روابط افغانستان و ایران زیر سایه آمریکا

Image caption ایران از یک سو متهم است به فراهم کردن کمک های سنجیده شده به شورشیان طالب است و از سوی دیگر خود را متعهد به روابط نزدیک و سازنده با دولت افغانستان نشان می دهد

بسیاری از نهاد های پژوهشی مسائل بین المللی در غرب به این باور اند که ایران در حال حاضر در تعیین سیاست خود در افغانستان در یک دو راهی قرار دارد و منافع خود را از منشور دشمنی با آمریکا می نگرد.

از این رو جمهوری اسلامی از یک سو متهم است به فراهم کردن کمک های سنجیده شده به شورشیان طالب که علیه نیروهای آمریکایی و ائتلاف بین المللی می جنگند و از سوی دیگر خود را متعهد به روابط نزدیک و سازنده با دولت افغانستان نشان می دهد.

مقامات ارشد افغانستان می گویند با ایران هیچگونه مشکلی ندارند. رئیس جمهور افغانستان همواره از دوستی و همسایگی نیک دو کشور سخن می گوید.

منصور فرهنگ، استاد سیاست در دانشگاه نیویورک می گوید" نگرانی اصلی ایران در رابطه به افغانستان این است که آمریکا در نزدیک مرزهای ایران بتواند یک پایگاه نظامی هوایی دائمی درست کند، در آن موقع ایران هم از شرق هم از جنوب در محاصره حضور نظامی آمریکا درخواهد آمد. همین امروز هم اگر ما به نقشه ایران نگاه کنیم، در ترکیه در خلیج فارس در افغانستان نیروهای نظامی آمریکا هستند. اگر در افغانستان نیز پایگاه نظامی آمریکا دائمی شود، برای امنیت ایران مسئله ساز است. برای اینکه ایران تقابل اش را با آمریکا یک تقابل دراز مدت می داند."

سیاست دوگانه

بربنیاد دلایلی که یاد کردیم ادعا می شود که ایران سیاست دوگانه را در قبال افغانستان دنبال می کند.

ژنرال جوزف بلاتز، سخنگوی نیروهای یاری امنیتی در افغانستان می گوید " به وضعیت سیاسی در افغانستان باید همواره به دید مطقه ای نگاه شود. ما باید همیشه به جایگاه ویژه و منافع کشورهای مانند پاکستان و ایران توجه کنیم. اخیرا نماینده ایران در نشست گروه بین المللی تماس در رم شرکت کرد. به بیان دیگر بسیار مهم است که دیده می شود ایران نقشی موثر بازی می کند و امیدواریم که این نقش سازنده باشد."

آقای بلاتز افزود "از سوی دیگر ما در جریان سالهای گذشته شاهد بوده ایم که ایران تلاش کرده که با آموزش شورشیان آنها را تقویت کند. نگرانی های وجود دارد که شاید ایران درچنین چیزی دست داشته باشد. اما فعلا مدارکی در دست نداریم که جزئیات آنرا ارائه کنم."

تورج اتابکی کارشناس مسائل ایران و آسیای میانه، معتقد است که با توجه به سیاست سنتی ضد آمریکایی جمهوری اسلامی ایران، جای تعجب نیست اگر این کشور به شکل محدود یا هم ضمنی به نیروهای ضد آمریکایی در افغانستان کمک کرده باشد.

ولی فضل الرحمن اوریا، از تحلیلگران مسائل سیاسی افغانستان به این باور است که سیاست دوگانه ایران در مورد افغانستان از همان آغاز بمباران آمریکا بر مواضع طالبان در سال ۲۰۰۱ آغاز شده است.

حق نشر عکس jupiter still

نثار حارث، سناتور و عضو کمیته بین المللی سنای افغانستان از وجود سلاح های خطر ناک ساخت ایران در افغانستان خبر می دهد.

