سوال رهبری جمعیت بعد از برهان الدین ربانی

حق نشر عکس BBC World Service

برهان الدین ربانی، رئیس جمهور سابق افغانستان و رئیس شورای عالی صلح این کشور روز سه شنبه (۲۹ سنبله) در خانه اش در محله وزیر اکبر خان کابل، در اثر یک حمله انتحاری کشته شد.

آقای ربانی مسئول پیشبرد گفت و گوهای صلح با طالبان بود.

نبود آقای ربانی که از شخصیتهای مهم سیاسی افغانستان به شمار می آمد به گفته ناظران هم در صحنه سیاسی افغانستان موثر است و هم در حزبش یعنی "جمعیت اسلامی افغانستان"، حزبی که وی آن را در سال ۱۹۷۱ تاسیس کرد.

به عبارتی ساده اکنون و در نبود آقای ربانی در عمل دو صندلی مهم در عرصه سیاست افغانستان خالی شده است.

هرچند هنوز فضای سیاسی افغانستان تحت الشعاع این ترور است و بحث و تبادل نظرها در باره جانشین وی رسانه ای نشده، اما در محافل سیاسی و مطبوعاتی افغانستان گمانه زنی در باره این موضوع افزایش یافته است. به نظر می رسد که به احتمال فراوان، یکی از رهبران مسن و با نفوذ جهادی، جای خالی برهان الدین ربانی را در شورای عالی صلح پر خواهد کرد، اما پرکردن جای او در رهبری جمعیت، شاید به همین سادگی میسر نباشد.

سوال رهبری جمعیت

برهان الدین ربانی خود جمعیت اسلامی را تاسیس کرد و تا زمان ترور شدنش در ۲۰ دسامبر، رهبر این حزب بود. آقای ربانی در طول زندگی پر فراز و نشیب سیاسی اش بر کرسی های زیادی تکیه زد که ریاست شورای صلح آخرین آن بود و کرسی ریاست جمهوری افغانستان عالی ترین آن، او نشستن بر کرسی تدریس دانشگاه کابل و کرسی نمایندگی مجلس را نیز تجربه کرد، اما هیچ کدام از این سمت ها به اندازه کرسی بلا منازع رهبری جمعیت اسلامی برای او پایدار نبود.

به همین دلیل، سوال اساسی اکنون این است که چه کسی می تواند جای او را به عنوان رهبر جمعیت اسلامی پر کند.

هیچ یک از اعضای جمعیت اسلامی تا کنون حاضر نشده اند که در مورد جانشین بعدی آقای ربانی با رسانه ها صحبت کنند، اما در تماس با چند تن از اعضای جمعیت، مشخص است که رایزنی برای تعیین جانشین آقای ربانی شروع و دستکم سه نفر به عنوان جانشین او مطرح شده اند.

از نگاه ناظران، هریک از این گزینه ها که بر کرسی رهبری جمعیت تکیه بزنند، تا رسیدن به جایگاه برهان الدین ربانی، راه درازی را در پیش خواهد داشت.

احمد ضیا مسعود

حق نشر عکس no credit

احمدضیا مسعود، از اعضای جمعیت است. او برادر احمدشاه مسعود و داماد آقای ربانی است و در دوره قبلی معاون اول حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان بود. احمدضیا مسعود در دوران قبل از معاونت ریاست جمهوری، کمتر شناخته شده بود اما در این دوره پنجساله جایگاهش را در میان بازیگران سیاست افغانستان بازکرد.

احمدضیا مسعود در دوران حیات برهان الدین ربانی در تماس نزدیک با او قرار داشت و از حمایت کامل او برخوردار بود و این مساله شانس او را برای جانشینی آقای ربانی بالا برده است. نزدیکی احمد ضیا مسعود به احمدشاه مسعود فرمانده فقید مجاهدین نیز امتیاز اندکی برای کسب این مقام نیست. از سوی دیگر، آقای مسعود در حال حاضر سمت رسمی دولتی نیز ندارد و فارغ بودن او از مشاغل دیگر شاید به عنوان دلیلی بر اینکه او برای اداره یک حزب سیاسی آماده است مطرح شود.

