آیا دست یافتن به صلح در افغانستان در شش ماه ممکن است؟

به روز شده:  13:33 گرينويچ - سه شنبه 05 فوريه 2013 - 17 بهمن 1391

نشست سه جانبه لندن به منظور بحث روی روند صلح افغانستان برگزار شده بود

حامدکرزی رئیس جمهوری افغانستان و آصف علی زرداری همتای پاکستانی‌اش گفته‌اند که تلاش خواهند کرد ظرف شش ماه آینده به یک توافق صلح در افغانستان دست پیدا کنند.

دیویدکامرون، نخست وزیر بریتانیا نیز گفت که حامدکرزی و آصف علی زرداری در گفتگوهای مربوط به تامین صلح در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان به سطحی بی‌سابقه از همکاری دست یافته‌اند.

به نظر می‌رسد تعیین مهلت شش ماهه برای رسیدن به یک راه حل صلح آمیز با سندی که در نوامبر ۲۰۱۲ پاکستان و افغانستان روی آن توافق کردند، بی‌ارتباط نباشد.

در آن موافقنامه که به "نقشه‌ راه صلح تا ۲۰۱۵" موسوم است، طرفین بر روی یک برنامه پنج مرحله‌ای برای متقاعد ساختن گروه طالبان به پیوستن به روند سیاسی جاری توافق کرده اند.

مرحله اول و دوم این نقشه‌راه، که مدت آن شش ماه اول سال ۲۰۱۳ است، بر روی مکانیزم‌های تماس با این گروه صحبت می‌کند تا راه را برای مرحله سوم، در شش‌ ماهه دوم سال ۲۰۱۳ آماده سازد که شامل گفتگوهای رسمی رو‌در‌رو با گروه طالبان، اعتماد‌سازی از طریق آزاد کردن زندانیان و نیز تشویق و ایجاد زمینه مشارکت و رقابت این گروه در انتخابات ریاست جمهوری می‌باشد.

هنوز معلوم نیست که این سند چهارصفحه ای تا چه حد جنبه عملی داشته باشد. برخی گزارشگران این موافقتنامه را خوش‌بینانه و سطحی توصیف کرده اند.

نقش پاکستان در گفتگوهای صلح

برخلاف مقامات افغان، مقامات پاکستانی به ندرت به طور علنی درباره جزییات نقش‌شان در روند صلح با رسانه‌های عمومی صحبت می‌کنند، اما با آن هم سیاست کم و بیش روشنی در این زمینه داشته‌اند.

"به نظر می‌رسد تعیین مهلت شش ماهه برای رسیدن به یک راه حل صلح آمیز با سندی که در نوامبر ۲۰۱۲ پاکستان و افغانستان روی آن توافق کردند، بی‌ارتباط نباشد. در آن موافقنامه که به "نقشه‌ راه صلح تا ۲۰۱۵" موسوم است، طرفین بر روی یک برنامه پنج مرحله‌ای برای متقاعد ساختن گروه طالبان به پیوستن به روند سیاسی جاری توافق کرده اند."

پاکستان پنهان نمی‌کند که خواهان نقشی اساسی در گفتگو با گروه طالبان است و با اهرم‌های فشاری که در اختیار دارد، موفق شده هم مقامات افغان و هم جامعه بین‌المللی را متقاعد سازد که دستیابی به توافق صلح با طالبان بدون مشارکت پاکستان بسیار دشوار است.

حامد کرزی در گفتگو با روزنامه گاردین در پاسخ به این سوال که آیا پاکستان واقعا آماده همکاری صادقانه در تسهیل گفتگوهای صلح با طالبان است، به این نکته اشاره می‌کند که پاکستان بیشتر از افغانستان از خشونتهای طالبان رنج می‌برد.

رئیس جمهوری افغانستان گفت: "پاکستان باید به این نتیجه رسیده باشد که برای بقای این کشور مطلقاً لازم است که به معضل بنیادگرایی و تروریسم بپردازد و این کار را با بهبود روابط با افغانستان، به عنوان دو کشور مستقل و همسایه خوب آغاز کند."

با توجه به این پاسخ حدس‌گونه آقای کرزی، به نظر نمی‌رسد آصف علی زرداری، رئیس جمهوری پاکستان، در نشست لندن موضع کشورش در قبال همکاری با روند صلح را به روشنی بیان کرده باشد.

اظهارات آقای زرداری در نشست خبری مشترک با حامد کرزی و دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا نیز نکته تازه‌ای نداشت. رئیس جمهوری پاکستان گفت که کشورش از هرگونه گفتگو با طالبان کاملا حمایت می‌کند و افزود: "‌صلح در افغانستان، صلح در پاکستان نیز هست."

