سفر به نزدیکترین همسایه زمین از افغانستان

Image caption تصویر راه شیری، از دره استالف در شمال کابل (عکس: انجمن نجوم افغانستان)

سال گذشته وقتی سیاره زهره از مقابل خورشید گذشت، در حالی‌که بسیاری از مردمان دنیا این رویداد را با هیجان و برنامه ریزی ویژه‌ای دیدند اما شهروندان افغان، نادرترین واقعه نجومی عمر خود را از دست دادند.

گذر زهره در سال ۲۰۱۲ اتفاق افتاد و قرار است تا صدو چهار سال دیگر، تکرار نشود، آگاهی نداشتن افغان‌ها از دنیای هوا-فضا، بسیاری از آنها را از این نوع رخدادهای هیجان آمیز بی خبر نگه داشته است.

اکثریت شهروندان افغانستان، وقتی شب‌هنگام به آسمان می‌بینند، ذهن شان با سوال‌های عجیب و بی پاسخی مشغول می‌‎شود.

سفر به ماه

Image caption انجمن نجوم افغانستان در حال حاضر برای آگاهی دهی به مردم فعالیت می‌کند

بیست و پنج سال قبل، عبدالاحد مومند نخستین افغانی بود که در یک سفر واقعی نه روزه به فضا رفت. انتظار می رفت که با باز شدن پای افغان ها به فضا، علم نجوم در این کشور به زودی جای خود را پیدا کند.

اما افغانستان همچنان در علم نجوم عقب است و علاقمندان رصد ماه و اعضای یگانه انجمن نجوم این کشور تنها می توانند برای سفرهای کوتاه اما جالب و رویایی دل ببندند.

در واحد کوچکی در غرب کابل، عصر یک روز جمعه، چند نفر سراسیمه، مصروف بسته بندی لوازم و ابزار مورد نیاز، از تلسکوب و دوربین عکاسی گرفته تا لنز و چشمک های ویژه رصد ماه و ستارگان هستند؛ گویا قرار است با همین تجهیزات حداقلی به ماه سفر کنند.

در افغانستان با وجودی که فناوری های روز پیشرفت چندانی نکرده و مردم از دنیای نجوم آگاهی کافی ندارند اما علاقمندان علوم فضا هم کم نیست.

در میان افرادی که در یکی از برنامه های رصدی ماه، با اعضا و کارکنان انجمن نجوم افغانستان، برای دیدار ماه به یکی از تاریکترین نقاط غربی، پایتخت افغانستان آمده بودند، یکی بی صبرانه و با اشتیاق برای دیدار ماه و آنچه که قرار بود لحظاتی بعد اتفاق بیافتد لحظه شماری می کرد.

جواد معتمدی از جوانان فعال در کابل است. کسی که زندگی اش با فناوری، شب و روز می شود اما این همه هنوز اقبال دیدار ماه را با تلسکوب نیافته است.

او همزمان با اینکه برای اولین بار در زندگی، چشم خود را در دهانه تلسکوب گذاشت، گفت "باورنکردنی است."

آقای معتمدی ماه را چندین برابر نزدیکتر و برجسته تر دید و با ابراز احساسات و شور و شعف گفت: "واقعا هیجان انگیز است، این تجربه‌ به هرکسی و همیشه برابر نمی‌شود، من احساس غرور و لذت فراوان دارم چون حفره ها و چیزهایی که با چشم عادی دیده نمی‌شود را می‌بینم."

در افغانستان تنها نهادی که در زمینه آگاهی دهی در مورد علوم فضا و نجوم فعالیت می‌کند، انجمن نجوم افغانستان، نهادی مستقل و خصوصی است که در سال ۲۰۰۹ به ابتکار چند علاقمند علوم فضایی شروع به کار کرد.

ماه درخشان ترین قمر نزدیک به زمین است، این دو، با هم چیزی کم و بیش ۳۸۴ هزار کیلومتر از هم دور اند.

خرافات و باورها

Image caption تلسکوب سیاه رنگ را انجمن علوم فضایی کره به انجمن نجوم افغانستان کمک کرده است

برخلاف سایر کشورها که دسترسی بیشتری به فن‌آوری لازم برای دیدن آسمان شب وجود دارد، در افغانستان دیدن ماه از نزدیک و نظاره نگاره آسمان شب کمتر میسر است.

محمد یونس بخشی، از مسئولان انجمن نجوم افغانستان می‌گوید که حدود ۹۹ درصد مردم افانستان تا هنوز نمای نزدیک ماه را با تلسکوب ندیده‌اند و به نظر او آگاهی مردم نسبت به دنیای فضا در افغانستان خیلی پایین است.

در افغانستان هنوز فعالیت نجومی، حتی در پایین‌ترین سطح ممکن هم دردسر دارد.

امنیت از عوامل دیگری است که فعالیت علاقمندان نجوم را در افغانستان محدود کرده است.

انجمن نجوم افغانستان می‌گوید که وقتی با تلسکوب و ابزار رصد ماه به ولایات دور از پایتخت سفر می‌کنند، یا از سوی مخالفان مسلح تهدید می‌شوند، یا با باورهای نادرست مردم رو به رو می‎شوند و یا هم نیروهای امنیتی وسایل آنها را با تجهیزات جنگی، توپ و هاوان اشتباه می‌گیرند.

آقای بخشی می‌گوید که در افغانستان هنوز باور مردم نسبت به نجوم آمیخته با خرافات است و بسیاری ها "نجوم را با کف شناسی و فال و بخت آزمایی" می‌آمیزند، در حالی که به نظر او "ماه هیچ ربطی به سرنوشت آدم ها ندارد."

