'دانشگاه و پوهنتون' باز هم در مجلس افغانستان بحث برانگیز شد

Image caption قرار است در جلسه بعدی، مجلس نمایندگان طرح پیشنهادی کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی را به رای بگذارد

کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی افغانستان به مجلس نمایندگان پیشنهاد کرده است که برای حل جنجال بر سر کاربرد واژه‌های 'دانشگاه و پوهنتون'، یک ماده را در قانون تحصیلات عالی اضافه کند.

هیله ارشاد، نماینده مجلس نمایندگان گفت در پیشنهاد کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی آمده: " بهتر خواهد بود شورای ملی یک ماده را در قانون تحصیلات عالی تصویب کند مبنی بر این که مصطلحات علمی و اداری به زبانهای رسمی کشور توسط مراجع علمی و تحقیقی تعیین و سپس در یک مقرره خاص گنجانیده شود."

بحث 'دانشگاه و پوهنتون' و رتبه‌های علمی به زبان فارسی و پشتو، سالها است که مانع تصویب قانون تحصیلات عالی افغانستان در مجلس نمایندگان شده است.

در طرح پیشنهادی دولت تنها واژه پشتو "پوهنتون" (دانشگاه) ذکر شده، اما شماری از نمایندگان در مجلس تاکید دارند که واژه فارسی دانشگاه هم باید در این قانون ذکر شود.

سرانجام امروز مجلس نمایندگان پس از بحث‌های طولانی فیصله کرد که روز آینده رای گیری در مورد طرح پیشنهادی کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی صورت گیرد.

تعریف و تفسیر 'حفظ مصطلحات ملی'

استدلال طرفداران طرح پیشنهادی حکومت این است که آوردن واژه‌های دانشگاه و دانشکده مغایر دستور ماده شانزدهم قانون اساسی است که تصریح کرده "مصطلحات علمی و اداری ملی موجود در کشور حفظ می‌گردد."

اما احمد بهزاد یکی از نمایندگان مجلس می‌گوید که در همین ماده از قانون اساسی، دولت افغانستان مسئول انکشاف و توسعه تمام زبانها شده است.

او که از مخالفان طرح پیشنهادی حکومت است، گفت: "به هیچ عنوان هدف ما مخالفت با یک زبان نیست بلکه دفاع از حقوق اساسی شهروندان افغانستان است."

Image caption دادگاه عالی افغانستان گفته که تغییر مصطلحات ملی چون پوهنتون کار غیر ضروری است

گفتنی است که پیش از این دادگاه عالی نیز در تفسیر این ماده، از واژه‌های پشتوی "پوهنتون، پوهنزی، پوهیالی، پوهنیار، پوهنمل، پوهندوی، پوهـنوال، پوهاند" به صورت مشخص نام برده و تاکید کرده که آنها صرف نظر از این که به کدام زبان تعلق دارند، "ملکیت معنوی زبان‌های رسمی جمهوری اسلامی افغانستان" هستند.

دادگاه عالی در تفسیر خود افزوده که این گونه اصطلاحات و موارد مشابه آنها در نظام اداری، قضایی، ارتش، پلیس و دانشگاه‌ها ثبت و مسجل شده و استفاده از "کلمات مترادف و یا تغییر و تبدیل آنها، نه تنها غیرضروری بوده، بلکه سبب سردرگمی در محیط علم و اداره می‎شود."

اسم خاص و اسم عام

شکریه بارکزی نماینده دیگر مجلس می‌گوید که 'پوهنتون' اسم خاص است و نباید به فارسی دری ترجمه شود.

او گفت: "اینجا بحث اسم خاص و اسم مکان است. این گپ قابل ترجمه نیست. اسم خاص قابل ترجمه نیست. اگر دل بزرگ داریم بیایید سر درس و سر میتود درسی گپ بزنیم."

Image caption شکریه بارکزی نماینده مجلس می‌گوید که 'پوهنتون' اسم خاص است و نباید ترجمه شود

اسدالله سعادتی یکی دیگر از اعضای مجلس در پاسخ به او گفت: "من بسیار تعجب می‌کنم اینجا پارلمان است و ما آدم های باسواد هستیم. اسم خاص مثل اسم من 'اسدالله' است که ترجمه نمی‌شود. اما اگر دانشگاه و پوهنتون اسم خاص است چرا یونیورسیتی شده و چرا چهل ملت آن را به زبان خود ترجمه کردند."

تلاش پنج ساله برای تصویب قانون تحصیلات عالی

پنج سال پیش هم وقتی موضوع 'پوهنتون و دانشگاه'در مجلس مطرح شد، مجلس بحث نهایی در این مورد را به تفسیر کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی منوط کرد.

در حالی که در آن زمان این کمیسیون تشکیل نشده بود.

حساسیت این موضوع باعث شد که مجلس در این پنج سال و حتی پس از تشکیل کمیسیون نظارت بر تطبیق قانون اساسی هم دنبال بحث بر سر قانون تحصیلات عالی نرود، ولی نیازمندی به این قانون در نهادهای اجرایی، مجلس را ناگزیر به بررسی مجدد آن کرد.

کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی نیز در طرح پیشنهادی اش برای حل این مشکل، تاکید کرده که به اساس قانون اساسی طرح قانون نباید بیشتر از یک ماه نزد مجلس نمایندگان باقی بماند.

در این طرح آمده: "مدت ها قبل این زمان تکمیل شده است. شورای ملی هر چه عاجل برای تصویب طرح یاد شده اقدام کند."

مطالب مرتبط