ده اتفاق مهم افغانستان در ده سال گذشته

حق نشر عکس BBC World Service

۱. برگزاری چهار انتخابات

افغانستان تا سال ۱۳۵۲ خورشیدی، نظام سلطنتی داشت، داوود خان نخستین رئیس جمهوری این کشور در ۲۶ سرطان / همان سال در حالی که محمد ظاهر شاه برای گذراندن تعطیلات تابستانی به ایتالیا رفته بود، با یک کودتای بدون خونریزی به نظام سلطنتی پایان داد و خود را رئیس جمهوری اعلام کرد. پس از داوود خان، نور محمد ترکی حفیظ الله امین، ببرک کارمل و دکتر نجیب الله در دروان رژیم کمونیستی، رئیس جمهوری افغانستان شدند.

با پیروزی مجاهدین، برهان الدین ربانی بر کرسی ریاست جمهوری تکیه زد.

اما هیچکدام از این افراد از طریق انتخابات آزاد رئیس جمهوری افغانستان نشده بودند.

نخستین انتخابات افغانستان در ۲۸ سنبله / شهریور ۱۳۸۳ خورشیدی برگزار شد. به دنبال آن در سال ۱۳۸۴ خورشیدی نخستین انتخابات سراسری مجلس برگزار شد. دومین انتخابات ریاست جمهوری در ۱۳۸۸ خورشیدی و دومین انتخابات مجلس در سال ۱۳۸۹ برگزار شد.

۲. تصویب قانون اساسی

در اجلاس بن (۲۰۰۱) توافق شد که افغانستان نیاز به تصویب قانون اساسی جدید دارد. پیش نویس این قانون که به نظر کارشناسان مدرن ترین قانون اساسی در منطقه به شمار می آید، توسط یک کمیته ۲۱ نفره آماده شد و در سال ۱۳۸۲ خورشیدی از سوی لویه جرگه ای که اعضای آن انتخابی بود، تصویب شد.

قانون اساسی جدید افغانستان راه را برای حرکت افغانستان در مسیر جدید باز کرد، آزادی بیان، رسانه ها و احزاب سیاسی در این قانون ضمانت شد، دولت مکلف به حمایت از بخش خصوصی شد و رعایت موازین حقوق بشر و گنجانیدن آن در قوانین افغانستان به عنوان وظایف دولت در آن درج شد.

۳- تغییر پول

قبل از سقوط طالبان، کوچکترین بانک نوت / اسکناس افغانستان، که در بازار معامله می شد، ۱۰۰۰ "افغانیگی" بود؛ با کمتر از آن هیچ چیزی نمی شد خرید و اسکناس ۵۰۰ افغانیگی رسما از دور معاملات روز مره خارج شده بود. بزرگترین بانک نوت/ اسکناس زمان مجاهدین و طالبان، ۱۰۰۰۰ افغانیگی بود.

هر دلار آمریکایی معادل ۷۵۰۰۰ هزار افغانی بود.

افزون بر دولت مجاهدین به رهبری برهان الدین ربانی، شماری از احزاب مخالف دولت از جمله ژنرال عبدالرشید دوستم و حزب وحدت، در شمال افغانستان اسکناس خاص خود را داشتند که ارزش آن نصف پولی بود که دولت چاپ می‌کرد.

دولت افغانستان در سال ۲۰۰۳ میلادی با حذف سه سفر از اسکناس های قبلی، پول جدید را چاپ کرد و برنامه تبدیل اسکناسهای قبلی به اسکناسهای جدید را در زمانی که پیش بینی شده بود با موفقیت به پیش برد. در حال حاضر یک دلار آمریکایی ۴۸ افغانی است.

۴- تقویت بخش خصوصی

افغانستان قبل از سقوط طالبان اقتصاد دولتی داشت، اما قانون اساسی این کشور نظام اقتصادی افغانستان را مبتنی بر بازار آزاد تعریف کرد و این امر سبب شد بخش خصوصی آرام آرام در عرصه های مختلف سرمایه گذاری کند.

ایجاد دست کم چهار شرکت مخابراتی، شش بانک خصوصی، دهها رسانه آزاد و خصوصی و همچنین بیش از سی دانشگاه خصوصی از مهم ترین عرصه هایی است که رشد بخش خصوصی در این سالها را نشان می دهد.

۵- بازسازی راه ها

اکثر بزرگراه هایی که کابل، پایتخت، را با ولایت دیگر و همچنین بنادر مرزی وصل می کرد، در سه دهه جنگ ویران شده بود، مثلا رفتن از کابل به غزنی تا کابل که ۱۷۵ کیلو متر است یک روز کامل طول می کشید، تونل سالنگ که کابل را به شمال افغانستان وصل می کرد منهدم شده بود.

اما حالا، بزرگراه کابل به قندهار و شهر مرزی اسپین بولدک که افغانستان را به کویته پاکستان وصل می کند، آسفالت شده است.

بزرگراه کابل به هرات و همچنین تا اسلام قلعه در مرز ایران، اسفالت شده است.

بزرگراه کابل به تورخم که افغانستان را به ایالت خیبر پشتونخواه پاکستان وصل می کند، بازسازی و آسفالت شده است.

بزرگراه کابل به مزار شریف در شمال و همچنین شهرک بندری حیرتان که افغانستان را به ازبکستان وصل می کند آسفالت است.

بزرگراه کابل قندوز که افغانستان را از طریق شیرخان بندر به تاجیکستان وصل می کند نیز آسفالت شده است.

