کتاب احمدولی مسعود؛ آجندای ملی یا طرحی شتابزده

به روز شده:  16:21 گرينويچ - دوشنبه 05 نوامبر 2012 - 15 آبان 1391

آجندای ملی نخستین کتاب احمد ولی مسعود است که به تازگی چاپ شده است

اخیرا احمد ولی مسعود سفیر اسبق افغانستان در بریتانیا کتابی را با نام آجندای ملی، ریفورم سیاسی و ایجاد صلح پایدار در افغانستان، نوشته و در آن اصلاحات سیاسی و شرایط ایجاد صلح پایدار در افغانستان را مورد تحلیل و ارزیابی قرار داده است.

این کتاب را شاید بتوان جدی ترین اثری دانست که در بر گیرنده دید انتقادی نسبت به عملکرد دولت افغانستان و سیاست های جامعه بین المللی در مورد افغانستان در ده سال اخیر و همچنان دربر گیرنده راهکارها و رویکردهای جدید پیرامون شرایط تامین ثبات و امنیت و ساختار نظام سیاسی در افغانستان می باشد.

کتاب مذکور با یک مقدمه در مورد سیر حوادث تاریخی افغانستان در ۲۰۰ سال اخیر و سنت ها و نگرش های ناشی از این حوادث و همچنان ضرورت تعمق و باز نگری پیرامون رفتار و داده های دولت افغانستان پس از اولین انتخابات ریاست جمهوری بعد از قرار داد بن، آغاز می گردد و با چند گفتار به پایان می رسد.

بررسی حوادث تاریخی

نویسنده در مقدمه کتاب تاکید می ورزد که زمامداران افغانستان محصول شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه سنتی خویش بوده اند که نتوانسته اند بریده از دلبستگی های اجتماعی و فرهنگی خود به ایجاد نظام مطلوب مردم پرداخته و به همین دلیل شرایط دخالت خارجی ها را در امور داخلی افغانستان فراهم کرده اند.

در گفتار اول نویسنده از طرح آجندای پیشنهادی سال ۲۰۰۳ که توسط خود وی تدوین شده است سخن می گوید و با مراجعه به آن طرح می گوید: صلحی که با کمک دولت های خارجی بر قرار شده باشد با ایجاد تغییر در نگرش این دولت ها ضمانت دوام ندارد.

اتخاذ دیدگاه مشترک ملی و تدوین استراتیژی واحد سیاسی، پروسه اعتماد سازی، تشکیل حلقه ملی، برنامه ریزی، و ایجاد میکانیسم مناسب از جمله موارد مهم پیشنهادی در این گفتار است که نویسنده آن را در طرح پیشنهادی سال ۲۰۰۳ مطرح کرده است.

گفتار دوم، نگاه اجمالی به رویدادهای ده سال اخیر افغانستان می باشد که در آن به پیدایش طالبان و تکثیر آنها در افغانستان، کنفرانس بن و ورود جامعه جهانی در افغانستان و پروسه صلح و سیاست های دولت افغانستان در مورد مصالحه با طالبان پرداخته شده است.

احمدولی مسعود

  • احمد ولی مسعود از سال 2003 تا سال 2006 سفیر افغانستان در لندن بود.
  • آقای مسعود در حال حاضر رئیس بنیاد مسعود و از اعضای ارشد ائتلاف ملی است.
  • احمد ولی مسعود، برادر چهارم احمدشاه مسعود فرمانده فقید مجاهدین است.
  • کتاب آجندای ملی، نخستین اثر احمد ولی مسعود است.

نویسنده طالبان را یک گروه غیر متشابه با تمام جریانهای اسلام گرا دانسته و آنان را در ماهیت یک پروژه در پیوند استراتیژیک با سازمان القاعده و دولت پاکستان تعریف می کند که رهبران محلی آنان نیز از دو سوی خط دیورند برخاسته اند.

کنفرانس بن در نگرش نویسنده یک رخداد بسیار مهم و یک فرصت تاریخی برای مردم افغانستان خوانده شده است اما دلایلی که این فرصت تاریخی را به ناکامی کشانیده است، نخست پیوند دادن افغانستان جدید با افغانستان قدیم بدون در نظر داشت فرایند تحولات چهار دهه اخیر و دوما فرهنگ نا شکفته سیاسی مسلط بر اجرای مصوبات این قرارداد تعریف شده است.

