اعلام وقت ظهر با شلیک توپ در کابل

حق نشر عکس BBCPersian.com
Image caption به گفته فرهاد شمال استاد دانشگاه، این توپ در در کارخانه اسلحه سازی کابل ساخته شده است

شهرداری کابل تصمیم گرفته است که سنت شلیک توپ برای اعلام وقت ظهر را از سر گیرد.

این رسم ده‌ها سال در کابل و برخی شهرهای دیگر افغانستان معمول بود، اما از سالهای پنجاه خورشیدی این سنت متوقف شد.

شهرداری کابل روز چهارشنبه، ۶ میزان/مهر در مراسمی به وقت ظهر، نخستین گلوله توپ را بعد از بیش از سی سال شلیک کرد.

این توپ بر فراز تپه ای در دامنه کوه گذرگاه یا شیردروازه در مرکز کابل نصب شده بود و هنوز به همان حالت سابقش حفظ شده است.

این تپه هنوز به نام "تپه توپ" یاد می شود. در شهرهای جلال آباد و هرات هم تپه هایی به همین نام وجود دارد که بیانگر اجرای این رسم در این شهرها هم است.

در گذشته در روزهای عادی برای اعلام زمان رسمی ظهر و شام و در ماه رمضان برای اعلام وقت اذان صبح، گلوله توپ شلیک می‌شد.

در روزهای عید هم شلیک این توپ به معنای اعلام رسمی روز عید بوده است.

عبدالاحد عباسی، رئیس اداره آثار تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ گفته است که توپ "چاشت" (ظهر) کابل در گذشته از فراز تپه "بی بی مهرو" در نزدیک محله وزیر اکبر خان شلیک می شده است.

اما به گفته او، این توپ در زمان امارت امیر محمد افضل خان، پدر امیر عبدالرحمن خان، از آن جا به "بالا حصار" کابل منتقل شد.

آقای عباسی گفت که دولت‌های پیشین در کابل، افراد محکوم به مرگ را هم با همین توپ "به توپ می بستند" و این یکی از بدترین شیوه های اعدام افراد به شمار می رفته است.

رئیس اداره آثار تاریخی گفت: "بعضی اوقات که قیود شبگردی اعلام می شد، در ساعت ده یا یازده شب نیز شلیک توپ صورت می گرفت. همچنین محکومانی که باید اعدام می شدند، با شلیک توپ از بین برده می شدند."

استفاده از شلیک توپ در گذشته برای اعلام وقت ظهر و دیگر اوقات شرعی، ظاهرا به دلیل عدم دسترسی گسترده مردم به ساعت بوده است.

حبیب الله رفیع، پژوهشگر در این مورد می گوید : "مردم برای دانستن وقت و خصوصا چاشت، که معمولا برای صرف نان ضرورت داشتند، از شلیک گلوله استفاده می کردند. ساعت در آن وقت‌ها بسیار کم و معدود بود."

او افزود: "دو مناره ساعت ساخته شده بود، یکی در ارگ (کاخ سلطنتی) و دیگری در محله پل محمود خان که از جاهای دور دیده می شد، اما همه مردم شهر کابل از آن استفاده نمی توانستند بکنند. به همین خاطر در تپه گذرگاه توپی را نصب کردند و با این توپ ساعت دوازه ظهر شلیک می شد، پس از آن مردم نان (غذا) می خوردند. حتی اطفال منتظر شلیک توپ می ماندند و مادران آنها می گفتند که توپ چاشت زده شود، بعد به شما نان می دهیم."

حق نشر عکس BBCPersian.com
Image caption پس از این مردم کابل ظهرها صدای شلیک توپ را خواهند شنید

گل احمد، مرد شصت ساله هراتی روز هایی را به یاد می آورد که "توپ چاشت" آرامش را در این شهر بر هم می زد: "از تپه شهرداری بالاتر که می رفتی، تپه ای به نام توپ چاشت بود. وقت چاشت صدای توپ شنیده می شد. در زمان ظاهر خان، وقت افطار هم صدای توپ شنیده می شد و مردم همه خبر می شدند؛ شهر جمعیت زیادی هم البته نداشت."

فرهاد شمال، استاد دانشگاه به این باور است که توپی که برای شلیک گلوله برای اعلام اوقات مشخص در کابل اختصاص داده شده بود، در کارخانه اسلحه سازی کابل در زمان امیر شیر علی خان (۱۸۲۵ - ۱۸۷۹) ساخته شده بود.

چند دهه پیش که این توپ از دامنه کوه شیر دروازه، شلیک می شد، در اطراف این محل، خانه های مسکونی وجود نداشته است، اما حالا تا فاصله های نزدیک محل نصب توپ خانه ساخته شده است.

به همین دلیل حالا شهرداری کابل در نظر دارد که محل جدیدی را برای نصب توپ و شلیک توپ چاشت در کابل تعیین کند و در عین حال به گفته مقام‌های شهرداری، فرهنگ و سنت قدیم کابل نیز حفظ شود.

نثار احمد حبیبی، یکی از مسئولان شهرداری کابل به بی بی سی گفت: "ما بر آن هستیم تا منطقه ای را در شهر کابل پیدا کنیم تا همین سنت را همه روزه تکرار کنیم و آسیبی به همسایگان نرسد. در اطراف تپه توپ چاشت خانه های مسکونی است و ممکن است با شلیک توپ به شیشه های خانه ها آسب برسد."

او افزود: "امیدوار هستیم که مردم با یک خاطره منتظر شلیک توپ چاشت باشند و نه منتظر شنیدن صدایی که از آن هراس داشته باشند."

با این حال، برخی به این نظر هستند که اعلام اوقات مشخص با شلیک توپ به نحوی با فرهنگ خشونت و نظامی‌گری پیوند دارد و به ویژه این که این توپ وسیله به توپ بستن افراد هم بوده، برای برخی چندان پسندیده نیست.

مطالب مرتبط