هرات، شهری با نشریه‌های قدیمی ولی معدود

اتفاق اسلام
Image caption اتفاق اسلام نخستین روزنامه در هرات است که بیش از نود سال سابقه دارد

هرات از معدود شهرهای افغانستان است که یکی از قدیمی ‌ترین روزنامه‌های این کشور در آن در بیش از ۹۰ سال گذشته منتشر می‌شود.

"اتفاق اسلام" نشریه ای با مدیرمسئولی قانع هروی در سال ۱۲۹۹ هجری خورشیدی در هرات انتشار یافت و از آن زمان تا امروز این روزنامه هم چنان به نشرات خود در قالب یک روزنامه دولتی ادامه داده است.

این تاریخ همزمان است با ورود نخستین چاپخانه دولتی در هرات که تا زمان حاکمیت طالبان هم چنان از آن استفاده می‌شد.

طالبان در سال ۱۳۷۶ هجری خورشیدی چاپخانه هرات را که با ماشین‌های هایدلبرگ آلمانی کار می‌کرد و کارگران تک تک حروف را برای ساختن جمله کنار هم می‌چیدند، برداشتند و یک نوع ماشین آفست پاکستانی را جایگزین آن کردند.

شماری از اهل مطبوعات هرات که با همان شیوه حروفچینی عادت کرده بودند، این اقدام طالبان را نکوهش می‌کردند.

اتفاق اسلام در طول بیشتر از ۹۰ سال عمر خود با فراز و نشیب‌های فراوانی همراه بوده است.

گاهی نام آن به " فریاد" به دلیل ناهنجاری دستوری از سوی برخی مسئولان اداره اطلاعات و فرهنگ در زمان سلطنت محمد ظاهر شاه تغییر کرده است.

ولی اندکی بعد که این تغییر نام سروصداهایی را برانگیخته و با واکنش رادیکالهای مذهبی رو به رو شد، دوباره به همان نام پیشین "اتفاق اسلام" بازگشت.

زمانی هم به طور موقت از نشر بازماند. در دوران رژیم طالبان در هفته دو روز منتشر می شد.

تحول اساسی در عرصه روز نامه‌نگاری هرات، که تقریبا با تعدد رسانه‌ای همراه است، به دنبال سقوط رژیم طالبان و ورود افغانستان به عرصه مناسبات جدید سیاسی در دولت موقت به رهبری حامد کرزی انجام شد.

در این زمان بود که موج تازه‌ای از رسانه‌ها فضای هرات را فرا می‌گیرد و چندین نشریه و روزنامه به فعالیت آغاز می‌کنند.

اتفاق اسلام

این روزنامه که ارگان نشراتی اداره اطلاعات و فرهنگ هرات و در واقع روزنامه دولتی است، به دنبال سقوط رژیم طالبان دوباره به شکل روزنامه فعالیت خود را از سر گرفت و با همان چهار صفحه و قطع میانه هر روز منتشر می‌شود.

روزنامه اتفاق اسلام در ده سال گذشته روند منسجم کاری نداشته و عمدتا به دلیل کمبود هزینه تنها به این بسنده کرده که هر روز منتشر شود.

دو صفحه اول و همچنین صفحه چهارم آن، به خبرهای باختر، خبرگزاری رسمی افغانستان اختصاص دارد و تلاش می‌کند بیشتر خبرهای مقام‌های هرات را پوشش دهد. صفحه‌های دوم و سوم آن به مقالات، شعر و آگهی‌های بارزگانی تعلق دارد.

از کارهای حرفه‌ای روزنامه‌نگاری هم چون مصاحبه و گزارش در این روزنامه کمتر می‌توان چیزی یافت. هنوز ادبیات و مسایل مربوط به آن مهم‌ترین بخش این روزنامه را احتوا می‌کند.

مدیر مسئول روزنامه اتفاق اسلام در حال حاضر احمد جاوید نورزاد است که در رشته ادبیات فارسی تحصیل کرده است.

اخبار روز

Image caption عبدالله قانع نخستین مدیر مسئول روزنامه اتفاق اسلام بود

این روزنامه در قطع کوچک (A۴) در چهار صفحه منتشر می شود، کارش پس از سقوط رژیم طالبان در هرات آغاز شد و تا کنون ادامه یافته است.

این روزنامه عمدتا به بازتاب خبرهای محلی هرات می پردازد و در سرمقاله‌های خود نگاهی انتقادی به وضعیت دارد. ولی به دلیل تیراژ پایین و کیفیت پایین چاپ، هنوز نتوانسته، مخاطبان زیادی را به خود جلب کند.

اخبار روز تلاش می کند که با رویکرد حرفه‌ای خبرهایی را منتشر کند که در بسیاری مواقع از دید دیگر رسانه‌ها پوشیده می‌مانند.

سیاست

از جدی‌ترین روزنامه‌هایی است که پس از طالبان در هرات از سوی یک نهاد غیردولتی منتشر شد می شود.

این روزنامه از سوی انجمن روشنفکران جوان از پاییز سال ۱۳۸۴ در چهار صفحه با قطع بزرگ و برگ‌آرایی معیاری و تنوع مضمونی، پا به عرصه مطبوعات هرات گذاشت.

این روزنامه به زودی توانست به یکی از روزنامه‌های مطرح هرات تبدیل شود.

رویکرد انتقادی به مسایل از ویژگی‌های این روزنامه است که مورد توجه خوانندگان آن واقع می‌شد.

در چند مورد این روزنامه حتی با واکنش تند مقام‌های محلی هرات به دلیل نشر مطالب انتقادی رو به رو شد.

اما این روزنامه عمر کوتاهی داشت و آن گونه که دست اندرکاران آن می‌گویند به دلیل مشکلات مالی پس از شش ماه از نشر باز ماند.

روزنامه پوهنتون

این روزنامه در سال ۱۳۸۴ با قطع کوچک و در چهار صفحه از سوی دانشکده روزنامه‌نگاری دانشگاه هرات به نشرات خود آغاز کرد و عمدتا به نشر خبرهای محلی و دانشگاهی توجه نشان می‌داد.

روزنامه پوهنتون بیشتر از آن که یک روزنامه معیاری باشد، میدانی برای دانشجویان دانشکده روزنامه‌نگاری به شمار می‌رفت که اندوخته‌های خود را در آن محک می‌زدند.

این روزنامه هم پس از نزدیک به یک سال از نشر باز ماند.

هرات در حال حاضر تنها دو روزنامه دارد: اتفاق اسلام که روزنامه دولتی است و اخبار روز که از سوی شورای متخصصان این شهر منتشر می‌شود.

در کنار این دو روزنامه باید از هفته‌نامه‌های دوربین و خیابان نام گرفت که عمدتا به مسایل فرهنگی و هنری توجه دارند.

در حال حاضر چند ماهنامه و گاهنامه هم از سوی مراکز و نهادهای دولتی و غیردولتی هرات منتشر می‌شوند که چندان مورد توجه نیستند و یا هم به دلیل مشکلات فنی و حرفه‌ای نتوانسته‌اند جایگاهی برای خود دست و پا کنند.

هرات با وجود پیشینه تاریخی و فرهنگی خود در فقر رسانه‌های نوشتاری به سر می‌برد و کمتر نشریه‌ای با اعتبار بالا در آن منتشر می‌شود. حتا اتفاق اسلام هم با آن پیشینه طولانی خود دیگر آن جایگاه گذشته را در میان مردم و قشر روزنامه‌خوان هرات ندارد.