سازهای مخالف و موافق با موسیقی در هرات

به روز شده:  15:36 گرينويچ - چهارشنبه 29 اوت 2012 - 08 شهریور 1391

قرار بود کنسرت شفیق مرید آوازخوان شناخته شده افغان، روز سه شنبه در هرات برگزار شود

روز دوشنبه ۳۰ اسد/مرداد سال روان، کنسرت موسیقی شفیق مرید که قرار بود در شهر هرات برگزار شود، در اثر بعضی از مخالفت های محلی لغو شد.

پرسش اینجا است که شهری با آن همه پیشینه فرهنگی که روزگاری در عرصه موسیقی نیز کارنامه‌های داشت، امروز چرا نمی تواند به این هنر روی چندان خوشی نشان دهد؟

پاسخ به سوال را می توان در عوامل ذیل جستجو کرد:

  • نام هرات در سالهای جهاد به سبب دادن هزاران شهید با شهادت گره خورد. همین مقوله سبب شده است که شماری از فرماندهان جهادی همواره با استفاده از شعار "هرات: شهرخون و قیام" سعی کنند به تحریک احساسات دینی مردم بپردازند تا از این طریق بتوانند نفوذ خود را در جامعه حفظ کنند. این گروه همیشه با هنر، موسیقی و نقش زن در اجتماع و سیاست سری‌ ستیز نشان می‌دهند.
  • شورای علمای هرات برای گسترش سیطره دینی بر جامعه گاه گاهی با صدور فتواهایی، مخالفت خود را با بعضی از رویه‌ها و رفتارهای مدنی نشان داده است. بعضی از اعضای این شورا از یک سو با طالبان و حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار و از دیگر سو با حکومت نزدیکی‌ دارند و از این طریق در سیاست نقش بازی می کنند.
  • شماری از ملاهائی که وابسته به شورای علما نیستند اما با پشت گرمی بعضی از چهره های اقتدار گرا، هر از گاهی از طریق موعظه‌های دینی در مسجدها، با بعضی از برنامه های مدنی اظهار مخالفت می کنند و حتی برای ترساندن حکومت و نهادهای مدنی، از توسل به خشونت نیز هراسی ندارند و به صورت علنی مردم را به مبارزه خشونت آمیز دعوت می کنند و بدین گونه سعی می‌کنند از یک سو از منافع گروه های اقتدارگرای پشت صحنه پاسداری کنند و از دیگر سو از حکومت باج‌گیری سیاسی کنند.

با توجه به آنچه گفته شد، سه عامل یاد شده هرچند به صورت واحد عمل نمی کنند و گاهی با هم در تقابل شدید سیاسی قرار میگیرند؛ اما هر سه از حفظ فضای بسته اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هرات سود می برند. این عوامل هرگونه پیشرفت مدنی را نشانه انزوای خود تلقی می کنند و با تمام قوت مانع توسعه به شمار می روند.

"تجمع مدنی هرات که در ظاهر علیه لغو کنسرت برگزار شد، از یک سو در واقع نشانه‌ای از بیان ناگفته های جامعه جوانی است که از چندین سال بدین سو بعضی از فعالیت های مدنی شان در اثر مخالفت ها و مخاصمت های گروه های افراطی محلی در نطفه خفه شده است و از دیگر سو نشان دهنده این واقعیت است که با گذشت زمان، نهادهای مدنی هرات نسبت به گذشته فعالتر می شود"

حالا اگر از بحث کلی بگذریم، آنگونه که پیدا است، لغو کنسرت شفیق مرید توسط همین عامل سوم صورت گرفت. به این معنی که یکی از ملایان مشهور و نزدیک به یکی از چهره های برجسته اقتدار گرا همراه با یکی از نهادهای متحجر دینی، از طریق تهدید حکومت به واکنش خشونت آمیز، مانع برگزاری این کنسرت شد. چیزی که با روح دموکراسی، آزادیهای اجتماعی و قانون اساسی افغانستان در تضاد است. البته این گونه مخالفت با موسیقی برای هراتی ها تازگی ندارد؛ دو سال پیش نیز در مخالفت با برگزاری کنسرت فرهاد دریا در شهر هرات، بمبی در نزدیکی محل کنسرت او منفجر شد. بعید نیست که آن عمل نیز واکنشی بوده باشد از سوی همین هایی که مانع برگزاری کنسرت شفیق مرید شدند.

پرسش دیگری که در پی می آید، این است که جایگاه این دیدگاه های متحجرانه در هرات امروز در کجا است؟

پاسخ این پرسش، همین پاسخ عینی است که یک روز بعد از لغو کنسرت یاد شده، جامعه مدنی هرات داد. صدها تن از علاقمندان موسیقی و هنر، روز سه شنبه این هفته در استادیوم ورزشی هرات گردهم آمدند و با توسل به روش مدنی، مخالفت خود را با آن دسته از ملاهائی که مانع این کنسرت شدند، اظهار کردند.

اینها به صورت نمادین به ساز و سرود پرداختند و بر این نکته تاکید کردند که برگزاری کنسرت موسیقی هیچ مانعی قانونی ندارد. این تجمع مدنی که در ظاهر به لغو کنسرت برگزار شد، از یک سو در واقع نشانه‌ای از بیان ناگفته های جامعه جوانی است که از چندین سال بدین سو بعضی از فعالیت های مدنی شان در اثر مخالفت ها و مخاصمت های گروه های افراطی محلی در نطفه خفه شده است و از دیگر سو نشان دهنده این واقعیت است که با گذشت زمان، نهادهای مدنی هرات نسبت به گذشته فعالتر می شود و از آن سو نهاد و کانونهای بنیادگرا و چهره های اقتدار گرای که در این شهر از شریعت به حیث ابزاری حفظ اقتدار و نفوذ خود استفاده می کنند، کم کارآمد تر می شوند.

بدین گونه دیدگاه های تجدد طلبانه بیشتر فضا پیدا می کنند؛ همان چیزیکه بنیادگرایان آن را عامل اصلی به خطر افتادن منفعت های شخصی و گروهی خود می دانند.

البته معنی این نتیجه گیری این نیست که راه برای تجدید طلبان، روشنفکران، هنرمندان، نخبگان و نهادهای مدنی هموار شده است. هنوز تا برداشتن موانع عمده از سر این راه فاصله ها همچنان باقی است و این فاصله ها تا زمانی باقی خواهد بود که حکومت با بحران نفوذ در جامعه روبرو باشد و نتواند از اندیشه های باز و عمل های متناسب با توسعه و منفعت های عمومی حمایت کند و از دیگر سو نهادهای اجرای قانون، کماکان از حاکمیت قانون در حد مطلوب عاجز باشد.

وجود این دو آسیب، همچنان عرصه گاهی خواهد بود برای آنانی که شریعت را ابزار آب و نان قدرت و سیاست قرار می دهند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.