اظهارات کرزی استراتژی جدید یا پیروزی پاکستان؟

حق نشر عکس AFP
Image caption حامد کرزی می گوید ما در واقع با دولت ها طرف هستیم و نه با نیروهای وابسته به آنها

حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان روز دوشنبه (سه اکتبر/۱۱ میزان) در یک سخنرانی کوتاه که از تلویزیونی دولتی این کشور پخش شد استراتژی "جدید" دولتش را در قبال روند صلح در کشور و مذاکرات صلح اعلام کرد.

آقای کرزی گفت که لویه جرگه سنتی افغانستان را فرا خواهد خواند تا در خصوص روند و جزییات این مذاکرات تصمیم بگیرد اما در عین حال گفت: "ما در واقعیت با دولت ها طرف هستیم و نه با نیروهای وابسته به آنها؛ از این رو باید با طرف اصلی و صاحب صلاحیت گفت و گو کنیم و طرف شویم".

آقای کرزی اگرچه در این سخنرانی از کشور یا گروه خاصی که مسبب اصلی شکست تلاش‌های صلح بوده‌، نامی نبرد اما از لحن و اشاره او به حوادث اخیر پیدا بود که منظورش پاکستان و گروه‌های شورشی مسلح از جمله طالبان است.

آقای کرزی قبلا گفته بود که از این پس به جای مذاکره با طالبان، با دولت پاکستان مذاکره خواهد کرد.

اظهارات آقای کرزی دو محور اصلی را شامل می‌شود که هر دو جای بحث و تامل دارد و بالقوه می‌تواند مشکلاتی را ایجاد کنند.

لویه جرگه سنتی؛ قانونی یا غیر قانونی؟

رئیس جمهوری افغانستان در سخنان خود به تشکیل لویه جرگه سنتی اشاره کرد. آقای کرزی در سخنان خود روشن نکرد که منظورش از لویه جرگه سنتی چیست.

آخرین باری که آقای کرزی از تشکیل چنین لویه جرگه‌ای نام برد در اواخر ماه ژوئن بود. او در خصوص ایجاد پیمان استراتژیک با آمریکا گفته بود که لویه جرگه سنتی را فرا خواهد خواند تا متن پیمان را در آن ارایه کند.

اشاره آقای کرزی به لویه جرگه سنتی در آن زمان با اعتراض اعضای ولسی جرگه (مجلس نمایندگان) مواجه شده بود.

مجلس نمایندگان در نشست روز ۸ سرطان/تیر خود با تصویب مصوبه ای برگزاری چنین جرگه ای را غیرقانونی خواند و نمایندگان مجلس گفتند که در قانون اساسی تنها یک لویه جرگه پیش‌بینی شده و به جرگه سنتی اشاره ای نشده است.

جرگه‌ای که در قانون اساسی افغانستان پیش‌بینی شده است، متشکل از اعضای مجلس های نمایندگان و سنا (مشرانو جرگه)، روسای شوراهای ولایتی و ولسوالی ها (شهرستانها) است. اما در حال حاضر شوراهای ولسوالی ها اصلا تشکیل نشده‌اند. افغانستان حدود ۳۵۰ ولسوالی دارد.

با توجه به این سابقه، اشاره آقای کرزی به تشکیل لویه جرگه سنتی می تواند تقابل قوه مجریه و قانون گذاری را بار دیگر نمایان کند و اصولا مذاکرات صلح را با مشکلات تازه‌ای روبرو کند.

گفت و گو با دولت‌ها نه گروه‌ها

اما نکته شاید مهمتر در اظهارات روز دوشنبه (۳ اکتبر) ‌آقای کرزی که او پیش از آن و به دنبال ترور برهان الدین ربانی، رئیس شورای عالی صلح افغانستان، نیز به نوعی به آن اشاره کرده بود، تغییر به اصطلاح استراتژی مذاکرات صلح و گفت و گو با دولت‌ها به جای گروه های مختلف ستیزه جو در منطقه بود.

