مجاهدین افغان؛ عامل تامین امنیت یا نگرانی بازگشت به جنگ

منار جهاد در مرکز شهر هرات
Image caption اظهارات متفاوت اسماعیل خان و مقام‌های هرات، برنگرانی مردم این شهر نسبت به آینده افزوده است

امروزه در افغانستان در هر خانواده ای، در هر مجلسی و در هر دفتری این سوال مطرح است که چه می شود؟ باید ماند یا باید رفت؟

بسیاری ها به تجربه های سال های نود بر می گردند؛ سقوط نظام، جنگ داخلی و مداخلات از بیرون تا تبدیل شدن افغانستان به یک منبع تهدید برای جهان.

حامیان بین المللی افغانستان معتقدند به هیچ قیمتی نمی گذارند این کشور به گذشته بد بازگردد.

اتفاق نظری که غرب و کشورهای منطقه و از جمله روسیه و چین بر سر آن اجماع نظر دارند. در ارزیابی اخیر بنیاد آسیا هم بسیاری از افغانها گفته اند که کشور شان در مسیری درستی در حرکت است.

ولی زمانی که برخی از مقام های ارشد دولتی و رهبران جهادی سوال مسلح کردن و بی اعتمادی نسبت به آینده را مطرح می کنند، نگرانی هایی جدی برانگیخته می شود.

یک مثال آن، تلاش های اخیر اسماعیل خان وزیر انرژی و آب و فرمانده ارشد سابق جهادی برای سازمان دهی مجاهدین در ولایت هرات بود.

او در یک سخنرانی جنجالی در جمع هزاران نفر از هواداراش در اول نوامبر در هرات خبر از سازماندهی مجدد مجاهدین داد.

اسماعیل خان گفت: " برادران ما پیشنهاد داشتند که این شورا (شورای فرماندهان جهادی هرات) در سطح افغانستان برود (گسترش یابد). بلی. من در ماه های اخیر به بسیاری از ولایت ها سفر کردم و با اکثر فرمانده هان شما در شمال، در کنر، در پکتیا در جلال آباد در لغمان و در اکثر ولایت ها دیدم. ما در مرکز افغانستان فعلا نام نویسی و روی یک آجندا و مسودۀ یک تشکیل جهادی در سطح افغانستان کار می کنیم."

واقعا در هرات چه می گذرد؟

اسماعیل خان چند روز پس از این سخنرانی که جنجالی شد، گفت حرف او از سوی برخی از رسانه‌ها سوء تعبیر شده است. او گفت:"رئیس دولت و جامعه جهانی از قیام های مسلحانه در غزنی دفاع کردند، از قیام های مسلحانه در کنر دفاع شد. از قیام های مسلحانه مردم در فاریاب دفاع شد. جالب است که ما برای جمع کردن مردم برای پشتیبانی از نظام (اقدام کردیم) چرا این را تعبیر سوء می کنند."

ولی مقام ها در هرات می گویند مدارکی دارند که نشاندهنده واقعیت های دیگری است؛ توزیع سلاح از سوی شورای فرماندهان جهادی به رهبری اسماعیل خان در بین مردم. آنچه که حالا به تنشی میان اسماعیل خان و داوود شاه صبا والی هرات مبدل شده است.

یکی دیگر از مقام های هرات که نخواست نامش فاش شود به بی بی سی گفت که اسماعیل خان مرتب تلاش دارد نیروهای سابقش را آرایش مجدد بدهد. او گفت ایجاد تشکیلات و مشخص کردن نماینده هایی برای مجاهدین در سطح شهر و ولسوالی های هرات گواه این موضوع است.

محمد رفیق شهیر رئیس شورای متخصصان هرات نگرانی عمومی را در این می بیند که رهبران جهادی هنوز در فکر احیای موقعیت گذشته اند و به مردم باور ندارند.

Image caption من نمی خواهم به تعداد افراد مسلح در هرات افزوده شود

او می گوید: "سلاح تازه توزیع نشده. ولی از قبل فرماندهان جهادی مسلح اند و سلاح بین مردم هست. نگرانی این است که هر لحظه امکان دارد که از این سلاح ها به نفع یک گروه استفاده شود یا علیه امنیت مردم استفاده شود. این ترس وجود دارد و مردم نگران اند."

