سیاه و سفید حقوق بشر افغانستان و کتاب عدالت ماریانا کوک

Image caption نادر نادری فعال حقوق بشر افغان می‌گوید که وقتی نام خود را در ردیف الگوهای خود دید، خیلی تشویق شد.

ماریانا کوک، عکاس و نویسنده آمریکایی در کتاب مصور تازه خود با عنوان "عدالت" نام یک فعال حقوق بشر افغان را در کنار شخصیت‌های سرشناسی چون کوفی عنان و آنگ سان سوچی قرار داده است.

خانم کوک شاید کوفی عنان غنایی را به خاطر اینکه یازده سال عنوان هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد را داشت در کتاب "عدالت" خود معرفی کرده است.

آنگ سان سوچی رهبر دموکراسی خواهان برمه هم شاید به دلیل اینکه ۱۵ سال از عمر خود را در حصر خانگی گذرانده، در کتاب‌-‌عکس "عدالت" او معرفی شده است.

سایر شخصیت‌هایی که در این کتاب معرفی شده و از آنها به عنوان چهره‌های حقوق بشری یاد شده است، شامل جیمی کارتر سی‌ونهمین رئیس جمهوری آمریکا و برنده جایزه نوبل، لودمیلا آلکسیونا فعال حقوق بشر روسی و تعداد محدودی از فعالان عرصه حقوق بشری جهان است.

ماریانا کوک عکاس و نویسنده آمریکایی است که به مطالعه شخصیت‌های مشهور و یا چهره‌هایی که از نگاه‌ها دور مانده اند می پردازد. کوک چندین کتاب منتشر کرده و از کتاب‌های پُرفروش او می توان به کتاب-عکس "ریاضی‌دانان"، "چهره‌های علمی"، "مادر و پسر" و "پدر و دختر" اشاره کرد.

Image caption عدالت، عنوان تازه‌ترین کتاب-عکس ماریانا کوک عکاس و نویسنده آمریکایی است

خانم کوک و همکارانش حدود چهار سال پیش برای مطالعه شخصیت‌های حقوق بشری جهان، سفری را به دور دنیا آغاز کردند و در این سفر دو بار به افغانستان رفتند و چهره‌های حقوق بشری را گزینش کردند.

اما در میان همه این چهره‌ها برای اولین بار، خانم کوک نام و عکس سیاه و سفید نادر نادری، فعال حقوق بشر افغان را هم در کتاب تازه خود منتشر کرده است.

خبر غیرمنتظره

نادر نادری ۳۹ ساله، هیچ فکر نمی‌کرد که گاهی نام خود را در ردیف افرادی ببیند که روزی از آنها به عنوان یک الگو پیروی می‌کرد.

نام آقای نادری در کتاب "عدالت" ماریانا کوک به تعقیب نام‌های آنگ سان سوچی و جیمی کارتر قرار گرفته است.

ماریانا کوک در نامه‌ای که به بی‌بی‌‎سی فرستاده گفته که برای درج نام نادری در کتاب عدالت خود، از چندین مشاورش نظرخواهی کرده و تمام مشاوران آقای نادری را تایید کرده اند.

به نظر خانم کوک نادر نادری باوجود اینکه می‌توانست مثل تعداد زیادی از افغان‌ها افغانستان را به قصد کشورهای خارجی ترک کند اما در کشور خود ماند و برای حقوق بشر مبارزه کرد.

اما آیا تنها ماندن در افغانستان سبب شده که عکس آقای نادری در کتاب ماریانا کوک چاپ شود؟

وقتی برای مصاحبه به دیدن آقای نادری رفتم او در یک خانه دو طبقه در غرب کابل زندگی می‌کرد، مهمان‌ها و دوستانش برای ملاقات با او به دیدنش می آمدند.

نادر نادری در پاسخ به اولین سوالم که وقتی نام و عکس سیاه و سفید خود را در کتاب ماریانا کوک دید، چه احساسی داشت گفت که برایش غیرمنتظره بود، گفت نامش حالا در ردیف افرادی قرار گرفته که روزی برای او یک الگو بوده اند و برایش جای افتخار است.

اما هر وقتی که این فعال حقوق بشری افغان، جایزه‌ای را دریافت می‌کند به فکر "هزاران قهرمان گمنامی" می‌افتد که برای عدالت و آزادی کار می‌کنند و گمنام باقی مانده‌اند.

نادری می‌گوید که باید از قهرمان‌های واقعی تقدیر شود، از دیدگاه او قهرمان‌های واقعی افرادی هستند که برای توسعه و دسترسی به عدالت فداکاری‌ می‌کنند که مستحق تقدیر و جوایز هم هستند و باید زمینه برای فعالیت و معرفی آن‌ها نیز هموار شود.

