موانع عمده رسیدن به گنج‌های پنهان افغانستان

به روز شده:  16:37 گرينويچ - دوشنبه 22 اکتبر 2012 - 01 آبان 1391

عنایت الله شهرانی وزیر معادن افغانستان می‌گوید به زودی جزئیات قراردادهای مربوط به معادن را از طریق ویب سایت این وزارت و همچنان نشریات داخلی در اختیار عموم قرار می دهد تا مشخص شود که این قراردادها، شفاف بوده اند.

در ده سال گذشته بیش تر از ۲۰۰ قرارداد مربوط به معادن افغانستان از سوی دولت این کشور با شرکت های خارجی و داخلی امضا شده است و برای نخستین بار یک مقام بلند پایه این کشور گفته که این قراردادها در دسترس عموم قرار خواهد گرفت.

وحیدالله شهرانی، وزیر معادن و صنایع افغانستان یکشنبه گذشته (۱۴ اکتوبر) اعلام کرد که قرار است ۲۱۰ قرارداد مربوط به معادن افغانستان، از جمله قرارداد مس عینک در ویب سایت این وزارت منتشر خواهد شد.

قرار داد مس عینک که مهمترین این قراردادها است، در سال ۲۰۰۷ بین دولت افغانستان و شرکت چینی ام سی سی امضا شد.

تحقیقاتی که در سال‌های اخیر توسط سازمان زمین شناسی آمریکا انجام شده، نشان می دهد که افغانستان دارای منابع سرشاری از مس، طلا، آهن، گاز، ذغال، اورانیم، مرمر و مهمتر از همه لیتیم است.

یکی از مقامات وزارت دفاع آمریکا در آن زمان گفت که افغانستان می تواند به "عربستان لیتیم" تبدیل شود.

شفافیت در قراردادها

بر اساس مطالعات سازمان زمین شناسی آمریکایی‌، ارزش کلی معادن افغانستان بالغ بر یک هزار میلیارد دلار تخمین شده است. اما مقامات افغان می‌گویند که این تحقیق خیلی محتاطانه است و ارزش مجموعی معادن این کشور به مرز سه هزار میلیارد دلار می رسد.

معادن و منابع زیرزمینی افغانستان یکی از سرمایه های عظیم و دست نخورده افغانستان است که می تواند در رفاه و ثبات اقتصادی و هم توسعه اقتصادی دراز مدت این کشور نقش مهمی را ایفا کند. سازمان گلوبل ویتنس، در ماه اپریل سال ۲۰۱۲ گزارشی را تحت عنوان اینکه چگونه قراردادهای معادن افغانستان می تواند در بالا رفتن شفافیت و حسابدهی در این بخش شود، تهیه کرده است.

شماری از منتقدان می گویند، دولت هنگام بستن قراردادها،به شماری از مسائل از جمله حفظ محیط زیست و حفاظت مناطق تاریخی توجه نکرده است.

گزارش "پیش بینی کرده که هرگاه استخراج معادن به خوبی مدیریت شود می تواند از سال ۲۰۱۶ به بعد، سالانه بین ۵۰۰ میلیون تا ۱.۵ میلیارد دلار، برای دولت افغانستان درآمد داشته باشد و این مبلغ می تواند به بیش از ۳ میلیارد دلار یا تقریبا یک ربع مجموع تولیدات داخلی در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد.

ارزش افزوده شده این درآمد، بر اساس آمار ریاست احصاییه مرکزی (مرکز آمار) افغانستان در سال ۱۳۹۰ به بیش تر از ۲۰۰ میلیون دلار می رسید که در مقایسه به سال قبل، رشد ۹۰ در صدی را نشان می دهد.

درگزارش گزارش گلوبل ویتنس آمده است "امید می رود که صنعت استخراج معادن افغانستان، مبالغ هنگفتی از پول و سرمایه را برای این کشور به بار آورده و دست‌آوردهای حاصل شده در ده سال گذشته را نیز مورد حمایت قرار دهد".

فساد مالی

در مورد استخراج معادن، مساله فساد در محراق توجه قرار دارد. وزیر معادن می گوید که "ما تلاش می کنیم تا برای بیش تر ساختن شفافیت و حسابدهی قراردادها، متن آن را در اختیار مردم قرار دهیم حتی تلاش می کنیم که متن قراردادها را از طریق رسانه های چاپی نیز نشر کنیم".

فساد، در کنار مشکل امنیت و مواد مخدر یکی از چالش های عمده دولت افغانستان به ویژه در یک دهه گذشته بوده است که پیوسته توسط جوامع بین المللی و نهادهای مدنی مورد انتقاد شدید قرار گرفته است.