اما سرنوشت زمین آنطوری که دانشمندان علوم فضایی گفته اند، به زندگی ماه و تحولات فضایی بستگی دارد. آقای بخشی می گوید که در روزهایی که فاصله مهتاب و زمین نزدیک می‌شود، ماه به زمین تاثیرات جزر و مدی به جا می گذارد.

پایین رفتن و بالا آمدن سطح آب دریا ها و اقیانوس ها، نمونه‌ای از این تاثیرات خوانده شده است. عده‌ای به این باورند که زمین اگر ماه نداشت، حرکتش به محور خودش مرتب تغییر می‌کرد و نظم فصل ها برهم می خورد.

"آسمان دست نخورده"

برای بیشتر منجمان هر قدر که زمین نورانی شود و نورپردازی مصنوعی در آن گسترش پیدا کند، کند و کاو در آسمان شب سخت‌تر می شود.

مرکز کابل همانگونه که در جریان روز آلودگی هوا و صدا دارد، شب هنگام هم با نور مصنوعی آلوده است. کابل حالا پایتخت ده سال پیش نیست. شهر به شدت نورانی شده و این پیشرفت علاقمندان علوم فضا را حاشیه نشین کرده است.

مسئولان انجمن نجوم افغانستان می‌گویند که هنوز شهرها و دهات افغانستان به کلی با نور مصنوعی آلوده نشده و آسمان شب در بیشتر نقاط این کشور "دست نخورده" باقی مانده است.

Image caption مسئولان انجمن نجوم می‌گویند که آسمان شب افغانستان دست نخورده است و آسمان شب آن نمای واضح دارد

مفهوم آلودگی نوری در برنامه های رصد ماه، به این معنی است که اگر در مناطق نورانی و چراغان برنامه رصدی برگزار شود، جستجوی ماه و ستارگان برای منجمان و علاقمندان نجوم، ناممکن می‌‎شود. در حالی که در نقاط تاریکتر و بی نور، آسمان دید شفاف تر و واضح تر دارد.

انجمن نجوم افغانستان از نیروهای ناتو مستقر در دهات و مراکز تجاری واقع در شهرها خواسته است که جهت نورپردازی خود را به سمت زمین برابر کنند و از پخش نور به سمت هوا خودداری کنند.

اما مشکل امنیت و از سوی دیگر بازار گرم تبلیغات سبب شده است که پایگاه های نیروهای خارجی در افغانستان و مراکز تجاری در این کشور، در محلات مربوط به خود از نور قوی استفاده کنند.

اولین انجمن نجوم افغانستان

افغانستان نهاد دولتی‌ای که در بخش مطالعات نجومی و علوم فضایی کار و فعالیت کند، ندارد.

انجمن نجوم افغانستان به عنوان یک نهاد مستقل چهار سال است که برای آگاهی دهی در مورد دنیای هوا و فضا و شریک ساختن اطلاعات نجومی به افغان ها آغاز به کار کرده است.

رصد ماه، سفر به اعماق نظام شمس از راه تلسکوب، دیدن برنامه های آفتاب گرفتگی و ماه گرفتگی، عکاسی آسمان شب، ثبت رخدادهای فضایی و آگاهی دهی به دانش آموزان و مردمان عادی راجع به علم نجوم، از برنامه هایی است که این انجمن برگزار می‌کند.

انجمن نجوم افغانستان تنها سه تلسکوب دارد و نبود تجهیزات مورد نیاز و عدم علاقمندی دولت به علم نجوم، فعالیت های این انجمن را محدود کرده است.

این انجمن می‌گوید که با انجمن نجوم سلطنتی انگلستان، انجمن علوم فضایی کره و نهاد علمی-تحقیقاتی فضایی پاکستان ارتباط دارد و عضو سازمان منجمان بدون مرز است که به کمک این نهادها و پول شخصی خود توانسته‌اند تلسکوب و ابزار تماشای خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی و کتابهای علم نجوم فراهم کنند.

Image caption انجمن نجوم افغانستان، یک نهاد مستقل و غیردولتی است که چهارسال پیش با تجهیزات ناچیز شروع به کار کرد

بخش گسترده فعالیت های این نهاد به آموزش و آگاهی دهی کودکان و دانش آموزان اختصاص یافته و هدف آن تشویق کودکان به مطالعه در مورد علم نجوم است.

یونس بخشی، از مسئولان انجمن نجوم افغانستان می‌گوید که دولت هیچ کمکی برای تقویت این انجمن نکرده است در حالیکه نهادهای بین المللی برای اعضای انجمن، بورسیه تحصیلی در نظر گرفته و از جمله انجمن نجوم سلطنتی انگلستان این نهاد را در چاپ "کتاب نجوم مقدماتی" به زبان فارسی، کمک نقدی کرده است.

انجمن نجوم افغانستان حالا گام‌های خیلی ابتدایی را بر می دارد و فعالیت هایش محدود به آگاهی دهی است و توان انجام تحقیقات را به دلیل نبود کادرهای علمی ندارد.

با این همه اگر چه افغانستان با ستاره شناسی و تحقیقات فضایی فاصله زیادی دارد، اما تلاش‌ها برای بیرون کردن علم نجوم از سنت های خرافی و باورهای نادرست و معرفی آن به عنوان دانش دنیای ستارگاه و سیاره‎ها، می‌تواند افغانستان را برای رسیدن به دنیای نجوم در آینده‌ها، کمک زیادی کند.

مطالب مرتبط