مذاکره با طالبان

آقای مسعود روند صلح با طالبان و سیاست های دولت افغانستان در این زمینه را ناکارآمد و غیر عملی توصیف می کند و تامین امنیت را قبل از اینکه با ابزارهای جنگی ممکن بداند، به پدیده های مانند مشروعیت سیاسی، همبستگی اجتماعی و تامین عدالت اجتماعی مربوط می داند. نویسنده تاکید می کند که میزان تعهد نظام سیاسی به این پدیده ها در واقع درجه ثبات و امنیت در یک کشور را نیز تعیین می کند.

تعریف نا منسجم دولت از طالبان و نگرانی جامعه زنان افغانستان از فرایند صلح با طالبان موضوع دیگری است که نویسنده آن را از ابهامات جدی در این روند می داند. نویسنده تاکید می کند که طالبان با توجه به باورهای رادیکال شان که جنگ را امر قدسی می دانند، جز تسلط بر قدرت سیاسی به هیچ چیزی کمتر از این راضی نمی‌شوند.

گفتار چهارم در واقع حرف اصلی نویسنده است که از آن به عنوان طرح جدید آجندای ملی نام می برد و آن را نسخه جدید برای امروز می داند.

راه اندازی گفتمان بین الافغانی، توافق روی دیدگاه مشترک ملی و اتخاذ استراتیژی واحد سیاسی، روند اعتماد سازی، ایجاد حکومت وحدت ملی و اصلاحات گسترده سیاسی از مطالب مهم این گفتارند که هر کدام بطور فشرده مورد بحث و کنکاش قرار گرفته است.

"تغییر ساختار نظام از شکل ریاستی به شکل صدارتی و توزیع قدرت از مرکز به ولایات به عنوان گزینه مطلوب برای مهار کردن بحران افغانستان پس از خروج نیروهای بین المللی از افغانستان، پیشنهاد می شده است و نویسنده ابقای نظام ریاستی با اقتدار متمرکز را سبب انارشی، جنگ داخلی و در نهایت سبب تجزیه افغانستان می داند."

نویسنده تاکید می ورزد که عبور از وضعیت موجود و ساختن افغانستان جدید ممکن نمی گردد مگر اینکه از فراز و فرود تاریخ افغانستان و همچنان از رخدادهای ده سال اخیر عبرت آموخته و در محور عدالت برای همه، زمینه های همدیگر پذیری و همگرایی فراهم آید.

آقای مسعود باورمند است که تعریف روشن و یک دست از وحدت ملی و منافع ملی و همچنان تفکر پیرامون سازه های همگرایی مردم، پیش شرط اساسی برای رسیدن به فهم مشترک جهت حل بحران افغانستان می باشند اما این مهم به تعبیر ایشان با " التهاب و هیجان زدگی سیاسی" امکان پذیر نیست.

آقای مسعود تاکید می کند که برای نایل آمدن به اهداف برتر، دموکراسی و عدالت خواهی باید از یک شعار سیاسی به یک پروژه ملی تبدیل شود تا زمینه های مطمئن برای تحقق عدالت اجتماعی فراهم آید.

اعتماد سازی عنصر مهم دیگری است که نویسنده به طور فشرده به آن پرداخته است و شرایط اعتماد سازی را مستلزم اصلاح رفتار دولت و احترام به حقوق شهروندی می داند. آقای مسعود شرایط موجود افغانستان را اضطراری می داند و معتقد است که در چنین شرایطی فراخوانی نیروهای تاثیرگذار جهت چاره اندیشی در سطح کلان ملی مهم و ضروری است.

تغییر نظام سیاسی

اصلاحات قانونی و تغییرات بنیادی در ساختار قدرت، تقویت احزاب سیاسی و نهادهای مدنی، برگزاری انتخابات آزاد و شفاف و همچنان اصلاحات اساسی در میکانیسم انتخابات، از موارد مهمی اند که نویسنده آن را به عنوان ریفورم سیاسی مورد بحث قرار می دهد.

