تغییر تاریخ روز معلم در افغانستان؛ معلمان و بهبود کیفیت آموزشی

دانشجویان مرکز تربیت معلم سید جمال الدین حق نشر عکس BBCpersian.com
Image caption شماری از دانشجویان مراکز تربیت معلم می‌گویند تحصیل در این مراکز، از گزینه‌های آخر آنها در آزمون کنکور بوده است.

پیش از این در افغانستان هر ساله روز سوم جوزا/خرداد به عنوان "روز معلم" جشن گرفته می‌شد، اما امسال وزارت معارف (آموزش و پرورش) اعلام کرده که پس از این سیزدهم میزان/مهر روز معلم خواهد بود.

عبدالصبور غفرانی، سخنگوی این وزارت در گفتگویی با بی‌بی‌سی گفت که نامگذاری سوم جوزا به عنوان روز معلم مناسبت خاصی نداشت و وزارت معارف برای "هماهنگی با دیگر کشورها" سیزدهم میزان (۵ اکتبر) را به عنوان روز معلم نامگذاری کرده است.

پنجم اکتبر، که در سال ۱۹۹۴ میلادی از سوی سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل ـ یونسکو ـ به عنوان روز معلم نامگذاری شد، هر ساله در شماری از کشورها تجلیل می‌شود.

حدود صد کشور در جهان در تقویم خود "روز معلم" دارند، اما بسیاری از آنها در روزهای متفاوت و به مناسبت‌های مختلف از این روز به عنوان روز معلم تجلیل می‌کنند. در برخی از کشورها روز معلم بیش از نیم سده تاریخچه دارد.

سازمان یونسکو هدف از نامگذاری روز پنجم اکتبر به عنوان روز معلم را "تجلیل از نقش اساسی معلم در بهبود کیفیت در همه سطوح آموزش و پرورش" خوانده است.

توجه به نقش معلم

اما در افغانستان توجه به نقشی که آموزگاران در بهبود کیفیت آموزش و پرورش دارند، در چه حدی است و دولت چه کاری در این ده سال اخیر انجام داده تا این نقش آموزگاران تقویت شود؟

حق نشر عکس BBCpersian.com
Image caption آقای غفرانی گفت که وزارت معارف در پی ایجاد تعادل در رشد کمی و کیفی آموزش و پرورش است.

پس از سقوط رژیم طالبان در سال ۱۳۸۰ خورشیدی، دولت افغانستان تلاشهای گسترده‌ای را برای توسعه دامنه‌های آموزش و پرورش و دسترسی همه به آموزش روی دست گرفت و موفقیت‌های چشمگیری هم دست کم از لحاظ کمی به دست آمده است.

بر اساس آماری که آقای غفرانی ارائه کرد، در افغانستان ۱۴ هزار و صد مکتب وجود دارد که در آنها بیش از ۱۹۰ هزار معلم مشغول آموزش ۸.۳ میلیون دانش‌آموز (۳۸ درصد دختر) هستند و امسال تعداد دانشجویان در ۴۲ مرکز تربیت معلم به بیش از ۵۰ هزار نفر رسیده است.

در کشوری که سه دهه جنگ را تجربه کرده است، این پیشرفتها چشمگیر دانسته می‌شود، اما بهبود کیفیت آموزش و پرورش مساله‌ای است که در ده سال گذشته در سایه سرعت توسعه کمی آموزش و پرورش، چندان پررنگ نبوده است.

هنوز بسیاری معتقدند که کیفیت آموزشی در مدارس افغانستان در حدی نیست که پاسخگوی نیازمندی‌های شدید این کشور در زمینه‌های گوناگون باشد و سطح پایین مهارتهای حرفه‌ای و تحصیلات آموزگاران از عوامل اصلی آن دانسته می‌شود.

هنوز هم شمار زیادی از آموزگاران آموزش کافی برای تدریس در مدارس ندیده‌اند و تعداد کمی از آنها از تحصیلات دانشگاهی برخوردارند. در حال حاضر بیشتر معلمان فارغ‌التحصیلان مراکز تربیت معلم هستند. وزارت معارف داشتن مدرک تحصیلی این مراکز را حداقل شرایط معلمی دانسته است.

نگاه مردم

این در حالی است که تحصیل در این مراکز، در شمار گزینه‌های آخر داوطلبان کنکور عمومی است و وزارت تحصیلات عالی هم ورود به مراکز تربیت معلم را در پایین‌ترین سطح معیار کامیابی در کنکور سراسری قرار داده است.

حق نشر عکس Getty
Image caption داشتن شغل دوم همواره ذهن بسیاری از معلمان را به خود مشغول کرده است.