فاصله افغانستان از عدالت

ایستادگی در مقابل افرادی که در گذشته در فعالیت‌های ضد حقوق بشری و عدالت ستیزی دست بالایی داشته و حالا هم به نحوی از فرهنگ معافیت بهره می‌برند، شاید در حرف آسان باشد اما در عمل بسا ناممکن.

Image caption عملکرد کمیسیون حقوق بشر افغانستان و تعدادی از نهادهای رسیدگی به نقض حقوق بشر در سال های گذشته با انتقادهایی هم مواجه بوده است

سیما ثمر رئیس کمیسیون حقوق بشر افغانستان می‌گوید که در شرایطی که قانون حاکمیت دارد و ساختار عدلی و قضایی قانونمند است نیازی به فعالیت‌های حقوق بشری و عدالت‌خواهانه نیست از این رو فعالیت مدنی در وضعیت ناهنجار کشورهایی مثل افغانستان نوعی شجاعت است.

عزیز رفیعی رئیس مجتمع جامعه مدنی افغانستان که کارهای زیادی را در گستره جامعه مدنی انجام داده معتقد است که کوچکترین اقدامی هم که در افغانستان برای حقوق بشر انجام می شود، قابل ستایش است.

به باور او محدودیت های سیاسی و امنیتی، فقدان اراده سیاسی برای تامین عدالت، حضور افراد مسلح غیرقانونی، فرهنگ حاکم معافیت و فعالیت گسترده مافیای اقتصادی سبب شده اند که مردم خود را برای ابراز نظر در مورد ناهنجاری های جامعه مصون احساس نکنند.

ماجرای عدالت انتقالی و ناقضین حقوق بشر

نادری از نخستین مسئولان کمیسیون حقوق بشر افغانستان بود که یکجا با همکاران خود تحقیقاتی در زمینه افشای نام غاصبان زمین، از بین بردن زندان‌های شخصی، بررسی عاملان تلفات غیرنظامیان و مستند سازی دوران جنگ انجام داد.

با وجود این همه، انتقادهای زیادی در برابر نحوه عملکرد و فعالیت مستقل کمیسیون حقوق بشر و مسئولان این کمیسیون وارد است.

بخش عمده فعالیت‌های آقای نادری و تعدادی از فعالین حقوق بشر افغانستان در سال های گذشته به تهیه گزارش عدالت انتقالی و ناقضین حقوق بشر و جنایت‌کاران جنگی متمرکز بوده است،گزارشی مستند که نادری و همکارانش تاکنون نتوانسته اند آن را منتشر کنند.

ناظران افغان، فعالیت‌های کمیسیون حقوق بشر که آقای نادری پنج سال مسئول آن بود را هر چند در محدوده وضعیت سیاسی افغانستان موثر می‌دانند اما تاکید می کنند که مردم از این کمیسیون انتظارات بیشتری داشته اند.

برخی از فعالان جامعه مدنی، کمیسیون حقوق بشر را در بحث عدالت انتقالی و نشر گزارش جنایت‌کاران جنگی و ناقضین حقوق بشر به کم‌کاری متهم می‌کنند و معتقدند که این کمیسیون می توانست از طریق جامعه جهانی حکومت را در تطبیق عدالت انتقالی، حاکمیت قانون وادار کند، که به باور آنها، کمیسیون حقوق بشر این کار را نکرده است.

آقای نادری اما به این باور است که تلاش های شان به نحوی سبب جا افتادن فرهنگ عدالت پروری در سطوح پایین تر شده ولی هنوز برای رسیدن به عدالت در سطوح بلند و زدودن فرهنگ معافیت و برقراری حاکمیت قانون به وقت بیشتری نیاز است.

آقای نادری به عنوان مثال به نشر مستندات دوران جنگ افغانستان اشاره می کند و می‌گوید که "مستند سازی دوران جنگ تقریبا تکمیل و نهایی شده و از کارهایی است که باید در سطح ملی گردانندگی شود و توسط رئیس جمهوری پذیرفته و تطبیق شود."

حکومت افغانستان از سوی منتقدانش، در خصوص تطبیق قانون سخت زیر انتقاد قرار دارد و بسیاری به این باورند که موضوعات عدالت انتقالی و معرفی جنایت‌کاران جنگی اگر به حکومت افغانستان واگذار شود، نشر و گردانندگی آن، سالها به درازا خواهد کشید.

مطالب مرتبط