کنفرانس توکیو؛ تکرار گذشته یا رویکرد تازه

حق نشر عکس AP
Image caption چند روز گذشته هند میزبان یک کنفرانس دیگری برای افغانستان بود

در یک دهه گذشته درباره هیچ کشوری به اندازه افغانستان، نشست های بین المللی برگزار نشده است. بیشتر از ده نشست در پایتخت‌‌های قدرت‌های جهانی و منطقه ای. توافق هایی که در این نشست‌ها حاصل شد در مجموع باعث شد تا ساختار سیاسی افغانستان از نو احیا شود، اقتصاد منجمد افغانستان به حرکت درآید، عرصه هایی مثل بهداشت و آموزش جانی تازه بگیرد و افغانستان گامهای ابتدایی را از کشوری جنگ‌زده و بحران زده به جلو بردارد.

کشورهای کمک کننده تا حالا در مجموع بیشتر از ۳۰ میلیارد دلار به افغانستان کمک کرده اند که آمریکا، اتحادیه اروپا و ژاپن سه کمک کننده اصلی بوده اند.

"بن" و بنیاد افغانستان نو

اندک زمانی بعد از حادثه یازدهم سپتامبر و سقوط طالبان در افغانستان،سلسله نشست‌های بین المللی در باره افغانستان با کنفرانس بن در سال ۲۰۰۱ آغاز شد.

هتل مجلل "شتاین برگر" بر بالای تپه ای سر سبز با چشم اندازی به رود خانه معروف راین در حوالی شهر بن آلمان قرار دارد. چند سال پیش با یکی از کسانی که در کنفرانس بن شرکت داشت صحبت می کردم. می گفت "اگر حمل بر ساده دلی نشود، محال است که جمعی در فضایی به آن زیبایی، علیه منافع ملتی توطئه کنند".

آلمانی ها در افغانستان از خود خاطره بدی برجای نگذاشته اند. به همین دلیل شاید وقتی بعد از حملات یازدهم سپتامبر طرفهای درگیر به بن دعوت شدند، به آسانی پذیرفتند. توافقنامه‌ای که در این هتل امضا شد سرنوشت افغانستان را عوض کرد.

از دل نشست بن برنامه‌ای ابتدایی برای احیای ساختار سیاسی افغانستان و جمع آوری سلاح، نقشه راهی برای دولت سازی و الگویی برای ایجاد نظم در کشور در یک زمان بندی ده ساله بیرون آمد.

اولین تعهد کلان بین المللی، بازسازی

Image caption کنفرانس توکیو ده سال قبل

طبیعی بود که بعد از برداشته شدن اولین گامها برای معماری حاکمیت سیاسی افغانستان، بازسازی هم در اولویت قرار گیرد.

به همین دلیل چند ماه بعد از آغاز روند جدید در افغانستان، در اوایل سال ۲۰۰۲ در توکیو کنفرانسی با حضور ۶۱ کشور و ۲۱ سازمان بین المللی تشکیل شد. بالغ بر ۱۵ میلیارد دلار کمکهای خارجی در این کنفرانس تعهد شد. در این نشست ایران در کنار کشورهایی مثل آمریکا و عربستان سعودی متعهد شد تا ۵۶۰ میلیون دلار به افغانستان کمک کند.

این اولین تعهد کلان بین المللی برای حمایت مالی از کشوری بود که تا چند سال پیش از آن به حال خود رها شده بود.

اگرچه این کمکها، عظیم و سخاوتمندانه به نظر می آمد ولی مشکلات سیاسی و اجتماعی افغانستان و حجم ویرانیها در این کشور بیشتر از میزانی بود که پیش از آن برآورد شده بود. به همین دلیل نشستهای بین المللی برای کمک به افغانستان بازهم ادامه یافت.

کنفرانس، پشت کنفرانس

در سال ۲۰۰۴ در کنفرانس برلین آلمان ۲۳ کشور کمک کننده به افغانستان متعهد شدند تا در مدت سه سال بیشتر از هشت میلیارد دلار دیگر به افغانستان کمک کنند.

