خوب و بد ازدواج فامیلی در افغانستان

Image caption این گفته در میان افغانها مشهور است که 'از خود باشد بیگانه را صبر است'

ازدواج‌های خانوادگی و با اقارب نزدیک همانند ازدواج دخترعمو و پسر عمو، دختر و پسر ماما (دایی)، پسر عمه و دختر عمه با سایر نزدیکان یک سنت جا افتاده و رسم دیرینه در افغانستان ‌است.

نتیجه شماری از این ازدواج‌ها تاثیرات ناگوار اجتماعی و اقتصادی برخانواده‌های افغان است و تعدادی از کودکان متولد شده از این وصلت‌ها معیوب و از نظر ذهنی عقب می‌مانند که علاوه بر هزینه اقتصادی سرسام آور، مشکلات زیادی اجتماعی را نیز برای خانواده‌ها به بار می‌آورد.

مشکلات اجتماعی

جامعه شناسان افغان می‌گویند که سنت‌ها و رسوم رایج در این کشور باعث شده است که دختران و پسران در تامین روابط اجتماعی با یکدیگر با مشکلات زیادی روبرو شوند.

این مساله دیدار و آشنایی دختران و پسران جوان را محدود ساخته و اماکن عمومی نیز برای آشنایی جوانان در این کشور وجود ندارند.

در نتیجه به دلیل عدم شناخت لازم تعداد زیادی از جوانان افغان مجبورند تن به ازدواج‌های خانوادگی و با اقارب نزدیک بدهند.

دانشگاه‌ها و اداره‌های دولتی و نهادهای خصوصی تنها اماکنی هستند که دختران می‌توانند در آنها با هم کارکنند و یا درس بخوانند.

ولی تنها تعداد معدودی از جوانان افغان فرصت راهیابی به چنین مراکزی را دارند.

مقررات و سنت‌ها در مراکز آموزشی و محل کار نیز باعث شده‌است که جوانان ترجیح دهند تا گوشه گیر باشند و فرصتی برای انتخاب شریک زندگی خود را از دست بدهند.

ارتباط محدود میان خانواده‌ها نیز یکی از چالش‌های دیگری است و این روند باعث شده که آنان شناخت فراتر از دایره خانواده و خویشاوندان خود نداشته باشند.

تمام این عوامل باعث شده تا بازار ازدواج‌های خانوادگی در افغانستان از رونق لازم برخوردار باشد.

از سوی دیگر مراکز آموزشی و نگهداری کودکانی از نظر ذهنی عقب مانده نیز در افغانستان وجود ندارد.

کریمه درباره دخترش که دارای این نوع بیماری است به بی بی سی گفت: " مشکل اقتصادی ندارم و تنها مشکلی که با آن روبرو هستم این است که جایی برای نگهداری و آموزش دخترم ندارم. دیگر اعضای خانواده هر کدام مصروفیت خود را دارند و با دخترم همبازی نمی شوند. من تلاش می کنم که خودم او را سر گرم کنم ولی اکنون خودم نیز دچار یک نوع روان پریشی شده ام."

باورهای اجتماعی

این گفته در میان افغانها مشهور است که 'از خود باشد بیگانه را صبر است'.

خیلی از شهروندان افغان به این عقیده‌اند که ازدواج با نزدیکان به این دلیل خوب است که آنها را بهتر می‌شناسند.

تعداد زیادی از افغانها در پاسخ به این پرسش که چرا با اقارب نزدیک خود ازدواج کرده اند؟ می‌گویند که "رواج (رسم) ما این است که به بیگانه دختر ندهیم".

'لیمه' می گوید:" دختر کاکایم را برای برادرم گرفتیم و من بچه کاکایم را گرفتم."

'پلوشه' درباره رابطه اش با زن برادرش می‌گوید:" من و او (زن برادرش) با هم دختر ماما و دختر عمه هستیم. در خانواده ما اگر دختر و بچه (پسر) از خود باشد بیگانه را صبر است."

