مذاکرات با طالبان در عربستان در موازات و یا در تقابل با مذاکرات در قطر؟

حق نشر عکس AP
Image caption فرستاده آمریکا در امور افغانستان و پاکستان: گشایش دفتر طالبان در قطر منوط است بر اینکه طالبان در بیانیه ای رسمی تروریسم را محکوم کنند

بی بی سی در گزارشی اعلام کرد که دریافته است که دولت افغانستان در نظر دارد در چند هفته آینده، در عربستان سعودی با طالبان دیدار و گفت و گو کند.

این خبر پس از آن عنوان شد که طالبان اخیرا در تغییر موضعی اعلام کرد که در نظر دارد "برای تفاهم با جامعه جهانی" دفتری را در قطر ایجاد کند. بر اساس گزارش‌ها نمایندگان جنبش طالبان به همین منظور به قطر وارد شده اند.

البته فرستاده ویژه آمریکا در امور افغانستان و پاکستان تاکید کرده است که گشایش دفتر طالبان در قطر منوط است بر اینکه طالبان در بیانیه ای رسمی تروریسم را محکوم کنند.

انتشار اخبار مذاکرات بین مقامات غربی به ویژه آمریکا با طالبان در خصوص مقدمات مذاکرات و ایجاد دفتری در قطر ابتدا با واکنش تند مقامات افغان روبرو شد. آنها از انجام این مذاکرات اعلام بی خبری کردند.

البته برخی از گزارش‌های تایید نشده حاکی از آن است که برخی از مقامات بسیار ارشد دولت افغانستان از این قضیه باخبر بوده‌اند اما شاید دلایل خاص و مصلحتهای سیاسی از جمله ظاهرا عدم نوعی اجماع عمومی در داخل کشور بین نیروهای مختلف سیاسی آنها را واداشته است که از اذعان به آگاهی درباره این مذاکرات قبل از آنکه این مذاکرات به سرانجام ملموسی (مانند موافقت با ایجاد دفتر در قطر از سوی طالبان) منجر شود، خود داری کنند.

دولت افغانستان در نهایت واکنش متفاوتی در قبال این قضیه نشان داد و از آن استقبال کرد و آن را دست کم داشتن آدرسی از سوی طالبان خواند.

اخیرا هم اسماعیل قاسمیار عضو شورای عالی صلح افغانستان تاکید کرد: "ما این رخدادها را یک حرکتی به جلو می دانیم. البته با یک احتیاط خوشبینانه درباره آن ارزیابی داریم. و اینها را گامهای مقدماتی و حتی لازم برای (ایجاد) زمینه برای شروع مذاکرات بین افغانها می دانیم."

نکته مهم در این تحولات تا‌کنون این است که پیش از این طالبان تاکید کرده بود که دولت افغانستان را به رسمیت نمی شناسند و بنابر این با این دولت مذاکره نمی کنند.

شاید نکته اساسی در مخالفت اولیه دولت افغانستان با این تحول همین اظهارات مقامات طالبان باشد.

به هر صورت تغییر واکنشهای دولتمردان افغان به روند قطر خود سوالهای مختلفی را پیش می کشد اما مهمتر از آن این است که گزارش های تازه در خصوص تلاش دولت افغانستان برای دیدار با طالبان در عربستان جنبه های تازه و تاملاتی را مطرح می کند.

شاید محوری‌ترین این تاملات این باشد که تاثیر این اقدام تازه دولت افغانستان در ایجاد روند عربستان -- اگر بتوان از آن به این نام تعبیر کرد، اگر رسما از سوی دولت افغانستان تایید شود چه اثری بر فرایند قطر خواهد داشت؟

در این رابطه ممکن است البته به نوعی رقابت بین قطر و عربستان سعودی در داشتن نقش در تحولات منطقه ای اشاره کرد.