البته اشاره آقای کرزی به گفتگو با دولت‌ها می‌تواند اشاره به تمامی کشورهای درگیر در معضل افغانستان بویژه کشورهای همسایه آن باشد. اما شاید با صراحت بتوان گفت که در بین این کشورها و با توجه به فعالیت گروه های مختلف ستیزه جو در پاکستان به ویژه طالبان و اشاره آقای کرزی به این موضوع که پاکستان در خصوص رفتار با ستیزه جویان بازی دوگانه دارد، پاکستان شاید مهمترین کشوری باشد که مورد اشاره آقای کرزی بوده است.

اما این اظهارت همچنین می‌تواند به نوعی عقب نشینی دولت افغانستان و در واقع برآورده کردن خواست اصلی پاکستان در گفتگوهای صلح در افغانستان تعبیر شود.

حق نشر عکس AP
Image caption آقای کرزی قبلا گفته بود که از این پس به جای مذاکره با طالبان، با دولت پاکستان مذاکره خواهد کرد.

به عبارتی ساده، تغییر به اصطلاح استراتژی و گفتگو با دولت‌ها به جای گروه‌های مخالف که مثلا در مورد پاکستان می تواند گفتگو با مقامات اسلام آباد باشد به جای گفتگو با اعضای مثلا طالبان یا شبکه حقانی و یا گروه حکمتیار همان چیزی است که مقامات پاکستان بویژه ارتش و دستگاه اطلاعاتی این کشور "آی اس آی" به دنبال آن بوده است؛ چیزی که پاکستان سال گذشته میلادی با دستگیری یکی از اعضای طالبان آن را دست‌کم به زعم قریب به اتفاق تحلیل‌گران مسایل پاکستانی به صراحت عنوان کرد.

سال گذشته و در اوایل ماه ژانویه ملا عبدالغنی برادر فردی که از وی به عنوان نفر دوم طالبان نام برده می شد در بندر کراچی در جنوب پاکستان دستگیر شد.

اینکه آیا آمریکا و نیروهای امنیتی این کشور در جریان این بازداشت بوده‌اند در همان ابتدا با ابهاماتی روبرو بود؛ اما نکته مهم در این بود که این دستگیری انتقاداتی را نیز از سوی برخی از کانونهای سیاسی درگیر در افغانستان به دنبال داشت به طور مثال کای آیده فرستاده سازمان ملل در افغانستان تاکید کرد که این دستگیری گفتگوهای صلح با طالبان را ناکام کرد.

ظاهرا دولت افغانستان و نیروهای بین‌المللی در این کشور در حال ایجاد رابطه با طالبان و از طریق ملا برادر بوده‌اند.

مقامات دولت افغانستان نیز در ماه فوریه سال گذشته میلادی گفتند که بازداشت شماری از فرماندهان ارشد طالبان، از جمله ملا عبدالغنی برادر، می‌تواند بر تلاشها برای آغاز گفتگو با طالبان اثر بگذارد.

برخی از تحلیلگران معتقد بودند که پاکستان برای خشنود کردن آمریکا در صداقت خود برای مبارزه با ستیزه جویان ملا برادر را بازداشت کرده است.

اما بسیاری نیز با توجه به اظهارات افرادی ماننند آقای آیده بر این عقیده‌اند که با دستگیری ملا برادر و "خلل" در مذاکرات صلح، اسلام آباد پیام روشنی را داده است که هرگونه راه مذاکره با ستیزه جویان بویژه با طالبان از اسلام آباد می‌گذرد.

پس از گذشت یک سال از این واقعه و افزایش خشونت‌ها در افغانستان و اتهامات وارد شده به پاکستان در خصوص ارتباط این کشور با شبکه حقانی چند تحول مهم دیگری نیز رخ داده است.

پس از ترور آقای ربانی ابتدا خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام طالبان گزارش کرد که این گروه مسئولیت ترور را برعهده گرفته است. اما ساعاتی بعد ذبیح الله مجاهد این مطلب را رد کرد.

حق نشر عکس Other
Image caption پوستر اف بی آی از سراج الدین حقانی، رهبر شبکه حقانی

گروه حقانی نیز گفته است که در ترور آقای ربانی دخالت نداشته است.

از سوی دیگر سراج الدین حقانی رهبر شبکه حقانی در یک گفتگوی تلفنی که به نوشته رویترز از یک منطقه نا معلوم انجام شده، گفته است که او و افراد تحت فرمانش از شورای رهبری گروه طالبان پیروی می کنند، اما آمریکایی ها تلاش دارند آنها را گروه مستقل نشان داده به این ترتیب بین آنها و طالبان جدایی بیاندازند.

