سمنک، هم نذر و هم جشن

به روز شده:  15:39 گرينويچ - سه شنبه 19 مارس 2013 - 29 اسفند 1391

سمنک پزی سنتی دیرینه در بین زنان افغان است

سرود سمنک/سمنو پزی همراه با صدای دایره/دف و کف زدن بانوان شنیده می‌شود. ده‌ها بانو دور هم جمع شده و یکجا دیگ سمنک را بار کرده اند. به نوبت دیگ سمنک را هم می‌زنند و زیر لب حاجت‌‌های خود را از خدا می‌خواهند.

سمنک پزی، سنتی است دیرینه در بین زنان افغان. فرصتی طلایی برای آنان تا ساعاتی مشغله‌های زندگی را کنار گذاشته و یکجا با هم به خوشی و سرور بگذرانند.

کلیک سرود سمنک را اینجا بشنوید

سمنک پزی بخشی از سنت مردم افغانستان برای آمادگی‌های نوروز است. این سنت با باورهای دینی مردم یکجا شده و اکثریت آن را نذر اولین روز سال می پندارند.

مادر شوهر ساجده، ۴۳ سال پیش زمانی که فرزند دومش را باردار بود، نذر کرده بود که اگر فرزندش پسر باشد، هر ساله سمنک خواهد پخت.

شانزده سال است که مسئولیت ادای این نذر را ساجده عروس این خانواده به عهده گرفته است. او ۴۲ سال دارد و می‌گوید که هر سال این رسم و نذر را با خوشی و شوق زیاد برپا می کند.

آمادگی‌ها برای سمنک

گندم‌ها نخست در آب گذاشته می‌شوند تا نیش بکشند بعدا در پتنوس/ سینی‌ها گذاشته شده و در جایی سرد نگهداری می‌شوند. پارچه‌ای نخی روی آنها انداخته می‌شود و هر روز نمناک می‌شوند، این کار ده تا دوازده روز طول می‌کشد.

ساجده می‌گوید گندم‌ها در این مدت در محلی پاک نگهداری می‌شوند. کسانی که به محل نگهداری این گندم ها رفت و آمد می‌کنند، باید وضو داشته باشند.

او گفت: "سمنک بسیار نازک است، اگر آدمی ناپاک به آن دست بزند گندم‌ها خراب می‌شوند،کَپَک می‌زنند و ترش می‌شوند."

ساجده می‌گوید که سمنک شیرینی اش را از ریشه و رنگش را از سبزه‌ها می‌گیرد. در سمنک پختن از شکر و روغن استفاده نمی‌شود.

فال سمنک

سمنک از ریشه و سبزه گندم پخته می‌شود

زمانی که سبزه و ریشه گندم‌ها به اندازه کافی رشد کرد، زنان یک جای جمع می‌شوند. سفره ای انداخته می‌شود و گندم‌های سبز شده همراه با شیرینی و چای سر سفره گذاشته می‌شود.

ساجده می‌گوید: "هر کسی که نیت و مرادی دارد، یک دسته کوچک از سبزه ها را می‌گیرد و نوکش را قیچی می‌زند. سبزه‌های قیچی شده را می‌شماریم، اگر تاق/فرد بود خداوند مرادش را می‌دهد، اگر جفت/زوج بود خداوند مرادش را نمی‌دهد."

او گفت که اگر شمار سبزه‌های قیچی شده کسی زوج بود، به خوشی قبول شدن حاجتش، سبزه‌ها را بر سر او می‌ریزند.

جشن سمنک پزی

صاحب نذر سمنک، همسایه‌ها، دوستان و آشنایان را به "محفل سمنک پزان" دعوت می‌کند. همه با هم یکجا شده و دیگ سمنک را بار می‌کنند.

زنان باهم، سبزه و ریشه گندم را قطعه قطعه و بعد ماشین می‌کنند. سپس در ظرفی دیگری آنرا خوب هم می زنند و آب آن را جدا می‌کنند.

عصاره به دست آمده از سبزه و ریشه گندم همراه با آرد در دیگ بزرگ مسی یکجا پخته می‌شود. می‌گویند که دیگ آلومنیومی رنگ سمنک را خراب خواهد کرد.

چون سمنک بسیار زود ته می‌گیرد، باید تا صبح که آماده می‌شود هم زده شود. زنان و دختران یکی یکی به نوبت کفگیر را گرفته و دیگ را هم می‌زنند. هر وقت که سمنک کمی سخت شد به آن آب جوش اضافه می‌کنند. سمنک هفت بار آب می‌خورد تا خوب پخته شود.

آواز خوانی و سرود

تا صبح که سمنک آماده می‌شود همه با هم به خوشی و سرور می‌پردازند. کسی دایره/دف می‌زند و دیگران با کف زدن اورا همراهی می کنند.

سمنک پزی سرودی مشهوری دارد که مطلع آن است: "سمنک در جوش، ما کفچه زنیم/ همه در خوابند ما دفچه زنیم"

نذر و حاجت

زنان در جشن سمنک پزان، یکجا آواز می‌خوانند و خوشی می‌کنند

شماری به این باورند که سمنک پزی نوعی نذر است. مهمانانی که این باور را قبول دارند به نوبت بر سر دیگ سمنک رفته و هنگام هم زدن یا اضافه کردن چهارمغز/گردو به آن، زیر لب دعا خوانده و حاجت خود را از خدا می طلبند.

کسی که حاجتش تا سال بعد برآورده شد، پس از آن هر ساله سمنک خواهد پخت.

صبح، همه زنان بار دیگر دور دیگ جمع می‌شوند، کسی که از همه بزرگسال تر باشد، سر دیگ را باز می‌کند و برای خوشی و خوشبختی همه دعا می‌کند.

زنان باور دارند زمانی که سر دیگ را باز می‌کنند اگر نام‌های مبارکی روی سمنک دیده شود، حاجت‌شان بر آورده می‌شود.

ساجده می‌گوید: "حالا سمنک آماده است. سمنک در ظرف‌هایی ریخته شده و به همه توزیع می‌شود."

رسم است که باید ظرف سمنک خالی پس فرستاده نشود. هر کسی چیزی که در توان داشته باشد حتی اگر برگ درختی باشد در ظرف گذاشته و ظرف را به صاحب نذر برمی گرداند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.