بعد از آن بازهم تعهدات جدیدی در نشستهای بعدی مطرح شد، یکبار دیگر در توکیوی ژاپن در سال ۲۰۰۶، در رم ایتالیا در سال ۲۰۰۷، در پاریس فرانسه در سال۲۰۰۸، در مسکو پایتخت روسیه در سال ۲۰۰۹ و در لاهه هلند در ۲۰۱۲ و نشستهایی دیگر در کابل، اسلام آباد، تهران و...

ولی این نشست‌ها و تعهدات نتایج دلخواه را به دنبال نیاورد. نبود زیربنا و ظرفیت لازم برای شکوفایی اقتصادی همراه با فساد گسترده اداری در دستگاههای دولتی باعث شد تا بخش بزرگی از کمک های بین المللی حیف و میل شود و یا به جیب شرکتهای بین المللی طرف قرارداد کشورهای کمک کننده برود. در کنار اینها طالبان هم با تغییر شگردهای پیشین با جسارت بیشتری از مخفیگاههای خود بیرون می آمدند و روز به روز بیشتر امنیت را با مشکل مواجه می کردند.

به همین دلیل آمریکا بر شمار نیروهای خود افزود و تلاش کرد تا حمایت های بیشتری را از دولت مرکزی افغانستان در سطحی بین المللی سازمان دهد.

مسیر خود اتکایی

جهت نشست های بعدی در افغانستان بعد از کنفرانسی که دو سال پیش در لندن برگزار شد تغییری اساسی کرد. در نشست لندن بیشتر از گذشته بر ظرفیتهای داخلی افغانستان تاکید شد و افغانستان پذیرفت که مسئولیتهای بیشتری در همه زمینه ها بر عهده بگیرد، از بازسازی گرفته تا کارآمد کردن نهادهای دولتی. موضوعی که در نهایت با طرح باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا هماهنگی داشت.

طرحی که بر اساس آن خروج نیروهای رزمی از افغانستان و واگذار کردن امور امنیتی و نظامی به خود افغانها در یک جدول زمانی چند ساله پیش‌بینی شده بود.

تعهدی پایدار برای دهه دوم

Image caption حالا توکیو یکبار دیگر میزبان یکی از بزرگترین کنفرانس ها برای افغانستان خواهد بود

در کنفرانس دوم بن که سال گذشته برگزار شد، تاکید اصلی بر این بود که خروج از افغانستان به معنای رها کردن این کشور به حال خود نیست و نمایندگان نزدیک به یکصد کشور و نهاد بین المللی با پذیرفتن تعهدی ده ساله بر ادامه حمایت از افغانستان تاکید کردند. آمریکا هم در نشست کشورهای عضو ناتو در شیکاگو اعلام کرد که بر اساس موافقتنامه ای با دولت افغانستان، تعهدی درازمدت را برای ادامه همکاری با نهادهای نظامی و امنیتی افغانستان پذیرفته است.

در آستانه نشست توکیو حامد کرزی رییس جمهوری افغانستان می گوید که کشورش سالانه نزدیک به چهار میلیارد دلار کمکهای خارجی نیاز دارد تا بتواند روند جاری در افغانستان را به پایان برساند.

ولی قرار بر این است که در توکیو دستاوردهای افغانستان مورد بررسی قرار گیرد، بر مبارزه با فساد اداری که بعد از مشکلات امنیتی بزرگترین چالش پیش روی دولت افغانستان است تاکید شود و در نهایت بر اساس گزارشها برای آغاز دهه دوم کمکهای خارجی به افغانستان ۱۵ میلیارد دلار دیگر تعهد شود.

در ده سال اخیر حامیان بین المللی افغانستان ثابت کرده اند که تا حد زیادی به وعده های خود پایبندند ولی آیا دولت افغانستان می تواند به انتظاراتی که سالهاست از طرف کشورهای کمک کننده مطرح است، پاسخ بدهد؟

تادامیچی یاماموتو، نماینده ویژه دولت ژاپن در امور افغانستان می گوید که علاوه بر آنچه قبلا مطرح بوده، برگزاری آزاد و عادلانه انتخابات ریاست جمهوری تا کمتر از دو سال دیگر، بهبود وضعیت حقوق بشر و ریشه کن کردن فساد از خواسته های اصلی کشورهای کمک کننده در کنفرانس توکیو است.