گلبدین حکمتیار، گفتگوهای تازه با طرح‌های قدیمی

Image caption اما سکوت آقای حکمتیار در برابر زنان، از نوع " سالبه به انتفاع موضوع" است. یعنی به نظر می رسد آقای حکمتیار این اتفاق جامعه افغانستان را هنوز نپذیرفته است

حزب اسلامی افغانستان به رهبری گلبدین حکمتیار، اخیرا طرحی را برای برون رفت از بحران کنونی افغانستان پیشنهاد کرده است.

این طرح هفده ماده ای را غیرت بهیر، مسئول امور سیاسی حزب اسلامی، در اختیار خبرنگار بی بی سی قرار داده است.

آقای بهیر عضو هیاتی بود که اخیرا برای مذاکره با دولت افغانستان به کابل رفته بود و دوباره به پاکستان بازگشته است.

در این طرح، خروج نیروهای خارجی از افغانستان، تشکیل دولت موقت، برگزاری انتخابات و همچنین خلع سلاح عمومی و حتی محاکمه جنایت کاران جنگی، غاصبان دارایی‌های عامه و قاچاقبران مواد مخدر، پیش بینی شده است.

حزب اسلامی، سه سال پیش نیز با دولت افغانستان وارد گفتگو شد و در آن زمان حتی شایعاتی مبنی بر حضور گلبدین حکمتیار رهبر این حزب در کابل نیز پخش شد اما آن مذاکرات بدون نتیجه قطع شد.

در هفته های گذشته و به دنبال آنکه طالبان اعلام کردند که حاضرند با آمریکایی ها مذاکره کنند، حزب اسلامی نیز هیاتی را برای مذاکره به کابل فرستاد.

شماری از آگاهان سیاسی این اقدام حزب اسلامی را واکنشی به مذاکره آمریکایی ها و طالبان ارزیابی کرده و معتقدند که این حزب اسلامی تلاش دارد تا از کاروان مصالحه و مذاکره و در نهایت تاثیرگذاری در سیاست افغانستان در آینده عقب نماند.

دلیل روی آوردن حزب اسلامی به مذاکراه با دولت افغانستان هرچه باشد، طرح هفده ماده ای آقای حکمتیار اما جای تامل جدی دارد.

حکومت کابل

ادبیات و همچنین پیشنهادهایی که در این طرح مطرح شده‌اند، شاید خیلی از افغانها را به یاد سالهای قبل از سقوط حکومت دکتر نجیب الله بیاندازد، در این طرح، دولت کنونی با تعبیر" حکومت کابل" یاد می شود؛ اصطلاحی که آقای حکمتیار آن را برای دولت دکتر نجیب نیز به کار می برد.

در آن زمان گروه های مجاهدین بخش‌های قابل ملاحظه ای از افغانستان را در کنترل خود داشتند و مدعی بودند حکومت کابل، در بیرون از پایتخت نه حضور دارد و نه مشروع است.

به عقیده ناظران آقای حکمتیار در سی سال گذشته نشان داده که در استفاده از کلمات و تعبیر های سیاسی دقیق است. به نظر می رسد اصطلاح "حکومت کابل" از سوی وی عمدا و دقیق انتخاب شده است. آقای حکمتیار پسوندهای، جمهوری و اسلامی را حذف کرده و از لحاظ جغرافیایی نیز آن را "حکومت محدود به کابل" تلقی کرده است.

دولت موقت

دومین نکته‌ای که در طرح آقای حکمتیار یاد آور سالهای قبل از سقوط دکتر نجیب است، تاکید او بر "تشکیل حکومت موقت" است. حکومتی که به پیشنهاد آقای حکمتیار باید از تمامی احزاب و گروه های موثر تشکیل شود و وظیفه اصلی اش، برگزاری انتخابات باشد.

آقای حکمتیار همچنین پذیرفته است که نیروهای خارجی می توانند تا آخر ۲۰۱۴ در افغانستان بمانند اما تا آن زمان باید شهرها و مناطق مسکونی را ترک کنند و در پایگاه های خود مستقر باشند و حق عملیات نداشته باشند.

ترک مبارزه مسلحانه

یکی دیگر از نکات جالب در طرح آقای حکمتیار، پیشنهاد ترک "جنگجویان خارجی" از افغانستان است. در ماده پانزدهم طرح آقای حکمتیار آمده است که پس از خروج نیروهای خارجی از افغانستان، جنگجویان خارجی نیز باید افغانستان را ترک کنند.

