جایگاه شبکه‌های اجتماعی در افغانستان

Image caption نمایندگان رسانه‌های افغانستان در این نشست در مورد شهروند خبرنگار و ارتباط آن با شبکه‌های اجتماعی گفتند

در افغانستان ده سال پیش فقط صد نفر به اینترنت دسترسی داشتند، اغلب شهروندان خارجی. اما حالا وزارت مخابرات و فناوری معلومات این کشور می‌گوید دو میلیون و چهارصدهزار شهروند در گوشه و کنار کشور از اینترنت استفاده می‌کنند.

به حدی که حالا نهادها و سازمان‌های بین‌المللی برای بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی در جامعه و سیاست افغانستان نشست سالانه برگزار می‌کنند.

پیوند؛ گردهمایی کاربران شبکه‌های اجتماعی

نهادی موسوم به "امپیشین افغانستان " (Impassion Afghanistan) برای نخستین بار دوصد کاربر شبکه های اجتماعی را از ۲۴ ولایت افغانستان برای شرکت در نشستی دو روزه زیر نام "پیوند" در کابل گردهم آورد تا تجربه های خود را از تاثیر شبکه‌های اجتماعی در زندگی روزمره شان در میان بگذارند.

به دلیل نبود روابط در ده ولایت افغانستان برگزار کنندگان این نشست موفق نشدند که جوانان سراسر کشور را گردهم بیاورند.

Image caption نشست پیوند همه ساله برگزار خواهد شد

این نشست به همکاری برنامه توسعه و عمران سازمان ملل متحد، شبکه۱ افغانستان، سفارت آمریکا و سفارت بریتانیا در کابل به هدف "ایجاد و رشد فرهنگ استفاده از شبکه های اجتماعی" در جامعه افغانستان و اتصال کاربران این شبکه‌ها به یکدیگر، برگزار شد.

در این نشست مقام های دولتی، جوانان، هنرمندان، روزنامه نگاران و چهره های برجسته سیاسی هم شرکت کردند و در سخنرانی‌های کوتاهی از سهم شبکه های اجتماعی در زندگی‌شان و همچنین تاثیر این شبکه ها در سیاست و جامعه افغانستان گفتند.

سمیه رضایی از برگزارکنندگان این نشست در روز پایانی گردهمایی کاربران شبکه‌های اجتماعی افغانستان گفت که این برنامه سالی یکبار برگزار می‌شود.

او گفت هرچند می‌دانند که تعداد کاربران شبکه‌های اجتماعی در افغانستان بسیار کم است اما گردهمایی را به خاطری برگزار کرده‌اند که نمی‌خواهند نقش همین تعداد کمی که "به سرعت در حال رشد است" را نادیده بگیرند.

خانم رضایی می‌گوید که کاربران شبکه‌های اجتماعی در افغانستان با اجتماعات دیگری در محل زندگی شان در ارتباط اند و اگر بین این کاربران شبکه‌‌ی ایجاد شود، تعداد کاربران شبکه های اجتماعی هم بالا می رود.

موانع، شبکه‌های اجتماعی و شهروند خبرنگار

بخشی از این نشست به بحث روی روزنامه نگاری شهروندی و ارتباط آن با شبکه های اجتماعی اختصاص یافته بود. این که چطور مردمان عادی می‌توانند از طریق فیسبوک و تویتر در اطلاع رسانی در کشور خود سهم بگیرند.

Image caption از جمعیت سی میلیونی افغانستان فقط حدود دونیم میلیون نفر به انترنت دسترسی دارند

با وجود این همه، برگزارکنندگان نشست می‌گویند که در افغانستان باید روزنامه‌نگاری شهروندی نهادینه شود تا موضوعاتی که از ذره بین رسانه‌های داخلی و بین‌المللی جا می‌ماند، کاربران از طریق صفحه‌های فیسبوک، تویتر و دیگر شبکه‌های اجتماعی به جهانیان مخابره کنند.

بخش عمده کاربران شبکه های اجتماعی در افغانستان از فیسبوک استفاده می‌کنند.

به اساس آمار دفتر نی؛ حمایت کننده رسانه های آزاد افغانستان که برای نخستین همایش شبکه‌های اجتماعی این کشور را به نام "هفته شبکه‌های اجتماعی" در کابل برگزار کرد، تعدادی کاربران فسبوک در کشور به ۷۵۰ هزار می‌رسد که جوانان و نخبه‌های سیاسی این کشور شامل آن است.

در افغانستان بیش از هجده میلیون نفر به تلفن همراه دسترسی دارند و بیشتر این کاربران از طریق گوشی های همراه از اینترنت استفاده می کنند. کاربران تویتر، انستاگرام، یوتیوب و فلیکر هم در این کشور کم است.