تغییر ساختار نظام از شکل ریاستی به شکل صدارتی و توزیع قدرت از مرکز به ولایات به عنوان گزینه مطلوب برای مهار کردن بحران افغانستان پس از خروج نیروهای بین المللی از افغانستان، پیشنهاد می شده است و نویسنده ابقای نظام ریاستی با اقتدار متمرکز را سبب انارشی، جنگ داخلی و در نهایت سبب تجزیه افغانستان می داند.

"نویسنده بدون اینکه تصویر روشنی از پس منظر تاریخی بحران افغانستان ارائه کند با سیر شتابزده بر حوادث ده سال اخیر به ارائه رویکردها و راهکارهایی می پردازد که دلایل و عوامل فقدان آنها برای خواننده نا شناخته باقی می ماند."

به تعبیر نویسنده، "پیوستگی ملت و دولت" از مهم ترین ابزار توسعه سیاسی می باشد که تجربه چنین پدیده ای مستلزم اصلاحات بنیادین در ساختار کلی نظام است.

گفتار پنچم تا گفتار آخر، حاکمیت قانون و نظام سازی در افغانستان را مورد بحث قرار می دهد. در این گفتار ها نویسنده تاکید می ورزد که مهلک ترین رفتار سیاسی، تجرید اقوام از تصمیم گیری‌های مهم و سرنوشت ساز توسط دولت افغانستان می باشد که اگر از این رفتار جلوگیری به عمل نیاید در نهایت به معضلات خیلی پیچیده تر و سنگین تر منجر خواهد شد.

آقای مسعود معتقد است که اگر احساسات قومی و واقعیت های زبانی مردم توسط زمامداران به بازی گرفته شوند، سالهای سختی فرا روی مردم افغانستان خواهد بود.

فشردگی و ناپیوستگی

مباحث و مطالب به کار رفته در این کتاب با توجه به طول و عرض بحران افغانستان و پیشینه تاریخی آن بسیار فشرده و در عین حال طرح عنوان‌ها و مسایل مورد بحث در آن، ناپیوسته به نظر می‌رسند.

نویسنده بدون اینکه تصویر روشنی از پس منظر تاریخی بحران افغانستان ارائه کند با سیر شتابزده بر حوادث ده سال اخیر به ارائه رویکردها و راهکارهایی می پردازد که دلایل و عوامل فقدان آنها برای خواننده نا شناخته باقی می ماند.

علاوه بر این، راهکارهای ارائه شده برای عبور از وضعیت موجود افغانستان و رسیدن به وضعیت مطلوب، از تشریح لازم تئوریک و انسجام مناسب با پیچیده‌گی مسایل مطرح شده برخوردار نیست.

بطور نمونه تغییر ساختار نظام سیاسی افغانستان از ریاستی به پارلمانی و توزیع قدرت از مرکز به ولایات گزینه مناسب برای مهار کردن بحران افغانستان پیشنهاد شده است. اما اصول و شرایط ایجاد چنین نظامی از تعریف باز مانده است. با توجه به نام کتاب و مطالب مطرح شده در آن، پرداخت فشرده و شتابزده نویسنده سبب شده است که استدلال وی برای مباحث سیستماتیک از قدرت لازم برخورد نباشد.

اما به رغم این کمبودی ها، این کتاب می تواند سر آغاز یک بحث جدی پیرامون مسایل حیاتی از جمله چگونگی ایجاد شرایط همدیگر پذیری در افغانستان و تعریف ساختار جدید سیاسی برای افغانستان باشد که تاهنوز کمتر به آن پرداخته شده است.

شناسنامه کتاب

نام کتاب: آجندای ملی، ریفورم سیاسی و ایجاد صلح پایدار در افغانستان

نویسنده: احمدولی مسعود

ناشر: واحد انتشارات بنیاد شهید مسعود

طرح جلد: عصمت الله احراری

نوبت چاپ: تابستان ۱۳۹۱

شماره گان: ۵۰۰۰ نسخه

شماره صفحه ها: ۱۰۱

قطع: رقعی

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.