صلاح الدین ربانی

حق نشر عکس no credit

یکی از گزینه های دیگر صلاح الدین ربانی، فرزند برهان الدین ربانی است. صلاح الدین ربانی در عربستان سعودی در دانشگاه ملک فهد، در رشته اداره و بازاریابی لیسانس گرفته است. او همچنین از دانشگاه کینگستون در لندن در رشته تجارت و از دانشگاه کلمبیا در نیویورک در رشته روابط بین الملل مدرک کارشناسی ارشد دارد.

او زبان انگلیسی و عربی را به خوبی می داند و جهان امروز بویژه غرب را می شناسد، کسانی که از نزدیک با صلاح الدین ربانی آشنا هستند، او را آدم اهل مطالعه و مطلع از تحولات، جهان، منطقه و افغانستان توصیف می‌کنند.

صلاح الدین ربانی در حال حاضر سفیر افغانستان در ترکیه است و قبل از آن مدتی از کارمندان دفتر نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد در نیویورک بود. عده ای از نزدیکان آقای ربانی می گویند که صلاح الدین ربانی در اکثر ملاقات های برهان الدین ربانی با مقام های غربی و خارجی به عنوان مترجم و همچنین مشاور او در کنارش بود.

در سایت رسمی سفارت افغانستان در ترکیه، در ذیل زندگی نامه آقای ربانی از او به عنوان "معاون جمعیت در امور سیاسی" نیز یاد شده است.

عطا محمد نور

حق نشر عکس no credit

عطامحمد نور والی کنونی ولایت بلخ در شمال افغانستان از دیگر گزینه های مطرح به عنوان جانشین آقای ربانی است. از میان اعضای جمعیت اسلامی، عطا محمد نور شدیدترین واکنش را به ترور برهان الدین ربانی نشان داده و گفته است: "دیگر ادامه روند صلح بی معنا است".

او همچنین همه اعضای جمعیت اسلامی را به وحدت دعوت کرده است تا به گفته او بتوانند انتقام رهبر جمعیت را بگیرند.

عطا محمد نور، در سال های گذشته همیشه به جمعیت اسلامی وفادار ماند، درحالی که دیگر اعضای جمعیت اسلامی در عین اینکه عضویت خود را در جمعیت اسلامی به عنوان یک چتر بزرگ تر حفظ کردند، اما نهادهای سیاسی دیگری را نیز تاسیس کردند. مثلا عبدالله عبدالله وزیر امور خارجه پیشین، در حال حاضر رهبر "ائتلاف تغییر و امید" است، که خود یک جریان سیاسی متمایز به حساب می آید.

محمد یونس قانونی، در نخستین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، حزب "افغانستان نوین" را تاسیس کرد و مارشال قسیم فهیم معاون کنونی آقای از او حمایت کرد. اما عطا محمدنور فقط عضو جمعیت باقی ماند و حزب و تشکل دیگری تشکیل نداد.

یکی از اعضای جمعیت اسلامی که نخواست از او نام برده شود، به بی بی سی فارسی گفت در سال های اخیر برهان الدین ربانی اعضای جمعیت را برای مشورت در امور مربوط به جمعیت، به طور مرتب به عطامحمد نور ارجاع می داد.

شورای رهبری

با توجه به سابقه طولانی و گستردگی که جمعیت اسلامی در افغانستان داشته است، بدون شک، این حزب کادرهای سیاسی زیادی دارد که هرکدام از آنها نیز می توانند رهبر احتمالی این حزب در آینده باشند.

همزمان عبدالحی خراسانی از اعضای ارشد جمعیت اسلامی افغانستان به بی بی سی گفته است، شخصیتی که بتواند جای آقای ربانی را در حال حاضر پر کند وجود ندارد و ممکن است یک شورای چند نفره رهبری حزب را برعهده گیرد.

اما آنچه می تواند به سوال رهبری جمعیت اسلامی در آینده و در دراز مدت پاسخ دهد، نحوه برخورد جمعیت اسلامی با این مساله است و اینکه میکانیسم گزینش رهبری در این حزب چگونه خواهد بود؟ زیرا جمعیت اسلامی علی رغم تجربه سیاسی طولانی که داشته است، از بدو تاسیس تاکنون تنها یک رهبر را تجربه کرده و بنا بر این هنوز مشخص نیست که اعضای جمعیت با پدیده گزینش رهبری برای آینده این حزب چگونه برخورد خواهند کرد.

مطالب مرتبط