گروه حقانی؛ غایب بزرگ مذاکرات صلح

حق نشر عکس AP
Image caption آیا می توان شک کرد که حامیان منطقه‌ای گروه های شورشی، به طور مثال گروه حقانی و برخی دیگر از گروه های سیتزه جو را به عنوان کارت برنده در اختیار خود نگهداشته باشند

از نزدیک به سه سال گذشته، یعنی از وقتی که بحث مذاکره با گروه های مسلح مخالف دولت افغانستان به برنامه اصلی این دولت تبدیل شد و جامعه جهانی نیز در کنفرانس لندن از این برنامه حمایت کرد، سوال اساسی این بود که در کجا می‌شود با این گروه‌های متعدد که در افغانستان فعال هستند مذاکره کرد؟ گروه‌های مخالف مسلح آدرس مشخصی نداشتند و آیا اصلا لازم است با تمام این گروه‌ها وارد مذاکره شد یا خیر.

گروه‌هایی که علیه دولت افغانستان و متحدان بین المللی اش می جنگند، جدا از اینکه با چه گروه های غیر افغانی در رابطه هستند و یا محل و مخفیگاه آنان کجاست، را می‌توان به سه دسته عمده تقسیم کرد: طالبان، حزب اسلامی حکمتیار و شبکه موسوم به حقانی.

اخیرا طالبان اعلام کردند که برای مذاکره با آمریکایی ها ( و نه مذاکره با دولت افغانستان) آدرسی در قطر ایجاد خواهند کرد. همزمان با این تحول حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار نیز نمایندگانی را برای مذاکره با دولت و جامعه جهانی به کابل اعزام کرد.

اما در این میان یک گروه هنوز بی آدرس است یعنی گروه حقانی؛ گروهی که مسئولیت حمله به هتل اینترکنتیننتال کابل و حمله به سفارت آمریکا در کابل به این گروه نسبت داده شده است.

شبکه حقانی، از دلایل اصلی تیرگی رابطه آمریکا و پاکستان است. آمریکا سازمان استخباراتی پاکستان (موسوم به آی اس آی) را به حمایت از گروه حقانی متهم می کند. یک مقام ارشد آمریکا گروه حقانی را بازوی نظامی آی اس آی خوانده است.

مقام‌های ناتو و آمریکا معتقدند که گروه حقانی هنوز رابطه اش را با القاعده قطع نکرده است. اگر چه مقامات پاکستانی هرگونه ارتباط با گروه حقانی را به شدت تکذیب می‌کنند.

حالا سوال این است که اگر گروه حقانی جایی در مذاکرات صلح نداشته باشد، آیا می شود به نتیجه مذاکره با گروه طالبان و حزب اسلامی امیدوار بود؟

آنچه که این سوال را جدی تر می کند، تغییر موضع طالبان است. طالبان در سالهای گذشته همیشه بر جنگ تا خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان پافشاری می کرد، حالا که آمریکایی ها خروج نیروهای خود را از افغانستان شروع کرده اند و این روند تا سال ۲۰۱۴ کامل خواهد شد، چرا طالبان با تکیه بر اینکه فشار آنها سبب خروج نیروهای خارجی شده است، بر ادامه جنگ اصرار ندارند؟

آیا طالبان نگران این نیستند که در صورت شکست مذاکرات صلح، حامیان سنتی خود را از دست خواهند داد؟ آنها با چه اطمینانی اعلام کرده اند که به پای میز مذاکره آمده اند آنهم نه با دولت افغانستان بلکه با آمریکا، کشوری که در ادبیات سیاسی طالبان در ده سال گذشته "رهبر نیروهای اشغالگر و جنگ صلیبی" تعریف شده است.

تشکیل 'شورای مرکبه'

افزون بر این، در روزهای اخیر اتفاقهای دیگری نیز افتاده است که امید به پایان جنگ در افغانستان را می تواند بالقوه به چالش بکشد و آن تشکیل شورای جدیدی به نام "شورای مرکبه" در مناطق قبایلی پاکستان است.

خبرگزاریها و همچنین شماری از روزنامه های پاکستان بیانیه پایانی این شورا را که در مناطق قبیله‌ای پاکستان منتشر شده است، چاپ کرده اند. نکته اصلی و محوری این اعلامیه یک چیز است: کنارگذاشتن اختلافات و همکاری برای رسیدن به هدف مشترک.

در این اعلامیه آمده است که تحریک طالبان پاکستان، طالبان افغانستان و القاعده در تشکیل این شورا سهیم هستند. برخی از گزارشها بر این تاکید دارند که این شورا به توصیه ملا عمر، رهبر طالبان افغانستان، تشکیل شده است.

آنچه شاید عجیب باشد این است که در این شورا صراحتا نامی از گروه حقانی برده نمی‌شود اما اعلامیه تاکید دارد که همه گروه های درگیر جنگ کنونی در افغانستان و پاکستان در این شورا سهیم اند.

آیا تشکیل چنین شورایی آنهم در شرایطی که گروه طالبان رسما اعلام کرده اند که با آمریکایی ها در قطر وارد مذاکره شده اند، جای تامل ندارد؟

حق نشر عکس AFP
Image caption برخی از تحلیلگران معتقدند که فشار آمریکا برای انجام مذاکرات را باید صرفا در چارچوب خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان و انتخابات پیش رو در آمریکا تعبیر کرد نه بیشتر

اگر جنگ و صلح افغانستان را در بعد صرفا افغانی و داخلی آن نگاه کنیم، نفس قبول مذاکره از سوی حزب اسلامی و طالبان، می تواند اقدام امیدوار کننده برای پایان جنگ باشد. اما اگر بپذیریم که بحران کنونی افغانستان ابعاد منطقه ای دارد و تنها منحصر به افغانستان نیست، در آن صورت نمی شود از کنار سوالاتی که در بالا مطرح شد از جمله غیبت گروه حقانی در مذاکرات صلح، به راحتی گذشت.

مقام های دولت افغانستان و همچنین مقام های آمریکا بارها تاکید کرده اند که شورشیان مسلحی که در افغانستان می جنگند، حمایت گروه های اسلامی در پاکستان و همچنین حمایت افراد و شاخه هایی از نظام کنونی پاکستان را دارند.

مصرف بیرونی مذاکرات صلح

سازمان استخبارات ارتش پاکستان ( آی اس آی)، بارها به حمایت از گروه های شورشی و مشخصا حمایت از گروه حقانی متهم شده است. در این صورت دست کم این تردید کماکان می تواند مطرح باشد که شاید برخی از بازیگران منطقه ای بی میل نباشند که همه کارت هایشان را یکباره در این بازی پیچیده استفاده نکنند.

در عین حال تاکید طالبان بر مذاکره با آمریکا چه تضمینی را می تواند بر ایجاد تفاهم این گروه و گروه های مورد حمایت آن در قبال دولت افغانستان ایجاد کند؟

برخی از تحلیلگران معتقدند که فشار آمریکا برای انجام مذاکرات را باید صرفا در چارچوب خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان و انتخابات پیش رو در آمریکا تعبیر کرد و نه بیشتر.

به هر صورت این سوالات و پرسشهای مشابه دیگر از جمله ابهاماتی است که در رابطه با تحولات اخیر مطرح است و جواب به آنها می تواند به روشن شدن اوضاع کمک کند.

مطالب مرتبط