مانع برنامه سرشماری در افغانستان، امنیتی یا سیاسی؟

حق نشر عکس AP
Image caption هنوز سرشماری دقیق از جمعیت افغانستان صورت نگرفته است.

مسئولان اداره آمار افغانستان به بی بی سی گفته‌اند که مشکلات امنیتی باعث شده که تلاشهای آنها برای اجرای برنامه سرشماری در ۱۰ سال گذشته بی نتیجه بماند.

عبدالرحمان غفوری، رئیس این اداره در گفتگویی با بی‌بی‌سی گفت که در شرایط کنونی اجرای برنامه سرشماری کامل و دقیق در افغانستان ناممکن است.

هر چند او گفته است که براساس فرمولهای معتبر بین‌المللی "آمار تخمینی" جمعیت افغانستان را بر اساس داده‌های سالهای ۱۳۵۸ و ۸۴-۱۳۸۱ خورشیدی سنجیده و اعلام کرده است.

در این آمار تخمینی کل جمعیت افغانستان ۲۶ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر تخمین شده است که از آن جمله ۱۳ میلیون و ششصد هزار آن مرد و ۱۲ میلیون و نهصد هزار آن زن هستند.

اداره آمار بیش از ۷۶ درصد جمعیت کشور را روستانشین و بیش از ۲۴ درصد دیگر را شهرنشین اعلام کرده است.

آقای غفوری آمار جمعیت شهرهای بزرگ افغانستان را چنین برشمرد: کابل ۳.۸ میلیون، مزار شریف ۱.۲ میلیون، قندهار ۱.۱ میلیون و هرات ۱.۷ میلیون نفر.

هر چند شک و تردیدهایی در مورد نزدیک بودن این آمار به واقعیت هم مطرح شده است.

برخورد سیاسی؟

اما برخی از صاحب نظران گفته‌اند که بافت پیچیده قومی و تقسیم قدرت براساس قومیت در سالهای اخیرا، سرشماری را به یک مساله سیاسی بدل کرده و سبب شده تا برنامه سرشماری دقیق انجام نشود.

در سه دهه اخیر، سیاستمداران افغانستان آمار تخمینی اقوام مختلف در این کشور را در نظر گرفته و خواستار تقسیم قدرت بر اساس آن شده‌اند.

حالا شماری از کارشناسان گفته‌اند که اگر سرشماری دقیق صورت گیرد، ممکن است این آمار تغییر کند و در پی آن ادعای تقسیم قدرت بر اساس درصدی های سیاستمداران هم زیر سوال برود.

صدیق الله توحیدی، روزنامه نگار و تحلیلگر سیاسی می گوید در سالهای اخیر "بزرگنمایی و کوچک نمایی اقوام برای گرفتن امتیازهای سیاسی" به شدت رایج بوده است.

آقای توحیدی افزود: "در گذشته متاسفانه چنین چیزی وجود داشته است و به همین دلیل هم بوده است که ما هیچ گاه و در هیچ منبعی رقم درست جمعیت افغانستان را نداشته ایم."

پیش از این در افغانستان تنها یک بار در سال ۱۳۵۸ سرشماری صورت گرفت که به نظر بسیاری این سرشماری هم کامل نبوده و با مشکلات زیادی همراه بوده است.

حق نشر عکس Getty
Image caption هفتاد و شش درصد جمعیت افغانستان روستایی است.

آقای توحیدی انتقاد می‌کند که در ۱۰ سال گذشته امکان سرشماری جمعیت افغانستان وجود داشته، اما این کار صورت نگرفته و حالا به نظر او، هر آماری که در این مورد ارائه شود، "نادرست و غیرواقعی" است.

محمد علی رضوانی، روزنامه نگار و تحلیلگر سیاسی به این نظر است که برای پرهیز از برخورد سیاسی با آمار جمعیت افغانستان، باید یک نهاد "بین المللی یا بی طرف" از روند سرشماری این کشور نظارت کند.

آقای رضوانی گفت: "من فکر می کنم که در افغانستان با آمار جمعیت نه تنها برخورد سیاسی می شود، بلکه تا حال اصرار بر اینکه سرشماری صورت نگیرد، هم نوعی برخورد سیاسی با این قضیه بوده است."

او تاکید کرد: "به همین دلیل (برخورد سیاسی با مساله سرشماری) هم هست که نهاد های مدنی اصرار دارند بر اینکه سرشماری باید زیر نظر یک سازمان جهانی یا یک نهاد بی طرف صورت گیرد که حد اقل استانداردها برای سرشماری مراعات شود."

نبود نیروی حرفه ای در زمینه سرشماری دقیق و درست آمار جمعیت افغانستان هم مساله ای است که بسیاری ها به آن اشاره کرده اند، اما مقامهای اداره آمار افغانستان همواره ناامنی را از دلائل اصلی عدم تحقق برنامه سرشماری در این کشور دانسته اند.

مطالب مرتبط