'خالد' درباره ازدواج خودش به بی بی سی گفت: " مادرم می خواست که من با برادر زاده او ازدواج کنم و من هم مشکلی را در این زمینه نمی دیدم و با او ازدواج کردم."

ذبیح الله رحیم استاد جامعه شناسی دانشگاه کابل می‌گوید: "تقویت قوم و قبیله در جامعه سنتی و وجود این باور که دادن دختر به بیگانه‌ها، باعث بیگانه شدن وی می شود نیز سبب ازدواج خانوادگی در افغانستان شده است."

ازدواج خانوادگی از نظر اسلام

در اسلام پرهیز از ازدواج خانوادگی و ازدواج با اقارب نزدیک توصیه شده است.

عبدالقادر عدالت خواه، حقوق‌دان افغان در این زمینه به بی‌بی‌سی گفت که اسلام به پیروانش دستور داده تا با افرادیکه با شما خویشاوندی و رابطه خانوادگی نزدیک ندارند ازدواج کنید.

او افزود که از نظر اسلام ازدواج با بیگانه باعث تولد فرزندان سالم و ایجاد ارتباط میان مردم بیشتر می‌شود.

اما تعدادی از امامان مساجد کابل ازدواج خانوادگی را خلاف دستورات اسلام ندانسته و ازدواج را به تقدیر(قضا و قدر) مربوط می دانند.

Image caption بازار ازدواجهای فامیلی در افغانستان از رونق لازم برخوردار است

بسیاری ازکشورهای همسایه افغانستان اقدامات لازم را به منظور جلوگیری از ازدواج‌های خانوادگی در نظر گرفته‌اند و دولتها در صورتی به این افراد اجازه ازدواج می‌دهد که آزمایش‌های بهداشتی مشکلی را در پیوند آنها نشان ندهد.

چرا ازدواج خانوادگی مشکل ساز می‌شود؟

تحقیقات پزشکی ثابت کرده که ازدواج خانوادگی باعث تولد نوزادان از نظر ذهنی استثنایی و دارای سو شکل می‌شود.

دکتر عتیق الله حلیمی، متخصص بیماریهای نوزادان در کابل می‌گوید که در ازدواج غیر خانوادگی میزان تولد نوزادان عقب مانده ذهنی و دارای سوء شکل کم است. اما در افراد که با هم ازدواج خانوادگی دارند این میزان زیاد دیده شده است.

او می افزاید که علاوه بر عقب ماندگی و سوء شکل نوزدان این افراد می توانند بیماریهای دیگری نیز داشته باشند که خونریزی داخلی یکی دیگر از بیماری‌ها است که ازدواج با اقارب عامل آن به شمار می رود.

'خالده' زنی است که می گوید: " با پسر عمویم ازدواج کرده‌ام و فرزندانم کدام مشکل جسمی و روحی ندارند، اما یکی از فرزندانم که با دختر عموی پدرم ازدواج کرده، یکی از فرزندان او شش انگشت دارد و دیگری جمجمه اش آب داشت که مرد."

'لعل گل' نیز درباره ازدواج برادرش با دختر عمویش می گوید که یکی از برادر زادگانش انگشت نداشت و دیگری در سن جوانی دندان‌هایش را از دست داده است.

احمد فواد، استاد بهداشت عمومی در دانشگاه کابل در باره این نوع ازدواج‌ها می‌گوید که در مردان و زنان کروموزم‌های ناقص وجود دارند و در افرادی که رابطه خانوادگی نزدیک ندارند کروموزم‌های ناقص با همدیگر ترکیب نمی‌شوند، اما در افرادی که رابطه نزدیگ خانوادگی دارند، این کروموزم‌ها همدیگر را پیدا کرده و باعث تشکیل جنین و در نتیجه تولد کودکان استثنایی و یا سوء شکل می‌شود.

مطالب مرتبط