همچنین سراج الدین حقانی در یک گفتگوی دیگر گفته است که سازمان های اطلاعاتی آمریکا با او تماس گرفته و خواهان انجام گفتگوهای صلح میان گروه او و دولت افغانستان شده‌اند. سراج الدین حقانی در مصاحبه ای نادر با بی بی سی این مساله را فاش کرد اما نگفت پاسخ او به این پیشنهاد چه بوده است.

آمریکا، پاکستان را متهم به داشتن رابطه با گروه حقانی کرده است و ژنرال محمود درانی از امرای بازنشسته ارتش پاکستان در گفتگویی با بی‌بی‌سی، گفته که شبکه حقانی "زیر دماغ ارتش پاکستان" و در مناطق قبایلی نشین فعالیت می‌کند.

رسانه ای شدن اظهارات رهبر شبکه حقانی در چند مورد مختلف آن‌هم در این شرایط و تاکید طالبان و شبکه حقانی بر یک پارچه بودن آنها و اینکه آمریکا برای گفتگو با آنها ارتباطاتی برقرار کرده است با توجه به سابقه دوری جستن از رسانه گروه حقانی و عدم تاکید این گروه به یکپارچه بودن با طالبان تا همین اواخر، می تواند نشانگر نوعی فشار بر آنها باشد فشاری که شاید بتوان به صراحت گفت بدون دخالت پاکستان نمی تواند عملی شده باشد؛ اگرچه پاکستان می گوید ارتباطی با این شبکه و یا نفوذی بر طالبان ندارد.

حق نشر عکس AP
Image caption "هند خود را به عنوان عامل جایگزین پاکستان نمی بیند، هند می داند که این پاکستان است که تعیین کننده شرایط در افغانستان است."

اگر این تحولات را در کنار یکدیگر قرار دهیم شاید یکی از نتایج منطقی آن این باشد که گروههای مختلف و مهم ستیزه جو مانند شبکه حقانی اکنون به گفته خودشان تحت لوای طالبان فعالیت می‌کنند و به عبارتی دو گروه عمده در مذاکرات صلح نیز در عمل یکی هستند. گروه‌های کوچکتر مانند گروه حکمتیار در عمل از قدرت چندانی برخوردار نیستند و در نهایت به نظر می‌رسد که در چارچوب طالبان عمل خواهند کرد.

این تحولات به این مفهوم است که تعداد گروه های ستیزه‌جوی مستقر در پاکستان که می توانند در مذاکرات صلح نقشی ایفا کنند، به دلیل اعمال نفوذ پاکستان، می توانند کاهش یابند البته اگر طرف گفتگو پاکستان باشد و نه این گروهها.

این نکته بالقوه بدین معنی است که مذاکرات صلح با دولت پاکستان می تواند به کنترل گروههای ستیزه‌جوی فعال در پاکستان منجر شود.

اما آیا این را می توان به عقب نشینی آقای کرزی تعبیر کرد؟

برخی از ناظران معتقدند که این اظهارات را باید اینگونه تعبیر کرد. اما به هر صورت سفر روز سه‌شنبه (۴ اکتبر) آقای کرزی به هند، رقیب دیرینه پاکستان، بالقوه دارای پیام روشنی به پاکستان می تواند تعبیر شود، بدین معنی که گفتگو با دولتها تنها به مفهوم گفتگو با پاکستان نیست بلکه افغانستان بر اساس منافع ملی خود و با هدف تامین صلح و ثبات، با دولت‌های مختلف گفتگو و مذاکره و سیاست خارجی خود را تدوین می‌کند.

اگرچه همین ناظران معتقدند که وابستگی‌های بویژه اقتصادی افغانستان به پاکستان به حدی است که هند توان جایگزینی این کشور را ندارد. در همین رابطه سی راجا موهان، از تحلیلگران اقتصادی به خبرگزاری رویترز گفته است: " هند خود را به عنوان عامل جایگزین پاکستان نمی بیند، هند می داند که این پاکستان است که تعیین کننده شرایط در افغانستان است."

مطالب مرتبط