با توجه به آمار پایین دسترسی به اینترنت، جای خالی شهروندان افغان در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی و موانع دیگر، بسیاری‌ها فکر می‌کنند که روزنامه‌نگاری شهروندی در این کشور آسان نیست.

دسترسی نداشتن مردم به برق، نبود خدمات اینترنتی در بخش هایی از افغانستان و نرخ بلند استفاده از خدمات مخابراتی در شهرهای بزرگ از دلایل عمده کمبود کاربران شبکه های اجتماعی در این کشور است.

مجیب مشعل، خبرنگار آزاد که در این نشست حضور داشت گفت:"متاسفانه حالا هم در افغانستان فقط یک طبقه محدود به اینترنت دسترسی دارند که چهار یا پنج درصد مردم می‌شود. در بسیاری از نقاط کشور هنوز اینترنت فعال نیست."

به نظر او قیمت خدمات مخابراتی نسل سوم، بلند است و با اقتصاد خانواده ها برابری ندارد. سال گذشته تعدادی از شرکت های مخابراتی خدمات ۳g را در افغانستان فعال کردند، میانگین هزینه استفاده از بسته ۳ گیگابایت این خدمات در افغانستان در یک ماه هزار افغانی معادل ۲۰ دلار آمریکایی است.

اعتنا و بی‌اعتنایی دولت

بر خلاف ده سال پیش که آمار کاربران شبکه های اجتماعی در میان نهادهای دولتی تقریبا صفر بود، حالا اما تمام وزارت‌خانه ها، شاخه ها و زیرشاخه های دولت افغانستان به اینترنت دسترسی دارند. استفاده از اینترنت در بسیاری از ادارات امری ضروری پنداشته می‌شود.

ضیالحق امرخیل، رئیس دبیرخانه کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان هم که در نشست شبکه‌های اجتماعی افغانستان در کابل شرکت کرده بود گفت که استفاده از شبکه‌های اجتماعی به ویژه فسبوک کار آن ها را در روند برگزاری انتخابات ساده کرده است.

Image caption ودیه صمدی برای ویبسایت خود از طریق شبکه های اجتماعی مخاطب یابی کرده است

آقای امرخیل به عنوان مثال گفت حالا که روند ثبت نام نامزدان ریاست جمهوری افغانستان جریان دارد، کمیسیون مستقل انتخابات برای افرادی که علاقمند نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری هستند، در صفحه رسمی فیسبوک کمیسیون انتخابات فورمه های ثبت نام را بارگذاری کرده است.

او افزود: "تمام فورمه ها و معلومات مربوط به ثبت نام رای‌دهندگان را روی ویباست و فیسبوک خود گذاشتیم که هر کس می خواهد راجع به کاندیداتوری معلومات بگیرد، فورمه ها و رهنمود های ما را دانلود کند و در خانه و یا در دفتر کار خود بخواند."

جاوید فیصل، سخنگوی ولایت قندهار که صفحه رسمی تویتر دفتر والی این ولایت را از دو سال به این سو فعال نگه داشته هم در این نشست دعوت شده بود.

قندهار در جنوب افغانستان زادگاه طالبان است و بسیاری ها نام این ولایت را با جنگ، خشونت و حملات انتحاری گره زده اند و این که استفاده از فسبوک و تویتر در این ولایت هم جا افتاده باشد، برای بسیاری ها جالب به نظر می‌رسد.

آقای فیصل در حاشیه این نشست در صحبتی با من گفت: "تصویری که از قندهار در رسانه های جهانی نمایش داده می شود، تصویر جنگ و خشونت است اما قندهار تنها جای وحشت نیست. تلاش کردیم با استفاده از شبکه های اجتماعی به جهان بگوییم که زندگی در قندهار ابعاد دیگری هم برای انعکاس دارد."

افرادی از این دست، شبکه‌های اجتماعی را سلاح قوی برای تبلیغات می‌دانند اما با وجود میلیون‌ها دلار مصرف، تعدادی از نهادهای دولت افغانستان از ابزاری که در دست دارند استفاده‌ای نمی‌کنند.

در کنار توسعه تدریجی کاربران شبکه‌های اجتماعی در افغانستان مساله‌ای که همواره سوال‌ها و انتقادهایی به همراه داشته، شیوه و فرهنگ استفاده از این شبکه‌ها است.

مساله‌ای که فعالان شبکه های اجتماعی در افغانستان می‌گویند سعی خواهند کرد که با اتصال کاربران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و برگزاری برنامه های مشابه فرهنگی، استفاده از شبکه هایی مثل فیسبوک و تویتر را در سراسر کشور گسترش دهند.