تعریف پاکستان از ثبات در افغانستان

مقامات پاکستان همواره تاکید کرده‌اند که خواهان صلح و ثبات و ایجاد حکومتی در افغانستان هستند که با پاکستان "روابطی دوستانه"‌ داشته باشد.

تعریف پاکستان از "صلح و ثبات" در افغانستان الزاماً با تعریف مقامات افغان و جامعه بین المللی یکی نیست.

همچنان، از آنجا که قرار نیست حکومت افغانستان روابطی خصمانه با پاکستان داشته باشد، تاکید این کشور بر ایجاد "حکومتی با روابط دوستانه با افغانستان" را نیز می‌توان در زمینه رقابت دیرینه این کشور با هند بهتر درک کرد.

پاکستان مقابله با نفوذ هند در افغانستان را از جمله منافع خود به شمار می‌آورد. پاکستان نشان داده که تعریفش از "حکومتی با روابط دوستانه با پاکستان" در افغانستان، به معنای پیروی آن حکومت از خط‌مشی اسلام‌آباد در این خصوص است.

"مقامات افغان پذیرفته‌اند که پاکستان گام‌های مثبتی برداشته است. آنها به آزادی چندتن از رهبران کلیدی طالبان، به شمول وزرای پیشین این گروه، از زندانهای پاکستان اشاره می‌کنند که هدف از آن اعتمادسازی و این امید است که چهره‌های آزاد شده طالبان به روند صلح میان این گروه و حکومت افغانستان کمک کنند."

حمایت آشکار و پنهان این کشور از طالبان و اصرارش در داشتن نقشی عمده در گفتگو با طالبان و در نتیجه افزایش و حفظ نفوذ آن در سیاست افغانستان را می‌توان در راستای مقابله با نفوذ هند نیز تفسیر کرد.

آقای کرزی به درستی اشاره می‌کند که تروریسم و بنیادگرایی در پاکستان بیشتر از افغانستان قربانی گرفته است؛ اما روی کار آمدن حکومتی در افغانستان "با روابط دوستانه با پاکستان" هدف درازمدت این کشور بوده و احتمالا این هدف برای اسلام‌آباد ارزش آن را داشته است که صدمات ناشی از تروریسم را تحمل کند."

با توجه به همین اهداف پاکستان است که یکی از ایراداتی که می‌توان به سند "نقشه راه صلح تا ۲۰۱۵" گرفت این است که این موافقتنامه مشخص نمی‌کند که پاکستان در برابر تسهیل تماسها با طالبان و مذاکره با آنها چه بدست می‌آورد؛ و یا مهمتر از آن، چه به دست نمی‌آورد.

توافق قبلی بر روی مسئولیتها و انتظاراتی که پاکستان می‌تواند از همکاری خود در روند صلح داشته باشد، به این دلیل مهم است که نقش محوری این کشور در تسهیل این گفتگوها در کنار اهمیتی که دارد، می‌تواند به عنوان اهرم فشار دیگری نیز عمل کند و دست پاکستان را در تعیین مسیر گفتگو باز خواهد گذاشت.

پاکستان از شاهراه تدارکاتی تورخم و مسیر ترانزیت تجاری که افغانها و قوای ائتلاف به آن نیازمندند، بارها به عنوان اهرم فشاری برای قبول خواسته‌های خود استفاده کرده است.

با اینحال مقامات افغان پذیرفته‌اند که پاکستان گام‌های مثبتی برداشته است. آنها به آزادی چندتن از رهبران کلیدی طالبان، به شمول وزرای پیشین این گروه، از زندانهای پاکستان اشاره می‌کنند که هدف از آن اعتمادسازی و این امید است که چهره‌های آزاد شده طالبان به روند صلح میان این گروه و حکومت افغانستان کمک کنند.

اما پاکستان به خواست اصلی حکومت افغانستان که آزادی ملابرادر، مرد شماره دوم طالبان است پاسخ نداده است.

حتی نحوه آزادی افراد طالبان از زندان نیز با انتقاد برخی مقامات و کارشناسان افغان مواجه شده که می‌گویند پاکستان بدون هماهنگی با مقامات برنامه صلح این افراد را از زندان رها کرده و معلوم نیست که آیا این افراد به برنامه صلح کمک خواهند کرد یا به صفوف طالبان خواهند پیوست و رهبری شورشها را به دست خواهند گرفت.