قطر در ماه های اخیر در تحولات منطقه ای از جمله ایران، لیبی و فلسطین نقش ایفا کرده است. ایجاد دفتر طالبان در قطر و احتمال موفقیت آمیز بودن تلاشهای صلح می تواند بالقوه ابتکار عمل را از دست عربستان سعودی که بطور سنتی بازیگر مهم تحولات منطقه ای بویژه افغانستان بوده است خارج کند. عربستان به علاوه پاکستان و امارات متحده عربی از جمله سه کشوری بودند که "امارت اسلامی افغانستان" را به رسمیت می شناختند.

رابطه کابل با مقامات ریاض نیز در طول سالهای گذشته خوب بوده است و این اقدام دولت افغانستان در یک بعد می تواند نوعی دلجویی از حکام عربستان تعبیر شود و به نوعی به نقش سیاسی و البته اقتصادی آنها در افغانستان و هرگونه تحولات آینده در این کشور تاکید شود. مقامات افغانستان بارها نیز در گذشته از کمکهای میانجیگرایانه عربستان و ترکیه در امور افغانستان سخن به میان آورده بودند.

همچنین به نظر می رسد این نکته که روند قطر اصولا از سوی نیروهای غربی راه اندازی شده است -- اگرچه آنها بر مدیریت افغانی این مذاکرات در آینده تاکید دارند -- دولت افغانستان را در موضعی انفعالی قرار داده است و آنها تلاش دارند تا با ایجاد روند عربستان و یا ترکیه نقش اصلی خود را در پیش برد مذاکرات بدون مدیریت غربی ها نشان دهند.

شاید همین نکات باشد که یک مقام ارشد دولت افغانستان به بی بی سی گفته است حتی اگر دفتر طالبان در قطر هم گشایش یابد، آنها تلاشهای صلح را به همکاری کشورهای منطقه از جمله عربستان و ترکیه ادامه خواهند داد.

اما این روند تازه می تواند هم تاثیر مثبت و هم منفی بر روند قطر و مذاکرات با طالبان به طور کلی داشته باشد.

نکته مهم در خصوص مذاکرات با طالبان تفرق گروه طالبان بویژه پس از تحولات سال ۲۰۰۱ میلادی و حمله آمریکا به افغانستان است. به عبارتی با سقوط دولت "امارت اسلامی افغانستان" پس از حملات آمریکا به این کشور و فرار بسیاری از رهبران و نیروهای طالبان به ویژه به پاکستان؛ نیروهای این جنبش دیگر از آن انسجام اولیه برخوردار نبوده اند و اگرچه شورای موسوم به "شورای کویته" ظاهرا فرماندهی نیروهای طالبان را برعهده دارد اما تحولات چند سال اخیر و تجربه تماس با نیروهای ستیزه جو و عملکرد آنها همواره این نگرانی را ایجاد کرده که وقتی سخن از مذاکره با طالبان به میان می آید طرف مذاکره کیست و تا چه حدی از طالبان نمایندگی می کند و تا چه حدی بر نیروهای مختلف نفوذ دارد.

در همین رابطه این پرسش نیز مطرح می شود که آیا طرفهای احتمالی مذاکرات در عربستان همان طرفهای قطر هستند و یا نیروهای دیگر؟ و اگر این طرفها، نیروهای دیگر طالبان هستند آیا بین آنها و مذاکره کنندگان در قطر ارتباطی وجود دارد؟ و رابطه این طرفهای مذاکره کننده و پاکستان به چه صورت است؟ و بطور کلی نقش پاکستان در این مذاکرات چیست؟ بسیاری از نیروهای طالبان در پاکستان هستند و بر اساس گزارش برخی از رسانه های آمریکایی طرفهای مذاکره طالبان از پاکستان وارد قطر شده اند.

بدین ترتیب انجام مذاکرات احتمالی از طریق عربستان و یا ترکیه می تواند به نوعی بر روند پیشبرد مذاکرات کمک کند و نیروهای مختلفی از طالبان را به پای میز مذاکره بکشد و شانس موفقیت آمیز بودن مذاکرات را در عمل افزایش دهد

اما این روند در عین حال اگر با دقت مدیریت نشود می تواند خطر آفرین باشد و به تنش بین گروهای مختلف در پیشبرد مذاکرات منجر شود.

مطالب مرتبط