۶- اتصال شبکه برق ازبکستان به کابل

کابل، پایتخت بعد سقوط طالبان، تقریبا تاریک بود، در سطح شهر هیچ لامپ روشنی وجود نداشت و در خانه ها آنهم در مناطق محدود کابل در ساعاتی از شب برق وجود داشت.

اتصال شبکه برق ازبکستان به کابل، حالا پایتخت افغانستان را به شهر روشنی تبدیل کرده است. ولایت های بغلان و پروان که در مسیر شبکه برق ازبکستان به کابل قرار دارند نیز صاحب برق شده‌اند.

همچنین شبکه انتقال برق از ایران و ترکمنستان در غرب افغانستان، هرات را از تاریکی بیرون کشید و به صنایع کوچک در این شهر رونق داد.

۷- بازسازی ارتش، پلیس و نیروهای امنیتی

بازسازی ارتش و پلیس افغانستان بعد از توافقات بن (۲۰۰۱) آغاز شد، اگرچه در اجلاس بن اول شمار ارتش افغانستان ۷۰ هزار و شمار پلیس افغانستان ۵۰ هزار نفر توافق شده بود. اما حالا شمار ارتش افغانستان به بیش از۱۷۶ هزار نفر رسیده و براساس توافق آمریکا و افغانستان قرار است تا سال آینده میلادی به ۱۹۵ هزار برسد.

ارتش افغانستان در حال حاضر به سلاح سبک و نیمه سنگین استاندارد ناتو مسلح است اما کار بازسازی نیروهای هوایی این کشور به کندی پیش می رود و قرار است تا سال ۲۰۱۶ میلادی به ۱۴۶ هواپیما مجهز شود.

تعداد کل نیروهای پلیس افغانستان در حال حاضر ۱۴۷ هزار نفر است و آموزش و تجهیز این نیرو ها کماکان ادامه دارد.

۸- مخابرات

نخستین شرکت مخابراتی موسوم به افغان بی سیم در سال ۲۰۰۲ میلادی کارش را در افغانستان آغاز کرد و حالا چهار شرکت مخابراتی که خدمات تلفن همراه ارائه می کنند در افغانستان فعال است.

در ده سال گذشته یک ممیز هفت میلیارد دلار در عرصه مخابرات در افغانستان سرمایه گذاری شده است. براساس آمار رسمی منتشر شده در سایت وزارت مخابرات افغانستان شرکت‌های مخابراتی که خدمات تلفن همراه ارائه می کنند، ۱۷ میلیون مشتری دارند.

براساس آمار وزارت مخابرات افغانستان، ۶۵ در صد کل جمعیت این کشور تلفن همراه یا موبایل دارند.

شماری از شرکت های مخابراتی از طریق موبایل خدمات اینترنتی نیز ارائه می کنند و افزون برآن هزاران اینترنت کلوپ در سراسر افغانستان راه اندازی شده است.

۹- ایجاد کمیسیون حقوق بشر

در اجلاس بن (۲۰۰۱) توافق شد که برای جلو گیری و نظارت از حقوق بشر کمیسیون مستقل حقوق بشر در چارچوب نظام سیاسی افغانستان گنجانیده شود، براساس همین توافق کمیسیون مستقل حقوق بشر در سال ۲۰۰۲ میلادی تشکیل شد و در کنار آن دهها نهاد ملی و بین المللی ایجاد شد که کار اصلی آنها نظارت از تخطی حقوق بشر، مستند سازی نقض حقوق بشر در سالهای جنگ و گنجانیدن مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر در قوانین افغانستان است.

کمیسیون مستقل حقوق بشر، در ولایت های مهم افغانستان دفتر دارد و سالانه موارد نقض حقوق بشر را گزارش می دهد، وضعیت زندانها را بررسی می‌کند و موارد نقض حقوق بشر در ادارات دولتی افغانستان را پیگیری می‌کند.

۱۰- نخستین مدال المپیک افغانستان

یکی از اتفاقهای مهم و نادری که افغانستان در ده سال گذشته شاهد آن بود، کسب مدال برنز در رشته تکواندو در المپیک ۲۰۰۸ پکن بود.

روح الله نیکپا تکواندو کار جوان افغان توانست اولین مدال المپیک تاریخ افغانستان را به گردن بیاویزد و افغانستان را وارد فهرست کشورهای برنده مدال المپیک کند.

معاون رئیس جمهوری افغانستان به استقبال آقای نیکپا به فرودگاه رفت و دولت افغانستان از او به صورت رسمی استقبال کرد.

مردم و به ویژه جوانان در سراسر افغانستان پیروزی نیکپا را جشن گرفتند سرور و خوشحالی ملی که در افغانستان بی سابقه بود.

این اتفاق در کنار فراهم سازی نسبی زمینه های ورزشی برای جوانان سبب شد که جوانان بیشتری به ورزش روی آورند.

این ده اتفاق چهره افغانستان را تغییر داده است، اما سبب نشده است افغانها نگران آینده خود و حفظ این دست آوردها نباشند. حالا که بحث خروج نیروهای خارجی از افغانستان مطرح است، این سوالات روز به روز جدی تر می شود: آیا جاده های بازسازی شده نگهداری و مراقبت خواهند شد، آیا رشد بخش خصوصی ادامه خواهد یافت، آیا سربازان ارتش و پلیس می توانند امنیت افغانستان را حفظ کنند؟

دست آوردهای ده سال گذشته با چالشهای جدی مواجهه اند.