رهبری افغانی مذاکرات صلح

رئیس جمهور کرزی اخیرا مخالفت خود با دخالت خارجی‌ها در روند صلح را تشدید کرده و آن را عامل شکست گفتگوها با طالبان می‌داند. آقای کرزی در گفتگوی خود با روزنامه گاردین چند بار اشاره کرده که حکومتش با "هزاران تن از اعضا و رهبران طالبان" و "دور از چشم جامعه بین المللی" در تماس است.

رئیس جمهوری افغانستا در مطلبی که در بی بی سی منتشر شد نیز گفته بود "اگر جنگ را خارجی ها به ما تحمیل کردند، ابتکار صلح باید در دستان خودمان باشد. در غیر آن نتیجه ای که ملت منتظرش است، هیچگاه به دست نخواهد آمد."

این درحالی‌ست که گروه طالبان گفته است که حکومت افغانستان را به رسمیت نمی‌شناسد و حاضر نیست با آن مذاکره کند. آقای کرزی در پاسخ به پرسش خبرنگار گاردین، این موضوع را رد کرد و گفت: "ما این صحبتها را از جانب طالبان نمی‌دانیم بلکه از جانب کسانی می‌دانیم که از جانب و نام طالبان سخن می‌گویند. اما ما می‌دانیم که این افراد خودشان در واقع طالب نیستند."

"شمار کسانی که در خوش‌بینی‌ها نسبت به دستیابی به راه حلی صلح آمیز با طالبان با مسئولان افغان، از جمله شخص حامد کرزی، و مقامات خارجی هم‌نظر باشند، اندک است. دلیل آن، به سادگی این است که افغان‌ها برنامه صلح را از لابلای اظهارات اغلب شعارگونه، و اغراق آمیز مقامات و تحلیل‌های عمدتا منفی‌گرایانه رسانه ها قضاوت می‌کنند و نه براساس اطلاعات واقعی و مستدل."

اظهارات آقای کرزی در حالی ایراد می‌شود که برهان الدین ربانی، رئیس پیشین شورای عالی صلح توسط یک حمله‌کننده انتحاری که خود را پیک صلح از سوی طالبان معرفی کرد، جان باخت. حمله انتحاری دیگری نیز اخیرا با همین تاکتیک بر ضد اسدالله خالد،‌ رئیس امنیت عمومی صورت گرفت که منجر به زخمی شدن او شد.

با آن که طالبان مسئولیت هر دو حمله را به دوش گرفتند، اما آقای کرزی پس از سوءقصد به جان اسدالله خالد اصرار کرد که این حمله کار گروه طالبان نیست و "دستانی بزرگتر و ماهرتر" در آن دست دارند.

برای جلوگیری از بروز چنین حوادثی، رئیس جمهور افغانستان در مطلب خود در بی بی سی گفته است که نمایندگان طالبان که در مذاکرات شرکت می کنند، باید اسناد معتبر تصدیق شده توسط رهبران شان را با خودداشته باشند. آقای کرزی البته مشخص نکرده که چه مکانیزمی برای بررسی اعتبار چنین اسنادی پیش‌بینی شده است.

مصرف داخلی

تا بحال به نظر نمی‌رسد انکار دست داشتن طالبان افغان در حملات انتحاری و دیگر امتیازدهی‌های رئیس جمهور و مقامات افغانستان، رهبران این گروه شورشی را ترغیب به تغییر موضع‌شان در قبال گفتگوهای صلح کرده باشد.

از سوی دیگر، کلی‌گویی‌های آقای کرزی نسبت به موفقیت روند صلح و اینکه حکومت افغانستان با رهبران طالبان در تماس است و اظهارات مشابه، با حملات مرگبار طالبان به قلب شهرهای بزرگ افغانستان و کشته شدن نظامیان و غیرنظامیان، افغان همخوانی ندارد.

شمار کسانی که در خوش‌بینی‌ها نسبت به دستیابی به راه حلی صلح آمیز با طالبان با مسئولان افغان، از جمله شخص حامد کرزی، و مقامات خارجی هم‌نظر باشند، اندک است. دلیل آن، به سادگی این است که افغان‌ها برنامه صلح را از لابلای اظهارات اغلب شعارگونه، و اغراق آمیز مقامات و تحلیل‌های عمدتا منفی‌گرایانه رسانه ها قضاوت می‌کنند و نه براساس اطلاعات واقعی و مستدل.

جنبه تبلیغاتی و مصرف داخلی داشتن این‌گونه سخنان آقای کرزی در رابطه با طالبان و گفتگوهای صلح قابل درک است،‌ اما این‌گونه اظهارات واقعیتهای برنامه صلح را به شدت مخدوش می‌کند و نتیجه آن چیزی جز تردید افکار عامه نسبت به موفقیت این تلاشها نبوده است.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.