لطفیه، دانشجوی مرکز تربیت معلم سید جمال‌الدین، بزرگترین مرکز تربیت معلم افغانستان به این نظر است که مدرک فارغ‌التحصیلی از این مراکز در نظر بسیاری از مردم هنوز ارزش چندانی ندارد و در زمینه کاریابی هم به جز معلمی، برای استخدام در شغل‌های دیگر مورد توجه کارفرمایان قرار نمی‌گیرد.

محمد الهام، دیگر دانشجوی این مرکز تربیت معلم به این نظر است که دو سال آموزش در چنین مراکز کافی نیست و او تاکید دارد که آموزگاران باید دست کم مدرک تحصیلی کارشناسی (لیسانس) داشته باشند.

اما محمد اعظم توخی، رئیس مرکز تربیت معلم سید جمال‌الدین گفته است که دانشجویان مرکز تربیت معلم با اندوخته‌هایی که به عنوان معلم در مدارس استخدام می‌شوند، در شرایط کنونی "رضایت بخش" است، اما تاکید دارد که باید تلاشهای بیشتری صورت گیرد تا آنها با آمادگی‌های بهتری استخدام شوند.

جنگ، حقوق کم و فضای نامناسب

با این حال تنها سطح تحصیلات آموزگاران نیست که بر کیفیت کار آنها در زمینه تدریس در مدارس سایه افکنده است، بلکه عوامل دیگری هم هستند که مانع بهبود کیفیت آموزش و پرورش در مناطق مختلف افغانستان شده است.

جنگ یکی از دلائل اصلی افت کیفیت آموزش و پرورش در بخشهای وسیعی از مناطق جنوبی و شرقی افغانستان است. اخیرا رسانه‌های محلی در افغانستان گزارش دادند که گروه طالبان با انتشار اعلامیه‌ای در ولایت پکتیا، از معلمان و دانش‌آموزان خواسته‌اند که به مکتب نروند.

اخیرا یک مدیر مدرسه در لوگر توسط مردان مسلح کشته شد و یک معلم را طالبان در ولایت زابل کشتند. در همین حال دین محمد درویش، سخنگوی والی لوگر گفته است که دست کم دو مکتب دخترانه در این ولایت بر اثر تهدیدهای طالبان بسته شده است.

این در حالی است که در ده سال اخیر دهها ساختمان مکتب در مناطق مختلف افغانستان به آتش کشیده شده و بر اساس آمار وزارت معارف، حدود دوصد مکتب به دلیل ناامنی مسدود شده و چهارصد هزار دانش‌آموز از آموزش محروم شده‌اند.

علاوه بر اینها، حقوق کم از مسائلی است که همواره به عنوان دلیل اصلی دغدغه اقتصادی معلمان دانسته شده و بسیاری از آنها به این نظرند که پیدا کردن منبع درآمد دومی در کنار معلمی اذهان آنها را به مشغول می‌کند و این امر نمی‌گذارد که آنها با خاطر آرام به کار اصلی خود در داخل کلاسهای درس برسند.

حق نشر عکس BBCpersian.com
Image caption آقای توخی گفته است که آمادگی ذهنی و علمی فارغ التحصیلان مراکز تربیت معلم در شرایط کنونی رضایت بخش است.

وزارت معارف نبود فضای مناسب آموزشی و کمبود کلاسهای درسی را از دلائل افت کیفیت آموزشی در شمار زیادی از مدارس اعلام کرده است. بیشتر مدارس هنوز هم ساختمان مناسب ندارند و در نتیجه دانش‌آموزان در فضای باز درس می‌خوانند.

کاهش وقت درسی به دلیل چند شیفته شدن درسها و ازدحام در کلاسها به دلیل افزایش شمار دانش‌آموزان در کلاسها، از دیگر دلائلی است که وزارت معارف آنها را به عنوان دلائل کاهش کیفیت آموزشی در بسیاری از مدارس دانسته است.

با این حال هر چند وزارت معارف افغانستان سال جاری خورشیدی را "سال کیفیت معارف" نامگذاری کرده و عبدالصبور غفرانی سخنگوی این وزارت هم در گفتگوی خود تاکید کرد که تلاشها برای بهبود کیفیت آموزش و پرورش به شدت جریان دارد، اما این امر در صدر برنامه‌های اعلام شده این وزارت قرار ندارد.

چهار اولویت استراتژیک وزارت آموزش و پرورش افغانستان را افزایش مدارس دخترانه، افزایش شمار دانش‌آموزان مدارس حرفه‌ای و دینی و توسعه سوادآموزی تشکیل می‌دهند و بهبود کیفیت آموزشی در مدارس شامل این اولویت‌ها نشده است. آقای غفرانی گفت که هرچند وزارت آموزش و پرورش افغانستان تلاش دارد که میان رشد کمی و کیفی آموزش و پرورش "تعادل" برقرار کند، اما تاکید کرد که بهبود کیفیت آموزشی در مدارس در حدی قابل قبول و پایدار وقت می‌گیرد.

مطالب مرتبط