نقشه‌راه؛ آیا صلح در پنج قدمی افغانستان است؟

به روز شده:  11:49 گرينويچ - دوشنبه 17 دسامبر 2012 - 27 آذر 1391

دیدار رئیس شورای عالی صلح افغانستان با نخست وزیر پاکستان

"در سال ۲۰۱۵ طالبان، حزب اسلامی و دیگر گروه‌های مسلح، سلاح را بر زمین خواهند گذاشت و از وضعیت نظامی به شکل گروه‌های سیاسی تغییر خواهند کرد و به‌ صورت فعال در روند سیاسی و قانون اساسی به شمول انتخابات شامل خواهند شد. نظام سیاسی افغانستان دموکراتیک و مبتنی بر مساوات خواهد بود که همه جوانب از طریق روند سیاسی مطابق به قانون اساسی در آن سهم خواهند گرفت. نیروهای خارجی افغانستان را ترک خواهند گفت و تنها نیروی قانونی برای تامین امنیت و مصئونیت مردم افغانستان، نیروهای ارتش ملی و پلیس ملی افغانستان خواهد بود."

جملات بالا در مقدمه طرحی بنام نقشه‌راه آمده است که به نظر می‌رسد افغانستان و پاکستان با مشورت با هم برای رسیدن به صلح در افغانستان تا سال ۲۰۱۵ روی آن توافق کرده اند.

گام بدون سروصدا

این نقشه‌راه شامل پنج مرحله است و ظاهرا یک مرحله آن قبل از اعلام این نقشه‌راه، از ماه مارچ ۲۰۱۲ آغاز شده است. یعنی زمانی که بربنیاد یک توافق میان آمریکا و طالبان، قرار بود دفتری برای طالبان در قطر گشایش یابد.

پاکستان که نمی خواست نقش تعیین کننده خود در آینده افغانستان را از دست بدهد، به مخالفت با برنامهء قطر برخاست و افغانستان نیز به نشانه ناخرسندی از این کار آمریکا، کاردار سفارت خود را از دوحه فراخواند.

"نادیده گرفته شدن نقش حکومت‌های افغانستان و پاکستان در مذاکرات قطر، موجب نزدیک شدن روابط اسلام آباد و کابل شد و موجب شد تا پاکستان به بازنگری در سیاست خود در قبال حکومت حامدکرزی بپردازد."

نادیده گرفته شدن نقش حکومت افغانستان و پاکستان در این مذاکرات، موجب نزدیک شدن روابط اسلام آباد و کابل شد و موجب شد تا پاکستان به بازنگری در سیاست خود در قبال حکومت حامدکرزی بپردازد.

کابل هم به این باور رسید که اسلام آباد از این به بعد قصد همکاری صادقانه با روند صلح را دارد.

در جریان این یکسال، وقایعی ناخوش آیند در روابط دو کشور فراوان اتفاق افتاد؛ از جمله ادامه آتشباری پاکستان به روستاهای مرزی جنوب و شرق افغانستان و کلیک اقدام برای کشتن اسدالله خالد رئیس امنیت ملی افغانستان توسط کسی که بازهم مانند کلیک ماجرای ترور برهان‌الدین ربانی رئیس جمهوری پیشین و رئیس شورای عالی صلح، حامل پیام صلح بود و باز هم از پاکستان آمده بود.

مقامات پاکستانی با مهارت توانستند تا با تاکید بر اینکه "مذاکرات صلح باید به رهبری حکومت افغانستان باشد" مانع از خرابی روابط با افغانستان شوند.

در میان مردم افغانستان باور عام چنین بود که قدرت اصلی در پاکستان به دست ارتش این کشور است و در تصامیم حکومت غیرنظامی آن کشور، هرچند با رای مردم به قدرت رسیده باشد، نظامیان حق وتو دارند که یکی از این موارد مسئله افغانستان است.

ژنرال پرویز اشفاق کیانی رئیس ستاد ارتش پاکستان با درک این تصور، کلیک رابطه نزدیک با شخص حامدکرزی برقرار کرد و با نشان دادن موضع مشترک با حزب حاکم مردم پاکستان در قبال قضیهء افغانستان، لااقل در ذهن حامدکرزی این تصور را تغییر داد.

به حدی که حتی در رسانه‌های افغانستان نیز تبلیغات علیه پاکستان به شدت کاهش یافت.

آیا واقعا صلح در پنج قدمی ما است؟

ژنرال اشفاق کیانی، رئیس ستاد ارتش پاکستان رابطه نزدیک با حامد کرزی برقرار کرده است

در نقشهء راه شورای عالی صلح برای رسیدن به صلح پنج قدم پیشبینی شده است.

قدم اول (تا اخیر ماه مارچ۲۰۱۲): این بود که پاکستان و سایر ممالک منطقه و جهان از روند صلح بین الافغانی و توسط افغانها حمایت کنند.