آقای حارث می گوید " در گذشته نه چندان دور، نهاد های امنیتی افغانستان، وزارت دفاع، امنیت ملی و پلیس افغانستان، اعلام کردند که مقادیر زیاد اسلحه و مهماتی را در دست دارند که ساخت ایران است، و از مخرب ترین و خطرناک ترین سلاح ها است. شواهد آشکاری وجود دارد که ایران در مسائل داخلی افغانستان مداخله می کند، همین حالا در پنج استان ایران مراکز تربیتی برای مخالفان مسلح دولت افغانستان وجود دارد."

سیاست ایران برای افغانستان بعد از ۲۰۱۴

حضور نیروهای خارجی به ویژه نیروهای آمریکایی در افغانستان همواره مورد انتقاد رهبران جمهوری اسلامی بوده است.

آیت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، در دیداری با حامد کرزی، حضور این نیروها در منطقه را "نقمت" خوانده بود.

دیگر مقام های جمهوری اسلامی نیز در موارد متعددی، اظهار داشته اند که نیازی به حضور ناتو و آمریکا در افغانستان نیست.

حالا این نیروها قرار است در سال ۲۰۱۴ میلادی افغانستان را ترک کنند.

کشور های عضو ناتو از همین اکنون اعلام کرده اند که به رغم خروج نیروهای خود از افغانستان به حمایت خود از افغانستان کماکان ادامه خواهند داد.

سوال این است که ایران بعد از خروج نیروهای خارجی از افغانستان چه سیاستی در قبال این کشور خواهد داشت؟

تورج اتابکی می گوید "فکر می کنم جمهوری اسلامی ایران راهبرد روشنی برای افغانستان بعد از ۲۰۱۴ ندارد. از طرف دیگر ستیز جمهوری اسلامی ایران با غرب و با آمریکا بر تبلیغ آمریکا در منطقه دامن می زند، حضور آمریکا را در مرز های شرقی ایران بر نمی تابد، اما از طرف دیگر جمهوری اسلامی ایران نگرانی های خودش را هم دارد که با خرو ج نیروهای غرب از افغانستان، ایا افغانستان با خلاء قدرت روبرو نخواهد شد، و این خلاء قدرت سبب بازگشت طالبان نخواهد شد؟"

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در ارتباط به روابط دوجانبه بین افغانستان و ایران مقامات افغان مکررا و تا این دم از حسن روابط و همسایگی نیک با ایران سخن گفته اند

آقای اتابکی معتقد است که بی ثبات شدن افغانستان بدیلی نیست که جمهوری اسلامی خواهان آن باشد.

از این رو به اعتقاد او "جمهوری اسلامی در برزخ این و آن قرار گرفته؛ از یک طرف بخاطر سیاست سنتی ضد آمریکایی خود علیه حضور نیروهای آمریکا و علیه هر گونه معاهده با افغانستان تبلیغ می کند اما از سوی دیگر نگرانی های هم دارد که به نظر می رسد هنوز پاسخی روشنی برای آن نیافته است".

داود مرادیان، استاد روابط بین الملل در دانشگاه آمریکایی کابل، می گوید امیدواری "برای حاکمیت عقلانیت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران" پس از پایان سال ۲۰۱۴ وجود دارد.

او می افزاید "اگر ایران یک سیاست عقلانی و مبتنی بر منافع ملی خود در افغانستان داشته باشد، این کشور می تواند بهترین دوست و بهترین همسایه ایران باشد. زیرا منافع مشترک زیاد میان دو کشور وجود دارد و مولفه های مشترک فرهنگی و زبانی فرصت عالی برای هردو کشور است. به این منظور امیدواری هست که پیشرفت هایی در مذاکرات هسته ای ایران با کشور های غربی در هفته ها و ماه های آینده بوجود آید و ما شاهد یک سیاست عقلانی از تهران باشیم."

در ارتباط به روابط دوجانبه بین افغانستان و ایران مقامات افغان مکررا و تا این دم از حسن روابط و همسایگی نیک با ایران سخن گفته اند. اما برای پاسخ به این پرسش ها که ایران در سال های آینده و پس از پایان ۲۰۱۴ چه سیاستی در برابر افغانستان پیشه خواهد کرد و روابط این دو کشور چگونه تحول خواهد یافت، هنوز روشن نیست.