دختران افغان و گذر از هفتخوان تحصیلات عالی

به روز شده:  14:29 گرينويچ - سه شنبه 25 سپتامبر 2012 - 04 مهر 1391

در حال حاضر بیش از پنج هزار دانشجوی افغان در هند مشغول آموزش اند

سفر دختران و زنان جوان افغان برا ی کسب دانش و تحصیل عالی به خارج از کشور، حدود صد سال پیش شروع شد.

اولین دسته از این زنان در زمان شاه امان الله بود که به ترکیه رفتند. عکسی که از این دختران به یادگار مانده، سیزده دختر جوان را نشان می دهد که با اونیفورم ویژه و نوعی حجاب مدرن در کنار هم نشسته اند. یکشنبه ٩ میزان/مهر ١٣٠٧ اولین دسته از دختران افغان عازم ترکیه شدند.

این عکس، برای نسل های بعدی بخشی از تاریخ درخشان یک قرن پیش است که بسیاری از دختران افغان یک قرن پس از آن هم نتوانسته اند به آن آرزو برسند.

هرچند حالا کاروان دختران دانشجوی افغانی به کشور های دیگر، طویل تر شده است، اما مشکلات آنها با مشکلات دخترانی که نخستین بار این راه را پیمودند، بسیار مشابه است.

از نخستین کاروان دختران دانش آموز که بگذریم، دختران افغان شاید بشترین فرصت را در سالهای ۱۹۸۰ و در زمان حاکمیت دولت تحت حمایت اتحاد شوروی به دست آوردند. اما این روند بازهم ادامه نیافت و با آغاز جنگ های داخلی دهه نود و به دنبال آن حاکمیت طالبان، دختران نه تنها از سفر برای تحصیل به خارج از کشور، بلکه از تحصیلات عالی و حتی ابتدایی در داخل کشور نیز محروم شدند.

در سالهای اخیر بار دیگر فرصت ها و زمینه های بسیاری برای آموزش مساعد شد و دوباره شوق تحصیلات عالی دختران را برای تحقق آروزهای شان انگیزه داد.

هند در این عرصه پیشگام بود و با اختصاص سالانه ۵۰۰ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان افغان، بیشترین انگیزه را برای خانواده های افغان داد تا اجازه دهند دختران شان از این فرصت استفاده کنند.

"درحال حاضر بیش از ۵۰۰۰ دانشجوی افغان درهند دررشته های مختلف تحصیل می کنند که بیشتر آنها در رشته های علوم سیاسی؛ اقتصاد و علوم کامپیوتر مصروف تحصیل هستند، ۹۰ درصد از آنها مقطع لیسانس و ده در صد مقطع فوق لیسانس/ کارشناسی ارشد سپری می کنند."

درحال حاضر بیش از ۵۰۰۰ دانشجوی افغان درهند دررشته های مختلف تحصیل می کنند که بیشتر آنها در رشته های علوم سیاسی؛ اقتصاد و علوم کامپیوتر مصروف تحصیل هستند، ۹۰ درصد از آنها مقطع لیسانس و ده در صد مقطع فوق لیسانس/ کارشناسی ارشد سپری می کنند.

به گفته ای آقای خالق رشید مسئول بخش دانشجویان افغان در قنسولگری افغانستان در دهلی، ازسال ۲۰۰۱ به این سو سالانه ۱۲۰۰ دانشجو توسط مرکز روابط فرهنگی هندوستان، به این کشور برای تحصیل می آیند و در حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ دانشجو با مصارف شخصی و ۲۰۰ دانشجوی دیگر با حمایت مالی دولت افغانستان در دانشگاه های مختلف هند جذب می شوند.

از این میان سالانه حدود ۷۰۰ دانشجو فارغ می شوند و به افغانستان باز می گردند که ده درصد از آنها دختران هستند.

گام اول جلب رضایت خانواده

اما راهی را که دختران تا پایان دوره تحصیلی می پیمایند، هر گز با پسران قابل مقایسه نیست.

هما، که سال دوم تحصیلی اش را دررشته ای علوم کامپیوتر در دهلی سپری می کند به یاد دارد که برای آمدن به تحصیل او از هفت خوان رستم گذشته است.

او از یک خانواده نسبتأ سنتی و متوسط در ولایت هرات است. پدرش درشهر مغازه قالین فروشی دارد. دو خواهر و یک برادر دارد. او می گوید: به سختی توانستم خانواده­ ام را قانع کنم تا به هند بیایم.

هما می گوید: اولین برخورد های من با محیط جدید، بسیار جذاب بود. نوع برخورد استادان و دانشجو ها خوش آیند بود و گاهی افسوس می خوردم که نتوانستم در کشور خودم چنین چیزهایی را داشته باشم.

حدود ده درصد از دانشجویان افغان در هند، دختران هستند

برای دخترانی که از یک کشور به شدت سنتی به هند می آیند، تنها دانشگاه جای متفاوت نیست، بلکه همه چیز متفاوت، سوال برانگیز، شک برانگیز و جنجالی است و برخورد دانشجویان با این پدیده ها آنها را دچار کشمکش های درونی می کند و یاد می دهد.