قدم دوم (در نیمه اول ۲۰۱۳): کمک به ایجاد تحرک در روند صلح از طریق اعتمادسازی و اقدام برای آغاز مذاکرات مستقیم در این مرحله.

قدم سوم (نیمه دوم سال ۲۰۱۳): زمینه سازی برای مذاکرات مستقیم و رسمی میان شورای عالی صلح دولت افغانستان با نماینده گان رسمی وشناخته شدهء طالبان وسایر گروهها از طریق یک میانجی قابل اعتماد، به منظور توافق امنیتی و با درنظر داشت اولویت ها.

این اولویت ها شامل پایان یافتن خشونت، اجازه یافتن خدمات اجتماعی، تعلیم و تربیه، کمک های بشری و برقراری امنیت انتخابات خواهد بود.

قدم چهارم (در نیمه اول سال ۲۰۱۴): نهادینه ساختن نتایج بدست آمده از گفتگو های مستقیم میان دولت افغانستان و طالبان و دیگر مخالفین مسلح دولت.

قدم پنجم (تا ۲۰۱۵): ادامه همکاری‌های منطقه‌ای و بین المللی با افغانستان به منظور برقراری امنیت پایدار و دوام دار در افغانستان و منطقه.

این پنج قدم فقط می تواند چیزی در حد یک پیشبینی برای رسیدن به صلح باشد که امید عملی شدن آن، به امید دیگری وابسته است. و آن اینکه پاکستان در این رابطه نقشی اساسی ایفا کند.

نقش محوری پاکستان

"این نقشه راه فقط می تواند چیزی در حد یک پیش‌بینی برای رسیدن به صلح باشد که امید عملی شدن آن، به امید دیگری وابسته است؛ و آن اینکه پاکستان در این رابطه نقش اساسی ایفا کند."

در اینجا بحث تکراری صداقت یا عدم صداقت پاکستان در تحقق صلح را مطرح نمی‌کنم اما نخستین شک در تحقق این آرزو زمانی قوت می‌گیرد که می بینیم همه برنامه های این نقشه‌راه به این باور بنا نهاده شده که طالبان وسیله‌ای در دست پاکستان اند و هرزمانی که پاکستان اراده کند، آنها را به هرکاری وادار خواهد ساخت؛ حتی برای مذاکره با دولت افغانستان. آیا واقعا چنین است؟

در اواخر سال ۲۰۰۱ امارت طالبان با حمله نیروهای آمریکائی به افغانستان سرنگون شد، پاکستان صدها طالب افغان را دستگیر کرد و به آمریکائی ها سپرد که حتی سفیر طالبان در اسلام آباد نیز در میان آنها بود.

شماری از طالبان نیز در زندان‌های پاکستان در بد ترین حالت به بند کشیده شدند. نتیجه‌‌ای که طالبان از این حوادث گرفتند این بود که پاکستان دشمنی به مراتب خطرناک تر از آمریکا است.

آنها می‌دانستند که اگر به خواست پاکستان به جنگ بپردازند، در نهایت وجه مصالحه میان آمریکا و پاکستان خواهند بود.

اما زمانی فرارسید که پاکستان برای مقصودی دیگر به طالبان افغان نیازمند شد و آن زمانی بود که طالبان پاکستانی علیه اسلام آباد قیام کردند که اگر آن تنش ادامه می یافت، صدمه جبران ناپذیری بر پیکر این کشور وارد می‌کرد.

جنگ علیه طالبان پاکستانی بار گران به دوش ارتش پاکستان بود اما می شد این مصیبت را به کشور همسایه منتقل کرد.

طالبان پاکستان باید در جائی به جنگ می پرداختند که نیروهای خارجی در آنجا حضور داشتند. این فرصتی برای طالبان افغان بود تا با پاکستان به معامله "جنگ افغانستان، دفاع پاکستان" دست یابند.

این معامله دوجانبه است که پشتوانه آن برای طالبان افغان، حمایت طالبان پاکستانی از آنان است. اگر این قرارداد نانوشته را پاکستان نقض کند، بار دیگر به جنگ با طالبان خود مواجه خواهد شد.

تاکید این نقشه‌راه به نقش محوری پاکستان به مشکل دیگری نیز مواجه است؛ پاکستان در سال ۲۰۱۳ انتخابات در پیشرو دارد که ممکن است ساختار قدرت را در این کشور تغییر دهد و حزب مردم بر مسند قدرت باقی نماند.

در سال ۲۰۱۴ نیز ژنرال کیانی بازنشسته خواهد شد.

