امواج رادیو و نوسان قدرت در افغانستان

به روز شده:  16:33 گرينويچ - چهارشنبه 13 فوريه 2013 - 25 بهمن 1391

رادیو در افغانستان زیر نام رادیو کابل در سال ۱٣٠۴ خورشیدی آغاز به کار کرد

سیزدهم فبروری مصادف است با روز جهانی رادیو. این روز از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد یونسکو برای گسترش ارتباطات میان رسانه‌های جهان و ترویج بیشتر حق دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان تعیین شده است.

در تاریخ سیاسی افغانستان رادیو چه از نظر مردم و چه از نظر دولت مداران یک وسیله تاثیر گذار شناخته می‎شود.

کودتای داوود خان

محمد داوود خان که با یک کودتای بدون خون‌ریزی به نظام سلطنتی در افغانستان پایان داد؛ اول چهره‌های کلیدی نظام سلطنتی را به صورت همزمان دستگیر کرد و پس از آن دستگاه‌های عمده ارتباطات جمعی را به کنترل خود در آورد.

نصرت‌الله ملکیار، وزیر مخابرات دوره ظاهر شاه در این باره گفته است که در شب حادثه در گردنه باغ بالا توسط تعداد از افراد نظامی متوقف شدم و مدتی را در داخل موتر/ خودرو ماندم تا هوا کم کم روشن شد و کمی بعد صدای محمد داوود را از رادیو شنیدم که پایان نظام سلطنتی در افغانستان را اعلام کرد.

علی‌احمد کارمند سابق دولت افغانستان می‌گوید: "در منطقه چنداول در مرکز شهر کابل زندگی می‌کردم و هر روز ساعت ۷ موتر مامورین کارمندان می‎آمد و ما به محل کارما به پلچرخی کابل می‌رفتیم."

او می‌افزاید که روزانه تا رسیدن موتر به برنامه‌های رادیویی که در بیرون هتل 'ولی' در چنداول نصب شده بود، گوش می دادیم.

در تاریخ سیاسی افغانستان رادیو چه از نظر مردم و چه از نظر دولت مداران یک وسیله تاثیر گذار شناخته می‎شود.

اما آن روز رادیو برنامه نداشت و فقط ترانه پخش می‎شد. موتر آمد و ما حرکت کردیم. در منطقه 'یکه توت' در شرق شهر کابل رسیدیم که رادیو اعلان کرد که اکنون سردار محمد داوود بیانیه می‌دهد.

راننده موتر را دریک گوشه خیابان متوقف کرد و ما در آنجا شنیدیم که سردار محمد داوود حکومت جمهوری را اعلام و سیاست‎های خود درباره پشتونستان و توسعه افغانستان را بیان کرد. واکنش‎ها متفاوت بود. عده‌ای کف می‌زدند و بعضی در فکر بودند.

کودتای هفتم ثور

علی احمد حادثه دیگری را به یاد می‎آورد. روز ۵ شنبه سال ۱۳۵۷ بعد از کار روزانه از مسیر پلچرچی به سمت کابل می‎آمدیم که در اطراف ارگ ریاست جمهوری، سربازان دولتی بر روی خیابانها سنگر گرفته بودند و موتر حامل ما از این جاده ‌گذشت.

وقتی به خانه ‎رسیدیم، شب صدای تیراندازی شروع و تا روز جمعه ادامه یافت. او می‎گوید همکارانش در نزدیکی ارگ از بالای یک تپه بمباران ارگ را تماشا کرده بودند ولی تا زمانی که رادیو اعلام نکرده بود، نمی دانستند گپ چیست.

روز بعد او صدای خشن و پارازیت دار اسلم وطنجار را می‎شنود که سقوط جمهوری داوود را اعلام می‌کند.

اعلامیه‌ای را که اسلم وطنجار در رادیو خواند و بیش از سه دهه سرنوشت مردم افغانستان را دگرگون کرد، این بود: " سردار محمد داوود آخرین فرد خاندان مستبد سلطنتی نادر خان این عوام فریب بی نظیر تاریخ و خائن به اراده خلق افغانستان برای همیشه از میان رفت. حاکمیت ملی بعد از این به شما خلق نجیب افغانستان تعلق دارد. دفاع از دست‎آوردهای انقلاب، از بین بردن هواخواهان این سردار مستبد و ستمگر وظیفه فردفرد مردمان شرافتمند افغانستان است. "

شمس راد، مسئول نشراتی رادیو افغانستان که از ۴۰ سال تاکنون در این رادیو کار می‎کند به بی بی سی گفت: "ما در حال کار در ساختمان کنونی رادیو افغانستان بودیم که نظامیان شوروی سابق آمدند و تمام کارمندان را در یکی از استدیوهای رادیو تلویزیون زندانی کردند و خیلی‎ها از هوش رفتند، به خصوص دختران و زنان. سربازان به ما چاکلیت (شوکلات) و دوا دادند. بعد از اینکه اوضاع آرام شد ما را به خانه‎های ما بردند. وقتی کاملا بر اوضاع مسلط شدند دوباره به کار برگشتیم."

اهمیت رادیو برای مجاهدین

در روستاها نیز رادیو تاثیرات زیادی بر زندگی روز مره مردم داشت

تاثیرات رادیو در افغانستان تنها در شهرها نبود. نیروهای مجاهدین نیز در خیلی از موارد جنگ‎ها و سیاست‎های خود را براساس اخبار که از رادیو می‎شنیدند، عیار می‎کردند.