بازگشت به کدام گذشته

رهبران مجاهدین هرگاه از خود و گذشته خود حرف می زنند بر جهاد و مبارزه علیه ارتش سرخ و سالهای نخستین جهاد تکیه می کنند و بر مقاومت این گروه‌ها، علیه طالبان.

برای مردم عادی اما گروه های مجاهدین یاد آور سالهای نود میلادی نیز هست، سالهایی که این گروه ها به قدرت رسیدند و باهم دیگر برسر تقسیم قدرت درگیر شدند و افغانستان به دامن جنگ داخلی افتاد.

ناهید فرید نماینده هرات در مجلس نمایندگان می گوید حتی اگر فشارهای طالبان هم توسط مردم تحمل شد، دلیلش نجات از سلطه گروه های مجاهدین بود.

خانم فرید می گوید:" من نمی خواهم به تعداد افراد مسلح در هرات افزوده شود. من نمی خواهم که مردمم دوباره قربانی و بازیچه بازی های قومی و سمتی شوند. و من نمی خواهم ما دوباره به تاریخ برگردیم. ما باید از تاریخ بیاموزیم نه این که به دوره های گذشته برگردیم."

خیلی ها باور دارند که برخی از رهبران سابق جهادی با توسل به آرمان های گذشته و وضعیتی که در سال های ۸۰ میلادی بود می خواهند در برابر روند دموکراتیک کنونی و ادامه حمایت جامعه بین المللی از افغانستان به عنوان مانع قرار بگیرند، طرحی که از سوی گروه هایی در دو کشور همسایه افغانستان نیز در مورد آن همواره صحبت و از آن حمایت می شود.

اسماعیل خان در سخنرانی اش در هرات نیز به این موضوع اشاره کرد: او گفت" تفنگ مجاهد را گرفتند. تانک و توپ ما را جمع کردند و در گوشه مثل آشغال سرهم ریختند. بجای آن دختران آلمانی آوردند، دختران فرانسوی آوردند، دختران هلندی آوردند، دختران آمریکایی را مسلح کردند، سرباز اروپایی آوردند و فکر کردند که در اینجا آنها می توانند امنیت بیاورند. اما نتوانستند."

اسماعیل خان هرچند در سالهای اخیر عضو کابینه بوده و اکثرا در کابل است، اما نفوذ خود در هرات را کماکان حفظ کرده است.

نگرانی از مسلح کردن دوباره گروه های جهادی زمانی جدی تر می شود که همین اکنون مردم در برخی مناطق از گروه های مسلح غیر مسئول شکایت دارند.

داستان های زیادی از تجاوزها، کشتن و حتی اجازه نداشتن خانواده ها برای زندگی عادی مدنی در بسیاری نقاط افغانستان بیرون از مناطق تحت نفوذ طالبان وجود دارد. دولت نیز وجود چنین گروه هایی را انکار نمی کند و با آنها در مبارزه است.

'متاع کهنه و بی خریدار'

Image caption اسماعیل خان می گوید، تامین امنیت بدون حضور فعال مجاهدین نا ممکن است

به نظر بسیاری ها در ده سال گذشته دست کم ذهنیت و تفکر نوی در جامعه افغانستان بوجود آمده و مفاهیمی جدیدی چون حقوق بشر، حقوق زنان، آزادی های مدنی و حقوق اساسی، جا افتاده است.

شکریه بارکزی عضو مجلس نمایندگان، گروه های مجاهدین و طالبان را دارای متاع کهنه می داند که به گفته او کسی دیگر خریدارش نیست: " خوشبختانه پایگاه مردمی تمامی جناح هایی که در جنگ های داخلی در افغانستان سهیم بودند با گذشت هر روز ضعیف تر شده به همین دلیل فکر می کنند که شاید دوباره با احیا و یا تشکیل شوراها چه تحت نام شوراهای مجاهدین، در اذهان عامه مردم تداعی کنند که بعد از این هم ما می مانیم."

تلاشها و تنشهای جنوب غرب افغانستان از دید بسیاری از تحلیلگران حرکتی است برای حفظ ثروت های اندوخته شده و نفوذ سیاسی در بین اجتماع.

در هرات کسانی در شبکه های اجتماعی و صحبت های خصوصی از نشست های پنهانی رهبران و فرماندهان سابق جهادی با گروهای سابق در محلات ابراز نگرانی کرده اند.

مطالب مرتبط