مجله فرهنگی: ازجشنواره های هنری ادینبورگ تا تئاتر کمرنگ افغانستان

به روز شده:  09:47 گرينويچ - چهارشنبه 29 اوت 2012 - 08 شهریور 1391

جشنواره 'فرینج' به نحوی رقیب جشنواره بین المللی ادینبوگ به شمار میرود

در مجله فرهنگی هنری این هفته، از جشنواره ی های هنری ادینبورگ اسکاتلند، و تجربه سربازان بریتانیایی در افغانستان که به نمایشنامه مستندی تبدیل شده؛ می گوییم، و به این بهانه، وضعیت تئاتر در افغانستان وچالشهای فراروی آن را بررسی کرده ایم.

هفته ای گذشته، ۶۶مین جشنواره ای بین المللی ادینبورگ،'Edinburgh International Festival' یکی از بزرگ ترین جشنواره‌های هنری جهان، با محفلی متفاوتی گشایش یافت.

دربخشی از این محفل زیر عنوان "سرعت نور"، دونده ها که لباسهای نورداربه تن داشتند، درتاریکی شب بر فراز تپه معروف آرثر سیت در نزدیکی مرکز شهر، می دویدند و فضای غریبی خلق می کردند؛ گاه پیدا می شدند وگاه پنهان. دراین میان تماشاگران نیز به عنوان کسانی که در دل کوه راه می روند، به بخشی از نمایش تبدیل می شدند.

سه هزار هنرپیشه از ۴۷ کشور جهان دراین جشنواره هنر نمایی کردند.

اجرای نسخه مدرنی از نمایشنامه "مکبث" اثر شکسپیر، که رویدادهای با آنچه در منطقه خاورمیانه رخ می دهد، سازگار ساخته شده، از جمله نمایشهای این جشنواره است. این نمایشنامه را هنرمندان لهستانی به زبان خود اجرا می‌کنند.

همچنین نمایش، "سرعت نور" که جشنواره با آن گشایش یافت، در جریان سه هفته برگزاری فستیوال اجرا خواهد شد.

'بزرگترین نمایش هنری در جهان'

جشنواره ای بین المللی ادینبورگ که یکی از بزرگ ترین جشنواره‌های هنری جهان است، امسال با محفلی متفاوتی گشایش یافت

همزمان اوایل این ماه ۶۶مین جشنواره "فرینج" یا "حاشیه" Edinburgh Fringe Festival که به نحوی، رقیب جشنواره بین المللی ادینبورگ، به حساب می آید، نیز افتتاح شد.

۲,۶۹۵ نمایش از بیش از ۴۵ کشور در سه هفته فعالیت این جشنواره، توسط ۲۲ هزار و ۴۵۷ هنرپیشه، در ۲۷۹ محل، از جمله تئاترها، مدارس، دانشگاهها، پارکها و حتی کلیساها، برگزارمی شود.

از این میان ۸۰۰ نمایش آن، برای تماشا چیان رایگان می باشد.

فعالیت جشنواره "فرینج" امسال از حیث تعداد نمایشها در مقایسه با سالهای گذشته، ۶% افزایش را نشان می دهد. از همینجا است که سازمان دهندگان، جشنواره ای "فرینج" را بزرگترین نمایش هنری درجهان می خوانند.

اما جشنواره بین المللی ادینبورگ، پس از سال های جنگ جهانی دوم (۱۹۴۷) به عنوان مرهم زخم های جنگ راه اندازی شد.

در ابتدا جشنواره بین المللی ادینبورگ با دعوت از گروه های مختلف، نمایشی از کشورهای مختلف جهان را سازمان می داد تا به گفته‌ای سازمان دهندگان "فرصت برای اجرای ایده های الهام بخش و خلاق" فراهم شود.

اما محدودیت این بخش و عدم پذیرش بسیاری از آثار، باعث شد که گروه های مختلف به اجاره تالارها و اجرای همزمان آثارشان علاقه نشان دهند و همین زمینه شکل گیری جشنواره "فرینج" یا "حاشیه" شد که با گذشت زمان از حاشیه به متن آمد.

بنابرین تفاوت بین جشنواره بین المللی ادینبورگ و جشنواره "فرینج" دراین است که در اولی هنرمندان وگروههای شرکت کننده توسط سازمان دهندگان دعوت وانتخاب می شوند؛ اما در "فرینج" هرکس می تواند شرکت کند وهر نمایشی را که می خواهد، می تواند اجرا کند.

در مجله فرهنگی این هفته، محمد عبدی نقاد هنری، که فعالیتهای این دو جشنواره را دنبال می کند، درمورد تازه ها وتفاوتهای این دو رویداد هنری بزرگ درجهان می گوید.

دردهای سربازان بریتانیا روی صحنه تئاتر

در چهارچوب جشنواره "فرینج" نمایشنامه مستندی زیرعنوان دوجهان چارلی اف یا 'The Two Worlds of Charlie F'، در مورد تجربه سربازان بریتانیایی در افغانستان و عراق، نیز اجرا می شود.

