فیلم‌های اسرائیل و ایران در کابل و بامیان

Image caption در جشنواره بین‌المللی فیلم حقوق بشر، فیلم‌های سینمای افغانستان و جهان رقابت کردند

هفته گذشته افغانستان فرش قرمزی برای سینماگران افغان و جهان پهن کرد و با موسیقی محلی، راک و رقص تکنو از حدود چهارصد مهمان داخلی و خارجی که در دومین جشنواره بین‌المللی فیلم حقوق بشر در این کشور شرکت کردند پذیرای کرد.

در حاشیه این جشنواره در کنار نمایش فیلم، برنامه‌های پرسش و پاسخ با کارگردانان فیلم‌ها و جلسات نقد و بررسی نیز برگزار شد.

در این جشنواره ۳۸۰ فیلم برای رقابت نامزد کرده بودند که دو فیلم از ایران و دو فیلم از اسرائیل نیز در میان آنها بود، کمیته گزینش ۶۵ فیلم کوتاه و بلند مستند، داستانی و انیمیشن را برای رقابت در این جشنوار برگزید تا به هشت بهترین فیلم در سه بخش داخلی، خارجی و دانشجویی جایزه بدهد.

Image caption فیلم "شب سفید" و "دوما" از کشور اسرائیل در این جشنواره به نمایش درآمد

فهرست فیلم‌های جشنواره را در اینجا ببینید.

مرکز فرهنگی فرانسه در کابل، دفتر سازمان مل متحد، سینما پارک کابل و همچنین ولایت مرکزی بامیان افغانستان محلات نمایش فیلم‌های جشنواره بود.

آلبوم عکس این جشنواره را اینجا ببینید

نبود امکان نمایش سرتاسری فیلم‌های نامزد، جای خالی کارگردان‌ها و سینماگران فیلم‌های خارجی در جشنواره و همچنین فقدان مکانی مناسب برای برگزاری این جشنواره از انتقادهایی بود که در مورد برگزاری دومین جشنواره بین‌المللی فیلم حقوق بشر افغانستان مطرح شد.

ویژگی و نگرانی جشنواره

دومین جشنواره بین‌المللی فیلم حقوق بشر زیر عنوان "من از سیب سرخی حرف می‌زنم که سهم تمام شهروندان جهان است" برپا شد. با این هدف که افغانستان در مقایسه با بسیاری از کشورها در دموکراسی پیش‌گام است.

باشگاه سینمایی افغانستان هرچند پشتیبانی سفارت‌های آمریکا، هلند و فرانسه و همکاری یوناما و نهاد دولتی افغان‌فیلم را داشت اما این جشنواره را با نگرانی‌هایی برگزار کرد.

در دور اول جشنواره که در سال ۲۰۱۱ در کابل و مزارشریف برگزار شد نمایش بعضی از فیلم‌ها از جمله فیلم "همسایه" ساخته زبیر فرغند، جنجال آفرید و جلو پخش آن گرفته شد. این فیلم داستان تعدادی از مهاجرین افغان در اردوگاهی در ایران را تصویر کرده است که در راه مهاجرت به طور مرموزی از بین می‌روند.

فیلم های نامزد این دور جشنواره هم نگرانی آفرین بود، نگرانی از احتمال واکنش گروه‌های فعال تندرو در داخل کشور. برای همین و بنابر بعضی دلایل دیگر، برگزار کنندگان جشنواره موفق نشدند دور دوم جشنواره را سال گذشته برگزار کنند و جشنواره با یک سال تاخیر، امسال برگزار شد.

سینماگران افغان از بیش از دو ماه پیش، مشغول تدارک جشنواره‌ای بودند که بتواند آیینه تمام نمای فیلم‌هایی باشد که در شماری از کشورها به دلیل مخالفت دولت‌ها امکان پخش آنها میسر نیست.

برندگان جشنواره

Image caption در کنار جایزه های اصلی جشنواره، به بهترین بازیگر زن و مرد و کودک نیز جایزه داده شد

جشنواره فیلم حقوق بشر افغانستان به هشت فیلم در سه بخش اصلی جایزه داد. تندیس کوچک بودا، کمک نقدی به فیلمساز و لوح سپاس جایزه های اصلی این جشنواره بود.

از میان ۶۵ فیلم نامزد در این جشنواره، ۲ فیلم در بخش داخلی، سه فیلم در بخش خارجی و سه فیلم در بخش دانشجویی جشنواره جایزه گرفتند.

به اساس تصمیم برگزارکنندگان جشنواره، جایزه های فرعی هم به شماری از بازیگران و سینماگران داده شد.

سه جایزه بخش بهترین بازیگر زن این جشنواره، به لینا علم برای بازی در فیلم کوتاه "نامعلوم"، صابره رضایی برای بازی در فیلم کوتاه "آخر داستان" و فرشته کاظمی برای بازی در فیلم کوتاه "آفتاب یخی" رسید.

جایزه‌ بخش بهترین بازیگر مرد، به سید مرتضی علوی برای بازی در فیلم کوتاه "آخرین رئیس جمهوری" و جایزه بهترین بازیگر کودک به سعادت بهنام برای بازی در فیلم کوتاه "سعادت به مازار می‌رود" داده شد.

