شبهای کابل، تحولی در عرصه ادبی افغانستان

شرکت کنندگان شبهای کابل
Image caption برنامه شبهای کابل اولین بار سه سال پیش برگزار شد و این هفته شب یازدهم از این برنامه ها به بررسی و نقد کارنامه های ابو طالب مظفری اختصاص داشت

يازده همين شب، از "شب هاي كابل" با گرامی‌داشت از سيد ابوطالب مظفري، و بررسي كارنامه ادبی اين شاعر و پژوهشگر ادبی افغان برگزار شد.

شب‌های كابل، عنوان همايش ادبي است كه از سه سال به اين سو، توسط خانه ادبيات افغانستان، در كابل برگزار می شود. هر چند، پس از طالبان، فعاليت‌هاي ادبی چشمگير در كابل، انجام شده است. اما، برگزاري سلسله همايش‌های "شب‌هاي كابل"، كارتازه و متفاوتی است كه در حوزه ادبيات افغانستان در پايتخت اين كشور انجام می شود.

تلاش، براي تقويت فرهنگ نقد و نقد پذيری در حوزه ادبيات، تجليل و گرامی داشت از شخصيت‌هاي ادبی معاصر، تلاش برای پل زدن ميان نويسنده و مخاطب؛ چشم انداز خانه ادبيات افغانستان برای رشد ادبيات در اين كشور است كه بخش از آن با برگزاري شب‌های كابل دنبال می شود.

نخستين شب، از شب‌هاي كابل سه سال پيش در ٢١ مرداد ٨٧ در گرامی داشت از فعاليت و زندگي ادبي محمد حسين محمدی، داستان نويس مشهور افغانستان و رئیس خانه ادبيات برگزارشد.

شبی كه خانه ادبيات افغانستان، تنها برگزار كننده آن نبود و نهادهای چون، انجمن قلم افغانستان، موسسه علمی –فرهنگی سراج، مركز تعاون افغانستان،‌اكادمی علوم سينمايی و دانشگاه كاتب در برگزاری آن نقش داشتند. اما همايش‌های بعدی توسط خانه ادبيات افغانستان راه اندازی و مديريت شده است.

اعظم رهنورد زرياب، حسين فخری، خالد نويسا و عباس آرمان از داستان نويسان پر آوازه افغانستان و سيدضيا قاسمی، خالده فروغ، محمود جعفری و سيد ابوطالب مظفری از شاعران شناخته شده و صاحب اثر در جامعه ادبی اين كشور هستند كه شب‌های كابل، در كنار گرامی داشت از فعاليت های ادبی شان، به نقد و بررسی آثارشان پرداخته است.

فرهنگ نقد و نقد پذيري

آنگونه كه آقای حسين محمدی، رئیس خانه ادبيات افغانستان مي گويد، عدم فرهنگ نقد و نقد پذيری در حوزه ادبيات اين كشور، جدی ترين مشكل در راه پويايی ادبيات در افغانستان بوده است: " تازمانی كه جامعه ادبی عاری از نقد باشد، ما نمی توانيم، انتظار رشد و بالندگی آنرا داشته باشيم. خب، در واقع كار ادبي در موجوديت نقد و نقد پذيری به پختگی می‌رسد. و اين چيزی است كه يا ما در گذشته ادبی خود نداشته ايم و گاه گداری اگر فعاليت هایی زير نام نقد ادبی انجام شده است، چيزی غير از نقد كارساز و راه گشا بوده است".

اين كه نقد و نقد پذيری در جامعه ادبی افغانستان تاهنوز جدی نشده است، مساله ای است كه به چيستی جامعه ادبی در اين كشور برمی گردد. با آنكه افغانستان گذشته ادبی جدی و ارزشمند دارد، اما سالهاست كه اين كشور جامعه ادبی كوچك و محدودی دارد با مشكلات كوچك و مشتركات كوچك. جامعه ای كه اكثريت شخصيت های ادبی دوستان گرمابه و گلستان هم اند. رابطه ای كه به عنوان عمده ترين مانع در شكل گيري نقد و همگانی شدن فعاليت هاي ادبی در افغانستان عمل كرده است.

ادبيات بی مخاطب

در كنار تفاوت و خلاقيت هایی كه در نحوه برگزاري شب‌هاي كابل ديده می‌شود، حضور چشمگير شرکت كنندگان اين همايش چيزي است، كه اين همايش را از ديگر فعاليت ادبی كه بصورت گروهی در افغانستان انجام مي شود، متمايز كرده است.

فعاليت‌ها و همايش‌هاي ادبی در سال‌های پس از طالبان در اين كشور، چيزي بوده است كه، اكثرا محدود به اهالي ادب بوده است. يا به عبارت ديگر، مخاطبان ادبيات، مجال و فرصت كمتر براي راه يافتن در محلات برگزاری فعاليت‌های گروهي ادیبان را داشته اند. اما تا هنوز، در همايش های شب‌هاي كابل، اكثريت شرکت كنندگان را مخاطبان ادبيات تشكيل داده اند تا شاعران و نويسندگان.

