قصه کتاب و کتابخانه‌ها در قندهار

دانشکده ادبیات پشتو در دانشگاه قندهار برای نخستین بار وضیت کتابخانه های این ولایت را بررسی کرده است.

در این بررسی از میان ۱۴۷ کتابخانه شخصی، دولتی و کتابخانه های مربوط به نهادهای اجتماعی و آموزشی، ۹۷ کتابخانه را بررسی شد.

در این بررسی که دو ماه زمان برد، دانشگاه قندهار توانست ۱۸۵ هزار و ۷۶۲ عنوان کتاب را ثبت کند که ۸ هزار عنوان آن، تنها مربوط به کتابخانه عامه ولایت قندهار است.

دانشگاه قندهار در این بررسی در یافت که محتوای نیمی از کتابهایی که ثبت شده اند مربوط جوانان است.

کتابخانه‌ها

شیرشاه رشاد رئیس دانشکده ادبیات پشتو در دانشگاه قندهار که در این پژوهش نیز سهم داشته می گوید: "هنگام ثبت کتابخانه ها چهار معیار را در نظر گرفته بودیم، اینکه آیا کتابخانه فهرست دارد، کتاب ها به صورت مناسب و بخش بندی شده، چیده شده اند و اینکه آیا علاقمندان کتاب از این کتابخانه ها واقعا مستفید می‌شوند؟"

آقای رشاد می‌گوید که در جریان تحقیق ۲۰ کتابخانه ای را هم ثبت کرده اند که در هرکدام آن کتاب‌های منحصر به فرد چاپی و قلمی وجود داشته است.

در این بررسی، ۴۰۰ نسخه خطی نیز یافت شده که صاحبان آن بنابر دلایل مختلف یا نخواسته و یا هم نتوانسته اند که این نسخه ها را در دسترس عمومی قرار دهند.

رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه قندهار به این باور است که در چهل سال گذشته این نخستین بار است که چنین بررسی در مورد حفظ و نگهداری کتاب در ولایت قندهار انجام می شود.

کتابخانه عامه قندهار

کتابخانه عامه قندهار حدود هشت هزار عنوان کتاب دارد که به چهار زبان انگلیسی، دری، پشتو و عربی دارد.

عبدالصمد مسئول کتابخانه عامه ریاست اطلاعات و فرهنگ قندهار می گوید که در این کتابخانه در مقایسه با کتاب های پشتو، کتاب های فارسی بیشتر است. او می گوید که این کتابها را دولت جمهوری اسلامی ایران به کتابخانه عامه قندهار کمک کرده است.

مسئولان در قندهار می گویند که این کتابخانه از ۷ بامداد تا ۲ بعد از ظهر باز است و بیشتر مراجعین هم جوانان و دانشجویان هستند.

کتابخانه عامه قندهار در سال ۱۳۱۱ خورشیدی همزمان با رویکار آمدن "انجمن پشتو در افغانستان" تاسیس شد.

چاپ کتاب

در ده سال گذشته در قندهار حدود ده انتشارات ایجاد شده است. نویسندگان و فرهنگیان قندهار معتقدند که میزان چاپ کتاب در سال های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ خورشیدی در این ولایت در مقایسه با سال های گذشته، بصورت بی سابقه ای افزایش یافته است.

مسئولان ریاست اطلاعات و فرهنگ قندهار می گویند که در دو سال گذشته دست کم ۹۰ عنوان کتاب تنها از سوی این ریاست چاپ شده که بیشتر شان آثار شاعران و نویسندگان قندهاری است.

این مسئولان می گویند که بعضی از کتاب ها حتی برای بار دوم نیز اقبال چاپ یافته و در کتابفروشی های شهر، بازار خوبی داشته اند.

در قندهار تنها ریاست اطلاعات و فرهنگ کتاب چاپ نمی کند بلکه شماری از نهادهای دیگر نیز در سال های اخیر از چاپ و نشر کتاب حمایت کرده اند.

محمد عمر مسئول یکی از انتشارات در ولایت قندهار می‌گوید که در سال گذشته حدود ده کتاب را چاپ کرده‌اند که بعضی از این کتاب ها حتی برای بار دوم نیز چاپ شده اند.

بسیاری از فرهنگیان در قندهار می گویند که ترویج چاپ و انتشار کتاب در این ولایت بیانگر آینده ای روشنی است زیرا به باور آنان افزایش چاپ و پخش کتابها برای مطالعه نسل نو و همچنین تشویق جوانان به نوشتن موثر است.

فرهنگ مطالعه

در سال های اخیر در قندهار همچنین تعداد زیادی کتابفروشی ایجاد شده است که موضوعی قابل توجهی است.

سید احمد قانع یکی از کتابفروشان شهر قندهار می گوید که در حال حاضر جوانان و دانشجویان در قندهار بیشتر برای خرید کتابهای علمی و اسلامی مراجعه می کنند و بازار این دسته از کتاب ها گرمِ گرم است.

مشکلات در کتابخانه‌ها

با وجود این که در قندهار تعداد زیادی از نهادهای نشر و پخش کتاب فعالیت دارند اما تنها یک چاپخانه در این ولایت فعال است که کیفیت کاری آن هم با انتقادهایی همراه است.

به همین دلیل، ناشران قندهاری بیشتر کتابهای خود را در چاپخانه های کویته و پیشاور پاکستان چاپ می کنند.

مسئولان نهادهای نشر و پخش کتاب در قندهار مسئولان ولایتی را در این زمینه به بی توجهی متهم کرده انتقاد می کنند که در ده سال گذشته هیچ گامی برای ایجاد چاپخانه، بر نداشته‌اند.

اما جدا از نبود چاپخانه های کافی در قندهار، مساله آگاهی نداشتن در مورد نحوه نگهداری از کتاب نیز یک معضل جدی است.

طبق بررسی که دانشگاه قندهار انجام داده در یک تعداد از مکاتب/مدرسه ها کتاب هایی وجود داشته اما کسی نبوده که این کتاب ها را به صورت درست نگهداری کند.

در مکاتبی هم که برای نگهداری از کتاب ها برای کتابخانه ها مسئول موظف کرده اند، کتاب ها درست نگهداری نشده اند، بسیاری از کتابها، بجای اینکه در قفسه های مخصوص خود قرار گیرند، همچنان در گونی ها مانده اند. و دانش آموزان نمی دانند که چنین کتابهایی در کتابخانه های مدرسه آنها وجود دارد.

در برخی از ولسوالی های قندهار هم کتابخانه های فعالی موجود است اما به دلیل اینکه دسترسی به این ولسوالی ها تا حدی دشوار است از تعداد و وضعیت کتابخانه های ولسوالی های قندهار خبری نیست.

مطالب مرتبط