مشروط کردن ترک "جنگجویان خارجی" به خروج "نیروهای خارجی" از افغانستان، به وضوح می رساند که منظور آقای حکمتیار از جنگجویان خارجی، افراد وابسته به القاعده است که در کنار طالبان و حزب اسلامی در افغانستان می جنگند.

موارد مسکوت

طرح حزب اسلامی، در حالی که در عرصه سیاسی نکاتی را جز به جز مطرح کرده و نظر این حزب را در مورد مسائل سیاسی بیان کرده است، اما به جز تاکید به انتخابات و شرکت احزاب سیاسی، هیچ اشاره‌ای به حفظ و یا حمایت از دست آوردهای ده سال اخیر و یا مخالفت با آن، نکرده است؛ دست آوردهایی چون آزادی بیان، آزادی رسانه، حقوق بشر و تساوی حقوقی و قانونی زن و مرد که دست کم دولت و جامعه جهانی همواره بر آن تاکید می‌کنند و بارها اعلام کرده‌اند که مذاکره با مخالفان مسلح مشروط به پذیرش این دست آوردها از سوی مخالفان مسلح است.

با آنکه در طرح حزب اسلامی گنجانیده شده است که احزاب باید تعهد کنند که دیگر برای اهداف سیاسی به زور و سلاح متوسل نشوند، اما هیچ ضمانت اجرایی در این طرح اشاره نشده است که اگر حزبی یا جریان سیاسی از جمله خود حزب اسلامی خواست دوباره به مبارزه مسلحانه روی آورند، چه ضمانتی برای جلوگیری از آن وجود دارد.

این طرح، تلویحا نشان می‌دهد که حزب اسلامی، قانون اساسی کنونی افغانستان را که دولت افغانستان، نهادهای مدنی و اپوزیسیون سیاسی آن را بهترین قانون در تاریخ این کشور می دانند، قبول ندارد و به همین دلیل تلویحا تاکید می کند که باید بازبینی شود.

آقای حکمتیار، در این طرح می خواهد که تامین امنیت به نیروهای افغانستان سپرده شود و پیشنهاد کرده است که بعد از انتخابات، پارلمان جدیدی که تشکیل می شود، حق تجدید نظر در قانون اساسی را داشته باشد.

حقوق زنان

اما او در تمامی طرح هفده ماده ای خود، هیچ حرفی در مورد زنان و اینکه چه جایگاهی را برای آنان در آینده در نظر خواهد گرفت، نزده است.

جامعه کنونی افغانستان جامعه ای است که زنان در آن حضور پر رنگی دارند، ده ها نهاد غیردولتی در زمینه تامین حقوق زنان در این کشور فعال است؛ ۲۵ درصد کرسی های مجلس مربوط به زنان است و رعایت حقوق زنان همواره چیزی است که جامعه جهانی و دولت افغانستان به عنوان پیش شرط مصالحه بر آن تاکید می‌کنند.

اما سکوت آقای حکمتیار در باره فعالیت و نقش زنان، به عبارتی نشانگر آن است که وی اهمیت این موضوع و لزوم بحث در باره آن در جامعه افغانستان را هنوز نپذیرفته است.

نگاهی به این طرح در واقع نشان می دهد که دیدگاه آقای حکمتیار نسبت به گذشته در مورد زنان، مشارکت سیاسی اقوام و نظام سیاسی، هنوز تغییر اساسی نکرده است.

اگر این طرح فشرده، پیشنهادهایی باشد که حزب اسلامی در مذاکرات خود با دولت بر آنها تاکید دارد، دیدگاه حزب اسلامی را بطور روشن بیان می‌کند. اما هنوز مشخص نیست که آیا این تمام نکاتی است که حزب اسلامی در مذاکراتش با دولت بر آن تاکید دارد یا نکات دیگری نیز هست که هنوز در اختیار رسانه قرار نگرفته است.

به نظر می رسد با توجه به تحولات چند سال اخیر در افغانستان و تحولات منطقه‌ای از جمله تحولات در جهان عرب، طرح حزب اسلامی آقای حکمتیار در صورت کنونی خود با واکنش منفی بسیاری در داخل افغانستان روبرو شود.

اگرچه نباید فراموش کرد که خود ارایه این طرح در شرایط کنونی که باب مذاکره با گروه‌های مختلف از جمله حزب اسلامی آقای حکمتیار را باز می‌کند، بالقوه می تواند اقدام مثبتی نیر تلقی شود.

مطالب مرتبط