بازتاب حادثه یازدهم سپتامبر در ادبیات منطقه

حق نشر عکس AFP

در مجله فرهنگی هفته به بازتاب حادثه یازدهم سپتامبر در شعر و ادبیات منطقه، وضعیت ادبی در کشمیر، و برگزاری نمایشگاه بزرگ کتاب قاهره پرداخته ایم.

حادثه یازدهم سپتامبر تحولات سیاسی بزرگی را در جهان و منطقه رقم زد که پایان سلطه خشن و سرکوبگر رژیم طالبان در افغانستان و تعقیب سران شبکه القاعده از موارد برجسته آن شمرده شده است. بسیاری این رویداد را سرآغاز تحول در عرصه های فرهنگی و هنری نیز شمرده اند.

تردیدی نیست که این حادثه سوژه های تازه ای برای تلاشهای هنری بویژه در حوزه فیلم و سینما آفریده است، اما این تحولات تا چه اندازه در شعر، داستان و ادبیات در منطقه بازتاب یافته و یا بر آنها اثر گذاشته است.

به عبارت دیگر تا چه میزان رد پای تحولات سیاسی ناشی از این رویداد را در عرصه های ادبی می توان مشاهده کرد. در بحث کوتاهی در مجله فرهنگی حاضر، این موضوع را با پژوهشگر ادبی در میان گذاشته ایم.

پرتو نادری شاعر و از فعالان فرهنگی بر این نظر است که افغانستان پس از این حادثه وارد مرحله متفاوتی از زندگی سیاسی خود شده و ساختارهای دموکراتیک را ایجاد کرده، بی تردید این تحولات بر عرصه ادبیات نیز بی تأثیر نبوده است.

افزایش سیاسی سرایی در آثار شاعران، وجود نوعی پرخاش و اعتراض نسبت به رویدادها، و همچنین پرداخت طنزگونه به مسایل از دیگر جنبه های این تغییر بوده است.

ابوطالب مظفری شاعر و منتقد ادبی بر این نظر است که قرار گرفتن افغانستان در کانون توجهات جهانی به نبال حادثه یازدهم سپتامبر، باعث شده است تا ادبیات افغانستان در ابهام و کتمان باقی نماند، و انتشار رمان کاغذپران باز خالد حسینی و آثار عتیق رحیمی در کشورهای مختلف جهان گواهی بر این مدعاست.

این امر به نظر آقای مظفری بویژه در عرصه های هنری بارز بوده است. بذل توجه نویسندگان ایرانی به مسایل افغانستان در آثار ادبی شان جنبه دیگری از این اثرگذاری را بازتاب می دهد.

در ادامه مجله به بهانه لغو یک جشنواره ادبی که قرار بود در کشمیر تحت کنترل هند برگزار شود، به وضعیت ادبی و از جمله جایگاه زبان و ادبیات فارسی در این منطقه نگاهی داشتیم.

این جشنواره به دلیل نگرانی هایی درباره احتمال بروز خشونت لغو شد. اعتراضات نسبت به برگزاری این جشنواره پس از آن ایجاد شد که عده ای از نویسنده ها خواستار تحریم آن شده و گفتند که این گردهمایی تصویر نادرستی از آزادی بیان در این منطقه پرحادثه ارائه می دهد. این جشنواره سه روزه، قرار بود در اواخر سپتامبر در سرینگر، مرکز کشمیر تحت کنترل هند، آغاز شود.

محمد صدیق نیازمند، مدیر مرکز زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه جواهر لعل نهرو در دهلی نو در این برنامه به ما گفت که اهل قلم کشمیر همچنان که در گذشته در عرصه های ادبی تولیدات مهمی داشته اند، اکنون نیز در حوزه زبان و ادبیات سانسکریت، هندی، اردو، انگلیسی، و فارسی فعالند. تداوم انتشار مجلاتی چون «دانش» (از سال 1969 میلادی)، «ادبیات» و «شیرازه» از پیشینه زبان فارسی در این منطقه حکایت دارد.

پایان بخش مجله فرهنگی هفته، نمایشگاه کتابهای عربی در قاهره است، که برای نخستین بار بعد از سقوط رژیم سابق گشایش یافته است. قرار بود 43 امین نمایشگاه بین المللی کتاب قاهره در زمستان گذشته برگزار شود، اما به دلیل ناآرمیهای و تحولات سیاسی به تعویق افتاد. نمایشگاه حاضر در ابعادی کوچکتر گشایش می یابد.

همکار ما حسیب عمار که تحولات جهان عرب را دنبال می کند، درباره ویژگیهای این نمایشگاه گفت که فعالیتهای جنبی آن و از جمله بحثها در باره بازتاب تحولات سیاسی اخیر در تونس، مصر و اخیراً لیبی در عرصه شعر و ادبیات، از نکات بارز این رویداد فرهنگی به شمار می رود.