خبرنگاران افغان؛ فشار از همه سو حمایت از هیچ سو

Image caption افغانستان یکی از خطرناکترین کشورها برای روزنامه‌نگاران در جهان است

افغانستان یکی از مرگ بارترین کشورهای جهان برای خبرنگاران محسوب می‌شود که سالانه تعداد زیادی خبرنگار قربانی مرگ و خشونت های جاری در این کشور می شوند.

دو سال پیش در یکی از همین روزهای داغ تابستان، امید خپلواک خبرنگار محلی بی بی سی در ارزگان جان خود را در حین انجام وظیفه‌ از دست می دهد، اما مرگ آقای خپلواک نه اولین مورد بوده و نه آخرین.

خطرات عمده‌ای که جان خبرنگاران را تهدید می‌کنند عبارتند از ماین های کنار جاده، حملات انتحاری، جنگ‌های چریکی و حتی برخی از قدرتمندان درون حکومت که تاب و تحمل انتقاد از عملکردهای خود را ندارند.

از دست رفتن هر دو پای عکاس - خبرنگار نیویورک تایمز در جنگ قندرهار (۲۰۱۰) بر اثر تماس با یک ماین زمینی، زخمی شدن چند خبرنگار در حمله انتحاری عاشورا در کابل (۲۰۱۱) و به قتل رسیدن صمد روحانی خبرنگار بی بی سی در هلمند از جمله مثال‌های دردناکی است که در حافظه تاریخی این کشور باقی خواهد ماند.

واکنش دولت افغانستان اما، همیشه گمراه کننده و نا کافی بوده است و دولتی‌ها با ایجاد کمیسیون های تحقیق در مورد قتل خبرنگاران که کارشان همانند دیگر کمیسون های حقیقت یاب بی نتیجه بوده، امیدوار بوده اند که وقت کشی کرده تا این وقایع از حافظه مردم پاک شود.

چه کسانی عامل خشونت ها در مقابل خبرنگاران هستند؟

۱. شورشیان

Image caption "دو سال پیش در یکی از همین روزهای داغ تابستان، امید خپلواک خبرنگار محلی بی بی سی در ارزگان جان خود را در حین انجام وظیفه‌ از دست داد."

گروه طالبان و دیگر گروه های شورشی که هیچگونه پایبندی به قوانین حقوق بشری رایج در جهان ندارند، از جمله اولین عاملانِ خشونت در مقابل خبرنگاران محسوب می‌شوند که سر بریدن اجمل نقشبندی، روزنامه‌نگار افغان (۲۰۰۷)، توسط یکی از فرماندهان این گروه مثال بارز آن است که جامعه خبرنگاران افغانستان را برای همیشه سوگوار کرد.

در عین حال این گروه‌ها نهایت استفاده را از رسانه‌های خبری در هنگام حملاتشان در کابل می‌برند و در مواردی هنگامی که ساختمانی را تصرف می‌کنند تا بر یک هدف حمله ور شوند، با وقت کشی و شلیک پراکنده منتظر می‌مانند تا خبرنگاران از راه برسند و جریان حمله آن ها را پوشش دهند.

درحالی که از نظر فرماندهان و نظریه پردازان طالب، خبرنگاران افغانستان انسانهای بی ایمانی هستند که از دولت و خارجی ها در افغانستان حمایت می کنند و در مواردی قتل آنها جایز است.

۲. نیروها و مقامات دولتی

درصد زیادی از خشونت‌ها و رفتار خشونت‌آمیز علیه خبرنگاران از جانب نیروهای پلیس، امنیت، ارتش و برخی از مقامات درون حاکمیت صورت می‌گیرد.

هیچ حادثه تروریستی و حمله انتحاری را نمی‌توان یافت که در آن نیروهای دولتی به توهین، تحقیر و تهدید خبرنگاران نپردازند و در مواردی حتی لت و کوب خبرنگاران مهمتر از خبر همان واقعه شده است.

