جاده نوروز در افغانستان به اسطوره‌ها می‌رسد

به روز شده:  09:49 گرينويچ - چهارشنبه 20 مارس 2013 - 30 اسفند 1391

پرتو نادری می‌گوید که نوروز در افغانستان روز عدل و دادگستری بوده است

سابقه گرامی‌داشت جشن نوروز در افغانستان فراتر از تاریخ مدون این کشور می‎رود، زیرا جاده نوروز از تاریخ کهن این مرز و بوم می‌گذرد و به اسطوره‌ها می‌رسد.

پیشینه نوروز

پرتو نادری، شاعر و نویسنده افغان، معتقد است که چهره نوروز زمانی آشکار شد که مردم می‌خواستند فصلها را دریابند. در اسطورها نیز قدمت نوروز به یما (جمشید) پادشاه بلخ می‌رسد. قبل از او دین شرک آمیز در این سرزمین حاکم بود ولی بعد، جمشید خاصان خود را فرا ‌خواند و به آنان فرمان داد در این روز جامه‌های نو بپوشند، تن را به آب پاک بشویند و شادی کنند.

آقای نادری معتقد است که نوروز در ابتدا همانند عید قربان و فطر در گردش بوده، ولی در زمان سلجوقی‌ها در قرن پنجم هجری، نظام تقویم کنونی شکل گرفت و قرار گرفتن برج حمل/فروردین در برابر خورشید آغاز سال‌نو و نوروز نامگذاری شد.

در زمان خلافت اُموی‌ها، تجلیل از نوروز با گرفتن تحفه‌ها آغاز شد. بعد در زمان عباسیان به دلیل حضور برمکی‌هاکه خود خراسانی و با فرهنگ خراسان آشنا بودند، این روز با شکوه تجلیل می‌گردید.

نادری می‌گوید که نوروز در افغانستان روز عدل و داد گستری بوده‌است. جمشید در این روز دادگری می‌کرده و زندانیان را آزاد می‌نموده. این روند تا سالهای اخیر به عنوان یک رسم نوروزی در افغانستان ادامه داشت. او به یاد می‌آورد که در زمان ظاهر شاه نیز او در روز نوروز زندانیان را از بند رها می‌کرده است.

تجلیل از نوروز در گذشته

رستمی: شاه و مردم در کنار هم بودند. شاه بر صندلی نشسته بود و مردم برخاک.

قبل از اینکه پای جنگ به این سر زمین باز شود، نوروز با شور و شوق تجلیل می‌شد. شاه و رعیت در کابل با همدیگر جمع می‌شدند و به تجلیل از نوروز می پرداختند.

عبدالله رستمی که نزدیک به شصت نوروز را پشت سر نهاده، ساختمان برج برق را در کارته سخی در غرب کابل به من نشان می‌دهد و می‌گوید که اینجا مکانی بود که ظاهر شاه می‌آمد و از این مکان شادی و شور مردم را نظاره می‌کرد. اما اکنون این ساختمان این جا بنا شده‌است.

او به یاد دارد که شبهای نوروز مردم شهر کابل تا صبح بیدار می‌ماندند و صبحها در جوار زیارت سخی در غرب کابل مراسم دعا و و نیایش بر پا می‌کردند و بعد نوبت ورزشکاران بود که جهنده (علم) سخی را بالا کنند.

رستمی از سوار نظامهای پلیس‌ که در همه جا بودند تا مردم احساس امنیت کنند صحبت می‌کند و می‌گوید که از کوه و دشت آدم می بارید. " شاه و مردم در کنار هم بودند. شاه بر صندلی نشسته بود و مردم برخاک."

در شب نوروز مردم سبزی پلو می‌پختند و به گفته رستمی که اعتقاد بر این بود که خوردن سبزی در شب نوروز باعث سبزی و خُرمی آنان تا پایان سال خواهدشد.

از دیگر غذاهای که مردم کابل در روز نوروز آن سالها می خورد، جلبی/زولبیا و ماهی بود که مردم معتقد بودند که با خوردن ماهی، زندگی تازه و با خوردن جلبی زندگی شیرین می‌شود.

سه دهه جنگ و تنشهای سیاسی باعث شد که تجلیل از نوروز با فراز و نشیب‌های فراوان همراه باشد. در زمان حاکمیت طالبان گرامی‌داشت نوروز ممنوع شد. اما اکنون در شهرهای مختلف افغانستان نوروز گرامی داشته می‌شود.