کشوری که بزرگترین تجربه دموکراسی را تمثیل می کند و در آن بیش از ۵۷۰ قوم و قبیله، هفت دین رسمی و کلان و بیش از ۴۰ مذهب کوچک و بزرگ، بیش از ۲۱ زبان رسمی و ۴۱۵ زبان محلی و جود دارد و از نظر اقتصادی نیز در میان کشور های منطقه حرفی برای گفتن دارد.

طاهره حسینی دختر دیگری است که از دایکندی آمده است. ولایتی دور افتاده با اقتصاد ضعیف. من خودم از هرات آمده ام. شهری که بیشترین آمار خودکشی زنان را دارد و خشونت و نابرابری حتی در محیط اکادمیک میان زن و مرد آشکاراست.

رویارویی با محیط جدید

جامعه باز و رفتار مسالمت آمیز در هند اما مرا و شماری از هم دانشگاهی های مرا با مفاهیم چون دموکراسی، برابری زن و مرد، آزادی و حقوق بشر، بیشتر آشنا کرد و باعث شد تا اعتماد به نفس من در جمع بالا برود و بتوانم راحت تر با دیگران ارتباط برقرار کنم.

طاهره حسینی می گوید: "برای یک دانشجوی افغان که خاطره ای جز آتش و باروت ندارند، کنار آمدن با این شرایط جدید کمی دشوار است. او هیچ تصوری از فضای جدیدی که قرار بود وارد آن شود نداشت. جایی که او بزرگ شده بود، سنت ها به او اجازه نمی داد مانند حالا در کنار یک پسر بنشیند. درک شرایط اجتماعی فرهنگی جدید طرز برخود واندیشه ای جوانان هندی و به خصوص برابری ای دختران و پسران در سطوح فرهنگی و آموزشی اینجا برای دانشجوی دختر و پسر افغان کاری دشوار نیست کافی است سعی کنید."

"اکثریت پسران افغان، ازحد اکثر امکانات و آزادی ها استفاده می کنند؛ شبانه به کلوب های شبانه می روند و با هر دختر و زنی بخواهند آزادانه در ارتباط اند، اما وقتی ما خواسته باشیم با هم کلاسی خود در مورد درس و در محوطه دانشگاه هم صحبت کنیم تهدید می شویم."

طاهره نمی خواست در آینده زندگی مانند دیگر دختران محلش داشته باشد. بزرگ ترین آرزوی او مانند دیگر دختران ازدواج و تولید مثل نبود. او می خواست کسی باشد که زندگی و سرنوشت را خودش بنویسد. اما در این راه با مشکلات زیادی رو به رو بود. تغییر در محیط و رفتار زندگی یکی از بزرگ ترین موضوعاتی است که با آن درگیر است.

سایه سنگین مردان افغان

یکی از درگیری های دختران افغان دانشجو در هند، درگیری های روز مره شماری از دانشجویان دختر با برخی از پسران افغان است که می خواهند، بزرگی کنند و بر اساس فرهنگ و باور افغانی از سر بزرگواری و برادری، دختران را امر و نهی کنند و آنها را به اطاعت از خود وا دارند.

دانشجویان دختر افغان بیشتر توانسته اند با محیط جدید وارزش‌های فرهنگی اینجا ارتباط برقرار کنند و آنرا نزدیک به آرمان‌های شان بدانند؛ درحالی‌که دیدگاه دانشجوان پسر این‌گونه نیست و شماری از آنها نتوانسته اند از محیط متأثرشوند و غبار کهنه ای تعصب و سنت را کنار بزنند.

حمید صافی یکی از دانشجویان افغان در دهلی می گفت: من به عنوان یک افغان نمی توانم ببینم زنان کشورم در اینجا به فساد کشیده شوند، آنها فرهنگ و حجاب اسلامی شان را فراموش کرده اند و بیشتر شان در فرهنگ بزرگ و آزاد هند حل شده اند.

اما این حفظ ارزشهای اسلامی، بیشتر برای دختران است و شماری از دانشجویان پسر، خود این امر را رعایت نمی کنند.

محیط متفاوت هند، گاهی سبب بروز بحث و جدل های جدی بین دختران و پسران افغان می شود

طاهره می گوید، اکثریت پسران افغان، ازحداکثر امکانات و آزادی ها استفاده می کنند، به کلوب های شبانه می روند و با هر دختر و زنی بخواهند آزادانه در ارتباط اند، اما وقتی ما خواسته باشیم با هم کلاسی خود در مورد درس و در محوطه دانشگاه هم صحبت کنیم، تهدید می شویم.

زلمی رسول وزیر خارجه افغانستان، دهه آینده را، دهه تحول این کشور خوانده است. در دهه تحول، اصلی ترین مشکلی را که افغانستان دارد، نبود نیروی کاری متخصص است.

دانشجویانی که برای تحصیل به کشور های دیگر رفته اند و یا هم آنهایی که در داخل افغانستان تحصیل کرده اند، می توانند موتور اصلی این تحول باشند، اما آیا دولت مردان افغانستان برای استفاده از این نیرو آماده اند؟

آیا کمک های سخاوتمندانه جامعه جهانی در یک سال گذشته توانسته است پوسته های ذخیم سنت هایی را که سالها است مانع ترقی افغانستان شده اند، بشکند؟

آیا دهه ای در پیش رو هست که دختران افغان در هنگام استخدام و یا در دفتر کار احساس نکنند علیه آنها تبعیض روا داشته شده؟

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.