از نظر آقاي محمدی، "راه يافتن مخاطبان در همايش های ادبی خود فرصتی است برای گسترش و همگانی شدن ادبيات. چون، ادبيات چيزی است كه مساله پويايی و تاثير گذاری آن بر جامعه، تاحدودي به مخاطب برمی گردد".

از يازده برنامه اجرا شده شب‌های كابل، من در ٩ برنامه بوده ام می توانم بگویم که حدود هفتاد در صد از شرکت كنندگان شب های کابل كسانی بوده اند كه خودشان دست اندر کار ادبیات و خلاقیت های ادبی نیستند. بلكه كسانی هستند كه بصورت جدی خریداران، طرفداران و علاقه مندان آفرینش های ادبی اند و در یک کلام مخاطبان جدی این عرصه هستند.

حضور گسترده وجدی مخاطبان، در شب‌های كابل امری است كه به ابتكار مديران خانه ادبيات افغانستان بر می گردد. تلاشی كه می خواهد در سال‌های آينده ادبيات افغانستان را از وضعيت كه فعلا در آن قرار دارد و مخاطب چنداني ندارد بيرون بكشد.

به باور مسوولان اين نهاد ادبي، رشد و بالندگی ادبيات در افغانستان، بدون رابطه با مخاطب و كمك به رشد مخاطب امر دشواری است.

مخاطبان خريدار

هر چند به استثنای شب دهم، موضوع محوری شب‌های كابل گرامي داشت از شخصيت هاي بنام ادبی و نقد کارنامه های آنان بوده است، ولی برگزاری هر برنامه با رونمايی يك كتاب تازه در حوزه ادبيات نیز همراه بوده است. كتاب هایی كه از سوی خانه ادبیات افغانستان منتشر شده است.

حسين محمدی مي گويد: " رونمايی كتاب، تلاشی است برای تشويق مخاطبان به حمايت از فعالیت و خلق كنندگان آثار ادبي. در گذشته، فقر مخاطبان سبب شده بود كه وقتی شاعر يا داستان نويس اثر اش چاپ مي شد، بخش ديگر از مسووليت و كار صاحب اثر توزيع و هديه كردن كتاب به مخاطبان بود. ما با رونمایی كتاب می خواهيم فرهنگ خریدن آثار هنری را نیز بصورت غیر مستقیم ترویج کنیم."

از تهران تا كابل

Image caption ایجاد رابطه بین نویسندگان و مخاطبان از اهداف اصلی برگزارکنندگان "شبهای کابل" است

خانه ادبيات افغانستان در سال ١٣٨٢ توسط تعدادی از دانشجويان افغانی در تهران راه اندازی شد. برگزاری پنج دوره جشنواره ادبی قندپارسی، برگزاری جايزه ادبی نوروز، انتشار مجله ادبی فرخار، انتشار مجله ادبی –فرهنگی روايت، و برگزاری شب‌های كابل از عمده ترين فعاليت‌هایی است كه اين نهاد ادبی در كارنامه چند ساله اش دارد.

خانه ادبيات، تاهنوز يازه عنوان كتاب از شاعران و نویسندگان مشهور افغانستان را چاپ و منشتر كرده است. بلوای خفتگان نوشته محمد جان تقی بختياری، زيبایی خفته در زير خاك، نوشته رهنور زرياب، خروسان باغ بابر، نوشته حسين فخری، آشار، نوشته عبدالواحد رفيعی " و عقاب ها چگونه مي ميرند" مجموعه شعر از ابوطالب مظفری، از جمله آنها است.

خانه ادبيات افغانستان، در سال ١٣٨٧ كار اش را در كابل آعاز كرد و تازه ترين فعاليت اش برگزاری شب يازدهم از شب‌هاي كابل بود كه به سيد ابوطالب مظفری اختصاص يافته بود.

ابوطالب مظفری از شاعران شناخته شده در حوزه زبان فارسی است، او همچنین سردبیر فصلنامه ادبی "خط سوم" است که ابتدا به نام "در دری" چاپ و منتشر می شد.

يازدهمين شب از شبهای کابل، در تالار همايش‌های علمی دانشگاه ابن سينا برگزار شده بود.

دكتر محمد امين احمدی رئیس دانشگاه ابن سينا، جواد سلطاني و اسد بودا از استادان اين دانشگاه سه سخنران اين همايش بودند كه بيشتر از منظر جامعه شناسی و خاستگاه اجتماعی هنر، به بررسی كارنامه آقای مظفری پرداختند.

برنامه با سخنرانی کوتاه و خواندن چند شعر ابوطالب مظفری پایان یافت.

مطالب مرتبط