آیا ملا عمر امارت مشارکتی می‌خواهد

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ملا عمر از جنگجویانش خواسته است مواظب غیرنظامیان باشند

ملا عمر رهبر طالبان در پیام عیدی که به تازگی از آدرس او به رسانه ها فرستاده شده است، با چهار مخاطب یا چهار دسته از مخاطبان حرف زده است.

رهبر طالبان به گروه‌های سیاسی افغان گفته است، در پی انحصار قدرت نیست. به جهان گفته است، به کسی ضرر نمی رساند. به حامیان فکری طالبان گفته است، به این گروه کمک مالی کنید و به جنگجویان تحت فرمانش گفته است، مواظب غیر نظامیان باشید.

فهم و تعریفی که طالبان در دوران حاکمیت خود و نیز در یک دهه گذشته از قدرت ارائه داده است، امارت اسلامی است. تعریفی که در آن چیزی به نام مشارکت سیاسی و تقسیم قدرت از هیچ منظری معنی ندارد.

امارت، به اندازه سلطنت، تقسیم نشدنی است. امیر، تا زمانی که زنده است امیر است و قبل از مرگ جانشین خود را نیز مشخص می‌کند.

تازه ترین چهره‌ای که طالبان از خود به نمایش گذاشتند، حضور آنها در دفتر قطر بود. نمادهای طالبانی، از جمله پرچم و نام نظام 'امارت اسلامی'، همانی بود که در سال ۲۰۰۱ میلادی پس از بمباران سنگین آمریکا و ناتو از هم پاشید.

تقسیم قدرت؟

اما در پیامی که به تازگی از آدرس ملا عمر و به نام او منتشر شده، او گفته است طالبان بعد از ۲۰۱۴ در پی انحصار قدرت نیستند.

در بخشی از این پیام آمده است: "من یکبار دیگر می‌گویم که نزد ما تصور قدرت و انحصار نیست، و هر کسیکه با اسلام و وطن محبت و وفای راستین داشته باشد، از هر قوم و سمتی که باشد این سر زمین او است، هیچ کسی او را از خدمت به سر زمین اش محروم کرده نمیتواند، و اطمئنان می دهیم که با سعی و تلاش مشترک، یکجا خدمت وطن خودرا می کنیم، و هر کسیکه آشکارا از همکاری با اشغال اظهار پيشیمانی کرد اورا برادر خود می‌دانیم و از او استقبال می کنیم."

این نکته و نیز برخی نکات دیگر نشان می‌دهد که رهبر طالبان این بار به مسایلی توجه کرده که قبل از این به آنها اهمیت نمی‌داد.

مثلا رهبر طالبان به جلوگیری از تلفات غیرنظامیان توجه کرده است و به جنگجویانش دستور داده است، متوجه جان غیرنظامیان باشند. یا در چند جای این پیام به آموزش علوم مدرن، تاکید شده است و نیز برای اولین بار بجای اینکه اصل انتخابات به عنوان یک امر غیر اسلامی مردود قلمداد شود، بر بی نتیجه بودن و غیر شفاف بودن آن تاکید شده و شرکت در چنین انتخاباتی ضیاع وقت خوانده شده است.

در حالیکه در سالهای گذشته شرکت در انتخابات "حرام" اعلام می شد و کسانی که با رنگ انتخابات در انگشت خود به دست طالبان افتادند، انگشت و در مواردی هم گوش و بینی خود را از دست دادند.

اطلاعات نادرست

رهبر طالبان وقتی می‌گوید پس از خروج طالبان در پی انحصار قدرت نیست، بصورت تلویحی می‌خواهد بگوید که طالبان پس از 2014 به قدرت می رسند و برای این که توجیه کند که چنین رخدادی ممکن است، رهبر طالبان اطلاعات نادرستی را در پیامش گنجانیده است. مثلا او گفته است در جریان امسال، مناطق مختلفی توسط نیروهای طالبان فتح شده است اما در عمل، هیچ مثال مشخصی را یاد نمی کند و نمی گوید مثلا کدام منطقه و چه زمانی توسط نیروهای او فتح شده است.

در پیام های سالهای گذشته، لحن رهبر طالبان لحن تند و مبارزه جویانه بود و همیشه هم دولت افغانستان در آن دولت دست نشانده خوانده می شد و امکان و احتمال هر نوع گفت‌وگو با خارجی ها رد می شد.

این بار اما نه تنها از چنین لحن تند خبری نیست بلکه، بازگشایی دفتر طالبان در قطر، و مذاکره با خارجی ها با لحن ملایمی توجیه شده است.

لحن ملایم

این تغییر ادبیات و تغییر لحن، در پیام عیدی ملا عمر هرچند ممکن است به معنی تغییر آنها در نگرش سنتی شان نسبت به مسایل سیاسی نباشد. اما نشاندهنده این نکته هست که دیگر حتی طالبان نیز پذیرفته اند که تاکید آنها بر انحصار قدرت، بی توجهی آنها به مسایل جهانی و عدم توجه آنها به مسایلی چون آموزش و پرورش، آسیب هایی بود که آنها را از "امارت اسلامی" به یک گروه شورشی مبدل کرد که برای بقای خود مجبور به ادامه جنگ گوریلایی هستند.