داوران جشنواره نیز برای دو فیلم، "تقدیر شکسته شعر" ساخته رحمت‌الله حیدری و "دموکراسی سیاه" ساخته سید قاسم حسینی جایزه ویژه هیات داوران تفویض کردند.

جان برگان نویسنده و فیلمساز بریتانیایی که برای داوری جشنواره به کابل آمده بود گفت از تماشای فیلم‌هایی که در این جشنواره به نمایش درآمد، حیرت زده شده. همچنین عتیق رحیمی نویسنده و فیلمساز افغان از داوران دیگر جشنواره گفت که کارهای سینماگران افغان قابل ستایش است.

اسرائیل و ایران در کابل و بامیان

جشنواره‌ برای رقابت فیلم‌سازان گوشه و کنار دنیا در کابل و بامیان افغانستان برگزار شد. از ایتالیا تا آذربایجان و قیرغیزستان و از اسرائیل و آمریکا تا روسیه و ایران.

در این جشنواره دو فیلم از ایران به نام‌های "جنوب غربی ایران" و "با من برقص" شرکت داشتند و همچنین دو فیلم از اسرائیل به نام‌های "دوما" و "شب سفید". در رده فیلم‌های خارجی بیشترین فیلم‌ها را سینمای هند و سینمای ایتالیا در این جشنواره نامزد کرده بودند.

وقتی جشنواره از این کشورها فیلم دریافت کرد، اهمیت بیشتری یافت. یعنی افغانستان با همه مشکلاتی که دارد توانسته کشوری باشد که دست کم برای فیلمسازان جهان فرصت نمایش فیلم فراهم می‌کند.

دومین جشنواره بین‌المللی فیلم حقوق بشر افغانستان، جز ۳۳ جشنواره‌ای است که در سراسر دنیا با موضوع حقوق بشر برگزار می‌‎شود. این جشنواره هرچند یک رویداد فرهنگی و هنری است اما با توجه به موضوعی که دارد، نمی‌توان حکم کرد که ربطی به مسائل سیاسی ندارد.

حتی برای من وقتی فهرست فیلم‌های نامزد در جشنواره را مرور کردم و چشمم به نام کشوری مثل اسرائیل که افغانستان هیچ رابطه‌ای در هیچ بخشی با آن ندارد افتاد، برایم جالب بود که این جشنواره توانسته دست کم یک وجه مشترک بین این کشورها ایجاد کند.

جامعه افغانستان و سینما

سینمای امروز افغانستان با سینمای قبل از جنگ این کشور، رابطه چندانی ندارد و انگار نه انگار که این سینما ادامه آن یکی باشد. صرف نظر از تعدادی از فیلم‌های سینمایی که به جشنواره‌های جهانی راه یافته اند و در ردیف آثار ماندگار سینمای معاصر قرار می‌گیرد که شمار آن به تعداد انگشت‌های دست می‌رسد.

حتی تعدادی از همین فیلم‌ها هم با وجودی که به نام افغانستان به جشنواره‌‎هایی مثل اسکار، گلدن گلوب و ونیز راه یافته اند، کارگردانی و تهیه آن یا توسط سینماگران خارجی و یا هم توسط سینماگران افغان اما در خارج از افغانستان ساخته شده است.

پس از به قدرت رسیدن گروه طالبان در افغانستان سینما هم در کنار بسیاری از عرصه های دیگری که مخالف ارزش های طالبانی بود، در افغانستان ممنوع شد و سالن‌های نمایش فیلم تخریب شدند.

از میان ۲۷ سالن نمایش فیلم در شهرهای مختلف افغانستان امروز تنها هفت تالار سینمایی باقی مانده.

ابراهیم عارفی رئیس نهاد دولتی افغان فیلم دولت را در رسیدگی به سینما و هنر بی توجه می داند و می‌گوید که سینما در این کشور فرهنگی فراموش شده است. او در حاشیه این جشنواره گفت که دولت از اهمیت این جشنواره ها بی خبر است.

نبود تالارهای کافی و مناسب برای نمایش فیلم های جشنواره که سبب شد جشنواره از دید عموم دور بماند مهمترین چالش جشنواره بود.

اما اگر در تمام ولایت‌‎های افغانستان تالارهای فعال نمایش فیلم وجود می‌داشت هم بعید به نظر می رسد که فیلم‌های این جشنواره به طور سرتاسری به نمایش عموم گذاشته می‌شد به این دلیل که در جامعه سنتی افغانستان صحنه‌ها و دیالوگ‌هایی که در برخی از فیلم‌های نامزد در دومین جشنواره‌ بین‌المللی حقوق بشر به کار رفته است، جایی ندارد.

ناظران می‌گویند که در کنار مخالفان مسلح دولت، گروه‌های محافظه‌کار و عوامل بنیادگرا در داخل و بیرون دولت افغانستان فعال اند که حتی با فعالیت تلویزیون و رسانه‌ها مخالف هستند چه برسد به این که با برگزاری جشنواره‌های این چنینی موافق باشند.

با همه این اما و اگر ها، حالا فیلم‌سازان و فعالان سینما در افغانستان چشم انتظار روزهای بهتری هستند، این که روزی برسد که محصولات سینمایی افغانستان در جشنواره‌‎های بین‌المللی رقابت کند.

مطالب مرتبط