی خانواده اش را به خارج از پاكستان منتقل كرده و سپس خودش دست از جان شسته وارد افغانستان شده و قبايل پشتون و مخالف طالبان را گرد خود جمع كند."

آنگونه كه اين خبر نگار پاكستانی در كتاب خود روايت كرده است در جنوری/ژانویه ١٩٩٣، در زمان جنگ های داخلی بين حكمتيار و مسعود در كابل، حامد كرزی به عنوان يك پشتون تحت حاكميت تاجيكها، به دستور وزير داخله(كشور) ژنرال محمد فهيم و رئيس سرويس امنيتی مسعود، بازداشت مي شود.

گويا در زمان بازداشت و بازجويي از حامد كرزي، ساختمان امنيت ملي به صورت ناگهاني مورد اصابت راكت قرار مي گيرد و در هرج مرج ناشی از آن كرزی فرار می كند و با يك اتومبيل خود را به پيشاور مي رساند و يك سال بعد به پدرش در كويته می پيوندد.

در عصر ١١ سپتامبر، هنگامی كه اولين هواپيما به برج تجارت جهاني اصابت كرد، كرزي در اسلام آباد در حال قدم زدن بر فراز تپه هاي "مارگالا" بود و برادر كوچكترش احمد ولي، از كويته به او تلفن كرد و او را از حادثه آگاه ساخت.

احمد رشيد كه در آن شامگاه چند بار با كرزي صحبت كرده است مي گويد: " چند روز بعد كرزی با ديپلماتهای تمامی سفارتخانه های كشور های مهم غربی ملاقات كرد و تاكيد نمود كه آماده رفتن به افغانستان می باشد. او آن روز به جز از بريتانيا كه به وی يك تلفن ماهواره اي كمك كرد ولی او از پذيرفتن آن امتناع ورزيد، كمك ديگری دريافت نكرد و هنگامی كه به كويته رسيد خانه اش مملو از سران قبايل بود."

به نوشته احمد رشید، چند روز بعد، كرزي كه هيچ پولی به همراه نداشت، از برادرش می خواهد كه مقداری پول برای او فراهم كند؛ و سپس او با يك تلفن ماهواره ای كه شماره اش را به انگليسها و آمريكايها داده بود، با يك موتورسکلت و همراه چند نفر از دوستانش راهی كابل شد.

در فصل های بعدی كتاب ضمن تحليل و بررسی حوادث پاكستان، و حمله آمريكا به افغانستان به طور مفصل به ورود حامد كرزی به روستای كوچكي در نزديكي ترين كوت افغانستان اشاره شده است و اينكه تا مدتها فقط يك تلفن ماهواره ای تنها وسيله ارتباطی كرزی با جهان خارج بوده است.

احمد رشيد در ادامه از قول يك مامور اطلاعاتی آمريكا كه اكنون بازنشسته شده است آورده است كه "كرزی اين خيال را در سر داشت كه پشتونها را متحد كند. هيج كس قبل از ١١ سپتامبر او را باور نداشت. سفارت آمريكا او را از نظر دور داشته بود و گزارشهای سفارت راجع به او منفي بود... احمد رشید در کتابش به نقل ار آمریکایی ها نوشته استک او بدون هيج گونه حمايتی از سوی ما به افغانستان رفت. تنها بعد از آن كه ما كرزی را از اولين نبردش نجات داديم، او را جدی گرفتيم. او تنها پشتونی بود كه با طالبان مي جنگيد و زنده ماند. پس از آنكه سيا با او برخورد كرد و راجع به او گزارش داد، جرج تننت گفت كه اين همان فردی است كه بايد از او حمايت كرد؛ اين همان فردی است كه افغانستان آزاد را رهبري خواهد كرد."

در فصلي ديگر از كتاب موضوع سلاح هسته ای و منازعه دايمی كه هميشه ميان هند و پاكستان بوده است مورد نقد و بررسی قرار گرفته است و در يك فصل ديگر به جريان جنگ سالاران و پولهای باد آورده در جنگ افغانستان اشاره شده است.

"الگوي آمريكايی" نام فصل ديگري از كتاب است. احمد رشيد ضمن بررسي اقدام جور بوش رئيس جمهور آمريكا مبني بر عدم پذيرش بازداشت شده گان القاعده، طالبان و ديگر مظنونين به تروريسم، به عنوان "زندانی جنگي" و رد هر گونه دسترسی آنها به مراجع قانونی، اين اقدام را براي آمريكا و نوع بشر يك گام به عقب مي شمارد كه تا هنوز اذهان جامعه حقوقی جهان را به خود مشغول داشته است.

احمد رشيد بر اين باور است كه اين اقدام آمريكا شديد ترين تاثير را بر افغانستان گذاشت كه هيج گونه نظام حقوقی در آن وجود نداشت و همچنين پاكستان كه توسط رژيم نظامي اداره می شد و آسيای مركزي كه ستمگرترين رژيمهاي ديكتاتوري در آن بر سر كار آمده بود گذاشت.

باسازي اقتصادي، تامين امنيت در افغانستان، القاعده و طالبان در پاكستان، بازگشت طالبان بعد از سقوط، يورش طالبان و جنگ براي كنترل افغانستان، پناهگاه القاعده در مناطق قبيله ای پاكستان، شورشيان و مواد مخدر، از فصل های ديگر این كتاب است.

ترجمه روان و دقيق و كيفيت چاپ در كنار طرح جلد خوبی كه دارد بر زيبایی هاي كتاب افزوده است، هر چند كه قيمت ٩٩٠ افغانی معادل ١٠دلار، براي اين كتاب زياد است.

شناسنامه كتاب:

نام: سقوط در هرج و مرج

مترجم: حسن رضایی

ناشر: شركت كتاب شاه محمد

صفحه آرايي: جواد سامی

چاپ اول: كابل- ١٣٨٩

تيراژ: ١٠٠٠ نسخه

قيمت: ٩٩٠ افغانی

صفحات: ٤٦٢