ریشه های موسیقی کلاسیک افغانستان

موسیقی بومی افغانستان
Image caption موسیقی بومی افغانستان

رواج موسیقی کلاسیک در افغانستان به زمان های دور قبل از اسلام می رسد اما آثار مکتوب قدیمی که درباره دانش موسیقی در دست است، به مولفان دوره های اسلامی تعلق دارند.

به باور پژوهشگران، از موسیقی عملی دوره های قدیمی نشانه های کمرنگی هنوز باقی اند که می توان به وجود چند آوازخوان شش مقام و سازهای قدیمی در شمال افغانستان اشاره کرد.

باور اغلب بر این بوده است که امیر شیرعلیخان پادشاه افغانستان در هنگام بازگشتن از سفر هند، در ماه حوت/اسفند سال ۱۲۴۸ شمسی برابر با مارچ ۱۸۶۹ میلادی تعدادی از هنرمندان موسیقی آن کشور را با خود به افغانستان آورد و اینها بودند که موسیقی علمی را به شیوه هندی آن در میان هنرمندان افغانستان ترویج کردند.

اما اهل نظر می گویند هیچ مدرک و سند معتبر تاریخی که بر چنین دریافتی مهر تائید بگذارد در دست نیست.

در این باره با داکتر اسدالله شعور پژوهشگر مقیم کانادا گفتگو کردیم که خود کتاب های کلیات در موسیقی و ادبیات دری، کتابشناسی تطبیقی موسیقی هند و افغانی، بابه های هنرمند در موسیقی سده بیستم، خرابات و خرابات نشینان کابل و نیز تاریخ علم موسیقی در افغانستان را تالیف کرده است و نخستین سوال ما از او این بود که پیشینه رواج موسیقی کلاسیک در افغانستان به چه زمانی می رسد؟

او در پاسخ می گفت اطلاعات زیادی در باره رواج موسیقی در روزگار پیش از عهد اسلامی در دست نداریم اما شواهدی که در این زمینه در دست داریم نقاشی هایی اند که در آن کسانی در حال نواختن ساز دیده می شوند و دختران خنیاگر در مجسمه منهدم شده بودای بامیان از همین جمله اند.

آقای شعور گفت کتب و رساله هایی که در طول هزار سال گذشته درباره سابقه رواج موسیقی نگاشته شده تا حدودی از نظرها پنهان مانده اند و حتی ده کتاب و رساله ای هم که در مورد موسیقی هند و افغانی تالیف شده نیز به دلایل نامعلومی از شهرتی برخوردار نبوده اند.

این پژوهشگر افغان در ادامه گفتگوی ویژه اش با مجله فرهنگی هفته از کتاب ها و مولفان رساله های معتبر موسیقی در سرزمین هایی نام برد که افغانستان امروزین نیز شامل محدوده آن بود.

او گفت ابن سینا، امیر خسرو، عبدالرحمان جامی، کمال الدین علی بنایی هروی و چندین دانشمند دیگر آثار ماندگاری در تئوری موسیقی نوشته اند.

او گفت در حال حاضر نگرانی این است که مبادا تدریس تاریخ موسیقی در مراجع تحصیلی در داخل و خارج از افغانستان به گونه ای باشد که در آن، مبدا رواج موسیقی کلاسیک آمدن هنرمندانی از هند در نظر گرفته شود.

در نسخه صوتی، سراسر این گفتگوها را می توانید بشنوید که به دنبال آن صدای طبله نواختن استاد سرآهنگ در یک شب نشینی را هم خواهید شنید که در یک گنجینه حاوی چهار هزار ساعت موسیقی نایاب از سوی یک کلکسیونر افغان در کانادا نگه داری می شود.