کسانی که با مسایل توسعه در کشورهای بعد از جنگ آشنایی دارند، می دانند که فساد روند دولت سازی در کشور های پس از جنگ را که بیش تر بر مبنای تئوری های دولت سازی از بیرون Exogenous State-buildingیا دولت سازی برمبنای کمک های خارجی استوار است بطی کرده و در مواردی هم مانع این روند شده است.

در اوایل سال جاری، در کنفرانس توکیو، کشورهای کمک کننده برای اولین بار کاهش فساد را به عنوان پیش شرط اعطای تمام کمک ها برای دولت افغانستان مطرح کردند.

نخستین روزهای آغاز کار در معدن مس عینک

تنها نشر قراردادهای معادن در ویب سایت رسمی وزارت معادن، ممکن است تا جایی در شفافیت سازی کمک کند، ولی این کافی نیست و فساد می تواند از دریچه های دیگر نیز وارد روند استخراج معادن شود.

امنیت پروژه‌های بزرگ

سازمان گلوبل ویتنس در این باره اشاره می کند که در کشورهایی که جنگ و نزاع در جریان است خطر فساد در استخراج معادن بیش تر است، چون نیروهای امنیتی ممکن است به خاطر حفاظت شرکت ها، از راه های مختلفی، شرکت ها را وادار به معاملات غیر قانونی و پنهان کنند.

اخیرا در اثر افزایش خطرات امنیتی در ولایت لوگر، کار پروژه مس عینک به تعویق افتاد و تمام کارکنان چینایی آن به استثنای چند نفری که از وسایل این شرکت مواظبت می نمایند، افغانستان را ترک کردند.

با آن که حدود ۱۵۰۰ پلیس، همراه با ۲۰۰۰ نیروی آمریکایی در آن منطقه مستقر هستند. پروژه مس عینک دومین ذخیره بزرگ مس جهان است که ۱۱ ملیون تن مس در بستر آن خوابیده است.

به گزارش رویترز، طالبان می گویند که بستن پروژه مس عینک یکی از اولویت های برنامه های این گروه به شمار می رود. ذبیح الله مجاهد سخنگوی طالبان در یک تماس تلفنی به رویترز گفته است که تمام ادارات دولتی آلوده فساد است به باور آنها مفاد پروژه نصیب مردم افغانستان نمی شود و به جیب چپاولگران می ریزد.

با وجود افزایش نیروی های امنیتی، هنوز هم دولت افغانستان نتوانسته است امنیت پروژه های استخراج معادن را آنگونه که لازم است، فراهم سازد. از این رو کار پروژه های معادن و از جمله مس عینک از دیر زمانی است که پیشرفت محسوسی نداشته است.

ضمانت قانونی

کارهای مقدماتی استخراج مس عینک دو سال قبل آغاز شده بود اما درحال حاضر شماری از کاری چینی این معدن، به دلیل نا امنی افغانستان را ترک کرده اند.

علاوه بر امنیت، چاچوب حقوقی ای که بتواند ضمانت قانونی برای سرمایه گذاری ها در بخش معادن را فراهم سازد نیز هنوز وجود ندارد.

در ماه جولای سال جاری قانون معادن بعد از ده سال بالاخره تهیه شد و از طرف وزارت معادن به شورای وزیران فرستاده شد.

اما این قانون از سوی شماری از اعضای کابینه تائید نشد. هرچند قرار است در چند هفته آینده این قانون با تعدیلات جدید به کابینه پیشکش شود، ولی حتی اگر این قانون بعد از تعدیلات از سوی شورای وزیران و نیز پارلمان تائید شود و رئیس جمهوری نیز آن را امضا کند، نمی توان به تطبیق و اجرایی شدن آن خیلی امیدوار بود. چون قوانین زیادی هستند که هنوز جنبه اجرایی نیافته اند.

با توجه به وضعیت بحرانی افغانستان و با در نظرداشت اینکه نیروی خارجی افغانستان را در سال ۲۰۱۴ ترک خواهند کرد، خیلی بعید است که توقع داشت که نشر قرارداد های معادن در ویب سایت وزارت معادن بتواند گام بس مهمی در جهت مبارزه با فساد در افغانستان باشد.

افغانستان در حال حاضر بر اساس گزارش سالانه سازمان شفافیت بین المللی، دومین دولت فاسد جهان بعد از سومالی است. مبارزه با فساد، میزان جدیت دولت در مبارزه با فساد، مهم ترین عنصری است که مشخص خواهد کرد آیا مردم افغانستان سرانجام شاهد، بهره برداری و استفاده از ذخایر زیر زمینی خود خواهند شد یانه.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.