معلم احمد، روزنامه نگار افغان که خود در صف نیروهای مجاهدین بوده، در این باره می گوید: "ما رادیو را به دو دلیل می شنیدم. اول برای اینکه بدانیم که در جهان چه می گذرد و سیاستهای بین المللی درباره جهاد افغانستان چه است. دوم می خواستیم بدانیم که در دیگر نقاط افغانستان روند مبارزه با نیروهای اشغالگر چگونه پیش می‌رود و در خیلی از موارد با شنیدن یک خبر ما استراتژی نظامی خود را تدوین می کردیم."

رادیو در روستاها

در روستاها نیز رادیو تاثیرات زیادی بر زندگی روز مره مردم داشت. پیر مردی را در یکی از روستاهای غزنی به یاد دارم که رادیو داشت.

او برای مردم بیشتر از همه به خاطر داشتن رادیو عزیز بود. هر شب رادیو را به مسجد محل می‎آورد. رادیویی که آنتنش همانند دسته در اطراف بدنه جا می‌گرفت.

حضور او برای مردم غنیمت بود. انقلاب شده بود و مردم تازه امواج جدید رادیوها را پیدا کرده بودند. اما این پیر مرد به کسی اجازه دست زدن به رادیو را نمی‎داد.

رهبری تغییر امواج نیز به دست خودش بود و برای حل این مشکل دیگران نوارچسپ را به صورت باریک بریده و بر صفحه فرکانس رادیو نصب کرده بود. صاحب این جعبه جادوی با لمس کردن می توانست بفهمد که کدام رادیو را در کجا بگیرد.

چرخه تبدیل کننده فرکانس نیز مشکل دیگری بود که این کار نیز میکانیکی حل شده بود. رادیو بی بی سی، رادیو دری ایران و گاهی رادیو افغانستان در این مسجد شنیده می‎شد. اخبار جنگ در افغانستان، نبرد عراق و ایران، جواب به نامه‎ها از لطف‎علی خنجی و قصه‎های هزار و یک شب شنوندگان زیادی داشتند.

رادیو چگونه تاسیس شد؟

رادیو در سال ۱۳۴۳ در تعمیر کنونی رادیو تلویزیون افغانستان کار را شروع کرد

رادیو در افغانستان زیر نام رادیو کابل در سال ۱٣٠۴ خورشیدی در زمان پادشاهی امان‌الله آغاز به کار کرد و شاه صدایش را به گوش مردم کابل رساند.

شمس راد، در این باره می‎گوید که ابتدا رادیو به شکل گوشی تلفن بود. یک نفر تنها قادر بود آنرا بشنود و از طرف دیگر قیمت این رادیو بسیار زیاد و مردم عادی قدرت خرید آنرا نداشتند.

دولت برای اینکه مشکل را حل کند، در مناطق مزدحم شهر کابل همانند منطقه 'سرچوک'، 'پل خشتی' و 'پل باغ عمومی' در مرکز شهر کابل، رادیو را در به بلند گوها وصل کرده بود تا همه مردم بتوانند آنرا بشنوند.

او می‌گوید بعدها رادیویی ۵ چراغه و هفت چراغه که آنتن‎های آن بر سر بام نصب می‎شد از شرکت‎های فیلو و زیمنس وارد افغانستان شد.

شمس راد درباره تاریخچه رادیو در افغانستان به می‌گوید: "بعد از تاسیس رادیو توسط امان الله در ۱٣٠۴ خورشیدی فردی به نام عطاالله برای آموزش فن‌آوری رادیو به آلمان اعزام شد و یک سال بعد همراه با چند تن از متخصصان آلمانی و دو دستگاه فرستنده رادیویی به کابل بازگشت."

در پائیز سال ۱٣٠٦ رادیو از ساختمان "کوتی لندنی" در کنار پل آرتل در مرکز شهر کابل توسط فرستنده کوچکی ٢٠٠ وات، روی موج ٣٦٠ متر، آغاز به کار می‌کند.

"در حال حاضر حدود ۱۷۵ فرستنده رادیویی در افغانستان فعال هستند. این رادیوها تلاش دارند که رویکرد جدیدی ارائه کنند. تعدادی از رادیوها به گونه‎ای توانسته اند با ارائه برنامه‌های زنده تلفنی مشارکت مخاطبانی زیادی را جلب کنند. این رادیوها علاوه بر اینکه اطلاع رسانی می‌کنند، مسایل آموزشی، مشکلات مردم، بهداشت و سرگرمی را نیز در برنامه های خود گنجانده‌اند."

به گفته راد بعد از به قدرت رسیدن امیرحبیب الله کلکانی در ۱۳۰۷ تا سال ۱۳۲۰ رادیو از کار باز ماند.

در سال ۱۳۱۴ که نادرشاه به قدرت رسید، او خواستار بازسازی رادیو شد که متخصصان روسی قادر به فعال سازی آن نشدند و عبد المجید زابلی وزیر اقتصاد وقت به ارزش ۳۲ هزار پوند (معادل ۱.۷ میلیون افغانی) برای ساخت رادیو اختصاص می دهد و در پل باغ عمومی رادیو دوباره به کار آغاز می‎کند.

رادیو در سال ۱۳۲۰ با بیانیه شهید مطمئن خان وزیر آموزش و پرورش وقت دوباره شروع به کار کرد و برای نخستین بار برنامه‌ها به صورت زنده پخش شدند.

در حال حاضر حدود ۱۷۵ فرستنده رادیویی در افغانستان فعال هستند. این رادیوها تلاش دارند که رویکرد جدیدی ارائه کنند.

تعدادی از رادیوها به گونه‎ای توانسته اند با ارائه برنامه‌های زنده مشارکت مخاطبانی زیادی را جلب کنند.

این رادیوها علاوه بر اینکه اطلاع رسانی می‌کنند، مسایل آموزشی، مشکلات مردم، بهداشت و سرگرمی را نیز در برنامه های خود گنجانده‌اند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.