"جنگ علیه طالبان پاکستانی بار گران به دوش ارتش پاکستان بود اما می شد این مصیبت را به کشور همسایه منتقل کرد"

آیا جانشینان آنها به کمک به این نقشه‌راه متعهد خواهند ماند؟

همراهانی بی خبر از نقشه‌راه

راهی که در این نقشه راه پیش‌بینی شده، باید دولت افغانستان با همراهانی چون طالبان و دیگر گروه های مسلح مخالف بپیماید اما به نظر می رسد که در حالیکه این طرح را ظاهرا شورای عالی صلح ترتیب کرده است، حتی بسیاری از اعضای این شورا از متن آن بی خبر اند.

اعتماد به نقش پاکستان به عنوان قیم طالبان موجب شده تا این نقشه‌راه به صورت یک جانبه و بدون در نظرداشت نظریات طالبان تهیه شود که مهمترین بخش آن آغاز مذاکرات رویارو میان حکومت افغانستان و طالبان است. در حالیکه طالبان هرگونه مذاکره با حکومت افغانستان را رد کرده اند.

در این نقشه‌راه حفظ همه دست آورد‌های بعد از سال ۲۰۰۱ وعده داده شده و طالبان هم ملزم اند تا آنرا بپذیرند اما برای یک گروه ایدئولوژیک نخستین سوال مشروعیت هدفی است که تا کنون به خاطرش جنگیده و قربانی داده اند.

رهبری طالبان باید به این سوال پیروان خود پاسخ دهد که اگر ما با جانب مقابل به شرط قبول همه شرط هایش صلح می کنیم، این به معنی مشروع بودن موضع طرف مقابل بوده است. پس جنگ ما علیه آنان شرعا چه توجیهی دارد؟ کشته های ما در جنگ با آنها شهید اند یا نه؟ آیا پیکار ما با آنها جهاد بوده است و یا فساد؟ از جانب دیگر برای گروهی که خود را برنده میدان جنگ می داند، قبول چنین شرط به معنی تسلیم شدن خواهد بود.

با توجه به شناختی که از ملا محمد عمر وجود دارد، گمان نمی‌رود که چنین شرطی را حتی به قیمت از دست دادن جان خود نیز پذیرا شود.

نقش عربستان سعودی

"اعتماد به نقش پاکستان به عنوان قیم طالبان موجب شده تا این نقشه‌راه به صورت یک جانبه و بدون در نظرداشت نظریات طالبان تهیه شود که مهمترین بخش آن آغاز مذاکرات رویارو میان حکومت افغانستان و طالبان است. در حالیکه طالبان هرگونه مذاکره با حکومت افغانستان را رد کرده اند."

در نقشه‌راه از عربستان سعودی به عنوان کشوری که می تواند در امر صلح در افغانستان وساطت کند نام برده شده است.

اما طالبان در گذشته برای وساطت کشورهای دیگر در امر صلح در افغانستان چهار شرط را عنوان کرده‌اند:

۱- کشور اسلامی باشد.

۲- کشور همسایه نباشد.

۳- در افغانستان نیروی نظامی نفرستاده باشد.

۴- بعد از سال ۲۰۰۱ با طالبان دشمنی نکرده باشد.

به گفته طالبان، عربستان سعودی بعد از سال ۲۰۰۱ بعضی از اعضای تحریک طالبان را به زندان انداخت.

از جمله دستگیری کسانی چون مولوی شبیر احمد سفیر پیشنهادی طالبان و چهار پسرش، مولوی عبدالحکیم شرعی معاون وزارت عدلیه طالبان و ضیاالرحمن مدنی والی طالبان در لوگر.

در عین حال صدها افغان نیز به اتهام رابطه با طالبان در عربستان سعودی به زندان رفتند که عده از آنان هنوز هم در زندان اند.

بنابراین موقف طالبان در رابطه با عربستان سعودی این است که این کشور نمی‌تواند در برنامه صلح افغانستان میانجی‌گری کند.

تحقق صلح از آرزو تا عمل

آنچه که در این نقشه‌راه ترسیم شده تبلوری از آرزوهای ملتی است که ده‌ها سال است در آتش جنگ می سوزد.

شکی نیست که اگر مسیر صلح مطابق به این نقشه‌راه پیموده شود و خوشبینی هائی که این طرح بر بنیاد آن آماده شده، در عمل تحقق یابد، مشکل حل خواهد شد اما متاسفانه حقایق خشنی وجود دارد که چنین طرح های آرمانی و یک جانبه فقط می‌تواند به عنوان یک رویا، ما را دقایقی چند به عالمی دیگر و به دور از فضای خشن واقعیت های موجود ببرد.

نقشه‌راه به این معنی است که همه باهم و در تفاهم با همدیگر در آن مسیر گام بردارند.

اگر کسی دیگری را به زور باخود به راهی ببرد که او نمی خواهد، کشمکشی زمانگیر را موجب خواهد شد و چه بسا که هیچکدام به فرجام آن راه هم نرسند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.