آیا ارتباطی بین خلاقیت هنری و جنون وجود دارد؟

Image caption افلاطون گفته بود که خلاقیت، جنونی روحانی است و موهبتی از جانب خدایان

از گذشته های دور تا امروزاین پرسش مطرح بوده است که آیا ارتباطی بین خلاقیت و جنون وجود دارد یانه؟ دلیل مطرح شدن این سوال این است که از سویی برخی از هنرمندان و دانشمندان پر نبوغ و برجسته رفتار های نا به هنجار و غیر عادی داشته اند و از سوی دیگر برخی از روان نژندان و بیماران روانی گاهگاه آثار بکر و نومایه و تحسین برانگیز را خلق کرده اند. و این باعث شده است تا وجود ارتباط بین روانپریشی و وخلاقیت هنر ی مورد سوال قرار گیرد.

در گذشته های دور برخی از فلاسفه نظر صریحی در تائید وجود چنین پیوندی داده اند. ارسطو خلاقیت را با صرع، مالیخولیا و افسردگی مرتبط می دانست و می گفت: نابغهء بزرگ بدون معجونی از جنون وجود ندارد. افلاطون گفته بود که خلاقیت، جنونی روحانی است و موهبتی از جانب خدایان.

زندگینامه بسیاری از هنرمندان، شاعران و نویسندگان بزرگ هم ارتباطی بین خلاقیت و اختلالات روانی را نشان می دهد. به گونه مثال آمده است که بتهوون، شوبرت و چایکوفسکی موسیقیدان های بزرگ و ادوارد مونش، نقاش مشهور آلمانی، دچار روانپریشی و افسردگی بوده اند.

همچنین در مورد وان گوگ نقاش معروف هلندی نیز آمده است که گاهی دچار صرع و نوسانات شدید رفتاری می‌شد. گفته شده که از میان هنرمندان سینما چارلی چاپلین بای پولر مبتلا به اختلال دو قطبی بوده است ومارلون براندو سالها روان درمانی شده بود.

بحث ارتباط بین خلاقیت و مالخولیا در سده های ۱۶ و ۱۷ میلادی در اروپا رواج گسترده یافت. در نیمه دوم سده ۱۹ سیزار لمبروزو (۱۸۳۵-۱۹۰۹) روانشناس معروف ایتالیایی بر وجود نوعی ارتباط بین نبوغ و جنون تاکید کرد.

اما لویس تر من (۱۸۷۷-۱۹۵۶) روانشناس آمریکایی گفت که کمتر دیده شده است که افراد دارای توانایی های بزرگ، بیماری روانی داشته باشند و یا درجه توافق آنها با هنجار های اجتماعی کمتر از افراد عادی باشد.

در دهه دوم سده ۲۰ هانس پریزهورن آلمانی، روانشناس و پژوهشگر تاریخ، تحت تاثیر آثار هنری بیماران روانی خود قرار گرفت و کتاب (هنر و بیماران روانی) را نوشت.

در اواخر قرن۲۰ بسیاری از روانشناسان بزرگ در آمریکا و اروپا پس از تحقیقات گسترده به این نتیجه رسیدند که بسیاری از شخصیت های بر جسته به نوعی از روان‌پریشی مبتلا بوده اند.

با وجود این شماری از روان شناسان نا به هنجار بودن رفتار و کردار نوابغ و هنرمندان را بیماری روانی نمی دانند.

در مورد شماری از بزرگان ادب و شعر فارسی نیز داستانهایی وجود دارد که حکایت از رفتار نا به هنجار شمار از آنان دارد.

از سوی دیگر جنون، در ادبیات فارسی چه در نظم و چه در نثر بسامد بالایی دارد، آیا این "جنون" با آنچه امروز علم جنون می نامد، یکی است؟ این مسئله را عبدالله شادان با شریف سعیدی و صبورالله سیاه سنگ دو شاعر و پژوهشگر افغان برنامه رادیویی، این هفته به بحث گرفته است.

قلعه اختیارالدین(ارگ هرات) نماد مقاومت و هنر معماری

حق نشر عکس bbc
Image caption قلعه اختیار الدین در هرات، از قرن هشتم هجری تا کنون به همین نام یاد می شود

هفته ای گذشته قلعه تاریخی اختیارالدین (ارگ هرات) در غرب افغانستان، پس از مرمت و بازسازی به صورت رسمی به عنوان موزیم/موزه ولایت هرات گشایش یافت. بیش از دو ملیون دلار هزینه اجرای برنامه های بازسازی ارگ هرات و زمینه سازی برای ایجاد موزیم در آن را کشور های آمریکا و آلمان پرداخته اند.

قلعه اختیارالدین یکی از قدیمی ترین بناهای باستانی در غرب افغانستان و از نمونه های باشکوه معماری قرنهای گذشته است که تاریخ آن با اسطوره ها پیوند خورده است.

عده ای می گویند که این بنا را شمیره دختر فریدون اساس گذاشته است. بعضی از روایات تاریخی هم از ویران شدن این قلعه به دست اسکندر مقدونی حکایت می کنند.

اما این قلعه از قرن هشتم هجری به بعد نام کنونی اش( قلعه اختیار الدین) مسما گردید. اختیار الدین که در آن زمان فرمانروای هرات بود، این قلعه را باز سازی کرد.

جزئیات بیشتر در مورد این قلعه را در گزارش محمد قاضی زاده در مجله رادیویی هفته می شنوید.