پاکستان و افغانستان؛ آینده نا معلوم

حق نشر عکس AFP Getty
Image caption آینده افغانستان یکی از محور های اصلی گفت‌وگو های کنفرانس شیکاگو بود

سیاست پاکستان در ارتباط با افغانستان در حال دگرگونی است. بخشی از این تحول، نیاز پاکستان به این دگرگونی است.

درحالی که سیاست آمریکا در ارتباط به پاکستان در حال تغییر است و اقتصاد این کشور در بدترین حالت قرار دارد، نیاز به تغییر در سیاست پاکستان در ارتباط با افغانستان را حتی ارتش پاکستان هم حس کرده است.

به همین دلیل پاکستان در های خود را به روی تجارت جدی با هند باز کرده است و همچنین، همین عامل شده که امروز پاکستان اصرار دارد که دیگر دنبال "عمق استراتیژیک" در افغانستان نیست.

ولی نگاه ها در داخل پاکستان همواره در حال تغییر است. پاکستانی که در دهه ۹۰ طالبان را در رسیدن به قدرت کمک کرد، به این باور رسیده که بازگشت طالبان به قدرت در کابل غیر محتمل است و هیچ کمکی هم به سیاست های منطقه ای پاکستان نخواهد کرد.

برگشت طالبان را این بار نه آمریکا می‌پذیرید، نه مردم افغانستان و نه همسایه های این کشور.

از یک سو غرب و به ویژه آمریکا شدیداً نگران وجود پناهگاه‌های امن شورشیان در پاکستان و شورشیانی هستند که با استفاده از خاک این کشور برای بی ثبات کردن افغانستان، علیه نیروهای غربی و افغان، دست به حملات ترویستی می زنند.

نگرانی‌های پاکستان

نگرانی پاکستان با نگرانی غرب کاملاً متفاوت است؛ پاکستان نگران است که هند همراه با افغانستان از شورشیان بلوچ پاکستانی که در افغانستان هستند، حمایت کند؛ پاکستان نگران است که در پسِ گشایش کنسولگری های هند در شهرهای هم مرز افغانستان با پاکستان، انگیزه های پنهانی نهفته باشد.

حق نشر عکس AP
Image caption افغانستان سال گذشته موافقتنامه استراتیژیک با هند امضا کرد

یک نگرانی دیگر پاکستان، نگرانی تاریخی این کشور در ارتباط با خط مرزی دیورند است؛ پاکستان ازداعیه "پشتونستان" بیم دارد. در حالی‌که عمدتاً پشتون‌های پاکستان، هویت شان را در ایدئولژی اسلامی نشان داده اند، تا پشتون بودن شان، ولی ایده غیر قانونی بودن خط دیورند، هنوز هم در میان مردم پشتون از نوعی تقدس برخوردار است.

شاید به همین دلیل بود که ماه می (مه) میلادی گزارش شد که دولت پاکستان به رسمیت شناختن خط دیورند از سوی دولت افغانستان را یکی از شرایط باز کردن راه تدارکاتی ناتو قرار داده است.

امیدواری‌ها

یکی از سناریو های امیدوارکننده در روابط آینده پاکستان و افغانستان این است که پاکستان سیاست خارجی خود در ارتباط با افغانستان را، بر اساس فرصت‌های اقتصادی تنظیم کند، نه نگرانی‌های امنیتی. اگر افغانستان باثبات باشد، هر دو کشور می توانند از داد و ستد تجاری با هند بهره‌مند شوند.

در عین حال، هند می تواند مواد خام افغانستان و گاز آسیای مرکزی را از راه پاکستان و با هزینه بسیار کمتر، به‌دست آورد.

با در نظر داشت روابط حسنه‌ای که میان پاکستان و هند در حال شکل گیری است، این سناریو بسیار هم غیر عملی به نظر نمی رسد.

ولی یک نگاه امنیتی بر تمام اوضاع حاکم است. همانطوری‌که لئون پـِناتا، وزیر دفاع آمریکا گفت تحمل کشورش در ارتباط با پناهگاه هایی امن شورشیان افغان و آزادی شبکه حقانی در پاکستان به پایان رسیده است.

شبکه حقانی کشنده ترین حملات را ، علیه نیروهای آمریکایی انجام داده است.

آنچه بی جواب مانده، رابطه ارتش پاکستان به ویژه رابطه سازمان اطلاعاتی این کشور با شبکه حقانی و شورشیان طالبان است.

آیا گروهی وجود دارد که مشوق بی ثباتی در افغانستان به نفع طالبان باشد و یا هم پاکستان به عنوان یک دولت، از اجرای قانون در نقاط مختلف کشورش ناتوان است؟

سناریو مثبتی که من ترسیم کردم، مستلزم تغییر روش پاکستان است. در حالی‌ که نشانه های امیدواری وجود دارد، ولی هنوز هم باید محتاط بود.

با توجه به احساسات شدید ضد آمریکایی در پاکستان، دولت این کشور حتی اگر منافعی در مهار گروه‌های اسلام‌گرا داشته باشد، در ظاهر نمی تواند چنین کاری بکند.

با این حال، تمایلی برای با ثبات ساختن افغانستان در منطقه محسوس می شود. هیچ‌یک از همسایگان افغانستان، از جمله چین، متحد نزدیک پاکستان، خواهان بازگشت طالبان نیستند؛ پاکستان انگیزه های بهتری برای تغییر روش دارد.

مطالب مرتبط