نوروز در هرات

مردم هرات به دشت و دمن می‌روند. 'تخت سفر' در داخل شهر و 'قلعه شربت' در ولسوالی 'کرُخ' هرات از مزدحم‌ترین محلات تفریحی در روزهای نوروز در هرات می‌باشند

هراتیان در غرب افغانستان تجلیل از نوروز را از آخرین چهارشنبه هرسال شروع می‌کننند. زنان و مردان عصر روز چهارشنبه به تفریحگاه‌ها می‌روند. سبزه زارها و دامنه‌های کوه‌ها محل اطراق خانواده‌هاست.

سالهای جنگ و نبود امنیت پای خانوادها را از گلیم سبزه زارها کوتا کرده بود، ولی این مشکلات نیز نتوانست که این رسم را از ذهن مردم هرات پاک‌کند و در سه سال اخیر تجلیل از چهارشنبه سوری دوباره رونق گرفته است.

در مراسم چهارشنبه سوری، شرکت کنندگان جوان دردامنه‌های شمالی شهر هرات درون یک تفریحگاه آتش روشن می‌کنند و از روی آتش می‌پرند.

روز نوروز با افراشتن علم در مزار میر عبدالواحد شهید ( معروف به سلطان آقا) در جنوب‌غرب شهر هرات آغاز می‌شود. این مراسم با سخنرانی و گاهی بسیج عمومی برای پاک‌کاری شهر و نهال شانی ادامه می‌یابد.

بعد مردم به دشت و صحرا می‌روند. 'تخت سفر' در داخل شهر و 'قلعه شربت' در ولسوالی 'کرُخ' هرات از مزدحم‌ترین محلات تفریحی در روزهای نوروز در هرات می‌باشند. سفره هفت سین و نذر سمنک هم یکی از مراسم رایج در میان مردم است.

سیزده روز بعد از آغاز سال نو، روز سیزدهم سال مردم از خانه‌های‌شان به دشت و صحرا می‌روند. بر اساس باورهای اجتماعی که از گذشته‌های دور در بین مردم عام وجود دارد، بیرون شدن ازخانه در روز سیزدهم نوروز شگون نیک دارد و بیرون نشدن می‌تواند باعث ایجاد حوادث ناگوار در طول سال شود.

نوروز بدخشان

مردم بدخشان درشمال شرق افغانستان معتقدند که نوروز نوید دهنده سال جدید و زندگی نو می‌باشد.

مردم ولایت غور دامهای خود، بخصوص گوسفندان را با رنگهای سرخ، سبز و آبی رنگ می‌کند

مردم بدخشان هفت میوه می‌سازند و علاوه بر آن خانواده‌ها پول و مواد خوراکی جمع آوری کرده و بعد در روز اول سال به منظور اینکه سال پر برکت باشد، ختم قران می‌گیرند.

زین العابدین دهزاد، شهروند ساکن بدخشان دراین زمینه می‌گوید که مردم بعد از ختم و خیرات به دشت و صحرا می‌روند و بازیهای محلی از قبیل چلک دنده، کشتی و سایر بازیهای محلی را انجام می‌دهند.

یکی دیگر از رسوم نوروزی در بدخشان جمع آوری دو نوع گل '‌زرد' و گل 'سیاگوش' می‌باشد که در بدخشان می‌رویند. کودکان این گلها را چیده و پشت در خانه‌ها می‌روند و شعر " گل زردگ سنا می‌گه / سنای کبریا می‌گه/ نوروز مبارک." را می خوانند و بعد از خانواده‌ها تحفه می‌گیرند.

نوروز درغور

در ولایت غور در مرکز افغانستان کودکان لباسهای نو و رنگارنک می‌پوشند و سرور شادی به راه می اندازند. دامداران این منطقه دامها بخصوص گوسفندان را با رنگهای سرخ، سبز و آبی رنگ می کند و از میان قریه ها می‌گذرانند.

نوروز در بلخ

تهیه هفت میوه یکی از رسوم دیرین نوروزی در افغانستان می باشد

افغانها بلخ را خاستگاه نوروز می‌دانند و این محل در روز نوروز شاهد تجمع مردم از سراسر این کشور می‌باشد که به جشن نوروز آمده‌اند.

بیرون شدن گل سرخ از دشت و دمن باعث شده‌است که نوروز جشن گل سرخ نیز در این ولایت نامگذاری شود و حتی این موضوع در شعر ترانه‌های افغانها نیز راه یافته‌است.

هفت میوه

در سراسر افغانستان آماده کردن هفت میوه که مرکب از سنجد، کشته، کشمش، چهارمغز/ گردو، پسته، بادام و خسته، یکی از رسوم سراسری نوروز می باشد.

مواد ذکر شده چند روز قبل در داخل آب انداخته شده تا به صورت شربت در‌آید وبعد روز اول نوروز به مهمان نوروزی داده‌ می‌شود.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.