جالب این است که بازیگران این نمایشنامه سربازان سابق بریتانیایی هستند که در جنگ افغانستان، زخم برداشته اند، وقبلا تجربه بازیگری نداشته اند.

داستان این نمایشنامه، که در آن سربازان از تجربه خود در جنگ، زخمی شدن و شفا یافتن می گویند، منحصر به فرد، فراموش نشدنی و روحیه بخش خوانده شده است.

کاسیدی لیتل، یکی از این سربازانی است که دراین نمایشنامه بازی می کند. او در ولایت هلمند در جنوب افغانستان زخمی شده و یک پای خود را نیز از دست داده است.

آقای لیتل، ضمن ابراز رضایت از نحوه اجرای این نمایشنامه و استقبال تماشاچیان ازآن، در مورد هدف آن که آیا واقعا برای سربازان زخمی درمانی و روحیه بخش است و یا خیر، به بی بی سی توضیح داد.

اما چهاردهم ماه آگوست (اوت)، همزمان برابر است با سالمرگ اویگن برتولت برشت، نمایشنامه‌نویس، کارگردان برجسته تئاتر آلمانی که ۵۶ سال پیش چشم از جهان فروبست.

هنرمند نوآور و خلاق که تلاش داشت، با آثار ماندگارش پیوندی عمیق با مردم ساده و عام برقرار کند، تا ازین راه، آنگونه که منتقدین می گویند، جامعه بحران زده خود را از انحطاط و فقر اندیشه به خودآگاهی و شهود سوق دهد.

به باور منتقدین، برشت زیرساخت ارسطویی را در تئاتر به هم ریخت و به جای آن "اصل هگلی" تکوین و دگرگونی دیالکتیکی را نشاند.

او در‌ این راستا از دستاوردهای تئاتر رئالیستیک اواخر قرن گذشته هم چشم پوشید و با دیدی خرد گرایانه نسبت به آموزه‌های استانیسلاوسکی در باب بازیگری، الگوی جدیدی را برای بازی در نمایش‌های خود (که آن را در نقطۀمقابل تئاتر دراماتیک ، تئاتر " اپیک" – روایی یا حماسی - می نامید) بنیان گذاشت.

نقش کمرنگ تئاتر درافغانستان

درسراسر افغانستان، تنها سه تئاتر درکابل وجود دارد و یکی در هرات، که آن هم از امکانات لازم برخوردار نیست

آثار متعدد برشت درایران و افغانستان به زبان فارسی برگردانده شده، و نمایشنامه های او، درگذشته، بارها در افغانستان روی صحنه رفته است.

با این حال، برغم گذشت نزدیک به یک قرن ازآغاز فعالیت تئاتر معاصر درافغانستان، و تجربه ای نسبتا خوب این کشور در این زمینه، اکنون به گفته ای منتقدین، این هنر در وضعیت مطلوبی قرار ندارد.

درسراسر افغانستان، تنها سه تئاتر درکابل وجود دارد و یکی در هرات، که آن هم از امکانات لازم برخوردار نیست.

به گفته ی منتقدین، در کنار بی امنیتی، کمبود منابع مالی، هجوم رسانه ها و شبکه های تلویزیونی سرگرم کننده ای خارجی، هنر تئاتر از بی مهری شدید مقامات حکومت این کشور رنج می برد.

برخی منتقدین، کمبود هنرمندان ونمایشنامه نویسان حرفه ای را که بتوانند رسالت تئاتر را درافغانستان ادا کنند، ازعواملی می پندارند که مردم را به این هنر والا، که گونه‌های مختلف انتقادی، درمانی، آموزشی، غنایی و موزیکال آن، نقش موثری دراصلاح و ارتقا جامعه در کشورهای پیشرفته داشته، بی علاقه ساخته است.

با این حال، مقامات مدعی اند که در پنج سال گذشت، پیشرفتهای قابل ملاحظه در زمینه تئاتر و نمایشهای هنری درافغانستان بدست آمده است. از جمله اینکه، سه تئاتر کابل که درجریان جنگهای داخلی به شدت صدمه دیده بودند، باز سازی شده و چند فستیوال تئاتر نیز درسالهای اخیر درکابل و برخی دیگر شهرهای افغانستان برگزار شده است.

همچنین به گفته آنها، هر از گاهی درشهرهای مختلف افغانستان، دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه کابل، نمایشنامه اجرا می کنند وبرخی آنها به همین هدف به کشورهای اروپایی نیز سفر کرده اند.

در همین ارتباط و به بهانه سالمرگ برشت وهمچنین برگزاری جشنواره بین المللی ادیبنورگ، در مجله ی فرهنگی، دربحثی با شرکت دکتر نجیب یوسفی، مترجم نمایشنامه های 'مادر'، 'تفنگ خانم کارا' و 'قاعده و استثنا' از برشت، و نویسنده کتاب 'پیرامون تئاتر درافغانستان'، محمد عظیم حسین زاده رئیس بخش تئاتر در دانشگاه کابل و ممنون مقصودی هنرپیشه برجسته افغانستان، وضعیت هنر تئاتر دراین کشور و چالشهای فرا روی آن را بررسی کرده ایم.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.