Image caption اجمل نقشبندی روزنامه‌نگار افغان از سوی یکی از فرماندهان طالبان در سال 2007 در هلمند سربریده شد

به بند کشاندن خبرنگاران به دلیل ابراز عقیده توسط دولت، لت و کوب آنان در هنگام تهیه گزارش‌های انتقادی و حتی تهدید به مرگ از جمله مواردی است که بیشتر از جانب مقامات دولتی و اعضای پارلمان اعمال می شود.

۳.زورمندان و جنگسالاران

تهدید از جانب زورمندان و فرماندهان سابق مجاهدین از ابتدای ایجاد حکومت جدید در سال ۲۰۰۲ وجود داشته که لت و کوب خبرنگار آژانس بخدی توسط والی پروان تازه ترین مورد در این زمینه است. از آنجایی که در یازده سال گذشته هیچ نیرویی این زورمندان را به قانون پذیری و احترام به حقوق مردم وادار نساخته، لت و کوب و فشار بر خبرنگاران را حق خود دانسته و از پیگرد قانونی در امان هستند.

مراجع دفاع از حقوق خبرنگاران

با توجه به قانون رسانه‌ها در افغانستان، دفاع از حقوق خبرنگاران وظیفه اصلی وزارت اطلاعات و فرهنگ است؛ اما این وزارت کمترین واکنش را در این زمینه داشته و در موارد زیادی سکوت اختیار کرده است.

سازمان های غیر دولتی دفاع از حقوق خبرنگاران هم امکاناتی بیشتر از نشر یک اعلامیه را ندارند و در مهمترین موارد، آن ها را با رسانه های افغانستان در میان گذاشته و قضاوت را به مردم می‌سپارند.

قانون دسترسی آزاد به اطلاعات

این قانون که مقامات دولتی و اعضای قوای سه گانه را به پاسخ دهی شفاف و شریک ساختن اطلاعات با مردم موظف می سازد، هنوز در پارلمان دست به دست می شود و هیچ گونه انگیزه ای برای تصویب آن دیده نمی شود.

این موضوع باعث می‌شود که مثلا وزیر معادن امکان دسترسی خبرنگاران داخلی را به تأسیسات نفتی و گاز در شمال کشور ندهد و بسیاری از مقامات دولتی نیز آزادانه به کتمان حقیقت بپردازند.

آینده ی رسانه ها در افغانستان

ظهور رسانه‌های آزاد و گسترش و پیشرفت چشمگیر آنها در افغانستان از دست آوردهای اصلی حکومت رئیس جمهور کرزی محسوب می شود که با گسترش خشونت و تهدید علیه خبرنگاران در آستانه انتخابات سرنوشت ساز در چند ماه آینده با تهدید جدی رو برو است.

Image caption بسیاری از اهالی رسانه، آینده افغانستان را به خصوص بعد از سال ۲۰۱۴ بسیار تاریک و وحشتناک ترسیم می کنند.

بسیاری از اهالی رسانه، آینده افغانستان را به خصوص بعد از سال ۲۰۱۴ بسیار تاریک و وحشتناک ترسیم می‌کنند.

اعلام جهاد علیه خبرنگاران توسط یکی از اعضای پارلمان، دخالت تندروهای مذهبی در امور داخلی رسانه‌ها و موارد زیادی دیگری که علیه رسانه های آزاد انجام می‌شود، باعث دل سردی رسانه ها و اهالی علم و فرهنگ شده است که این نا امیدی با رسوخ در اعماق اجتماع باعث نا امیدی کلی مردم از تغییرات مثبت و پیشرفت در افغانستان شده است.

بی توجهی دولت افغانستان به دست آوردهای فراوان رسانه‌ها و خبرنگاران و عدم تقدیر و نبود امنیت جانی و امنیت شغلی نیز باعث شده تا تعداد زیادی از خبرگاران نخبه و به‌خصوص خبرنگاران زن کار خود و حتی کشور را ترک کرده و به کشور های غربی پناهنده شوند.

مطالب مرتبط