گلایه‌های پاکستان در مورد اوضاع افغانستان

حق نشر عکس Getty

صرف‌نظر از اشتباهات گذشته و تاریخی پاکستان در تربیت و بازگذاشتن دست پیکارجویان، این کشور این روزها از آن گلایه دارد که قدر رفتار و برخورد مثبتش آنطور که باید دانسته نمی‌شود.

بخش اعظم گروه حاکم در پاکستان در تلاشی که این روزها عبث به نظر می‌رسد، سعی دارد به جهان اطمینان دهد که دادن ۴۰ هزار کشته در ۱۲ سال گذشته در جنگ با ترور دلیل محکمی بر این است که پاکستان از پیکارجویان به‌ عنوان ابزاری در زمینه سیاست خارجی استفاده نمی‌کند.

نواز شریف، نخست وزیر پاکستان، در ملاقات اخیرش با باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، دوباره قول داد که کشورش اجازه نخواهد داد از قلمرو آن برای بی‌ثبات کردن کشورهای همسایه استفاده شود.

چرا تعلل در عملیات علیه وزیرستان شمالی؟

اما در مورد حمایت دولت پاکستان از شبکه "مرگبار" حقانی و بی‌علاقگی دولت به برخورد با آنها در منطقه قبیله‌نشین وزیرستان شمالی (در مرز افغانستان)، استدلال‌های پاکستان برای عده کمی قانع‌کننده است.

بنظر می‌رسد در میان گروه حاکم در پاکستان بر سر مسأله انجام یک عملیات نظامی جدید در وزیرستان شمالی اختلاف وجود دارد.

فرماندهان نظامی معتقدند که پیش از دست زدن به یک ماجراجویی جدید، باید اجماعی سیاسی – نظیر آنچه در ماجرای سوات اتفاق افتاد – ایجاد شود.

در سال ۲۰۰۹، پارلمان پاکستان به اتفاق آرا به ارتش چراغ سبز داد که طالبان پاکستانی به رهبری مولانا فضل‌الله را سرکوب کند. این حمله یکی از معدود اقدامات نظامی موفق ارتش بود و در نتیجه آن، پیکارجویان مجبور به ترک منطقه شدند.

اما از سوی دیگر رهبری سیاسی کشور معتقد است که تصمیم‌گیری درباره زمان و مکان عملیات برعهده ارتش است.

وقتی از یوسف رضا گیلانی، نخست وزیر پیشین، در این باره سوال کردم، او گفت که مصوبه پارلمان تنها به مسأله سوات محدود نمی‌شده، و همه عملیات‌های بعدی را هم شامل می‌شده است.

اما ارتش با این نظر موافق نیست. ارتش همچنین از کمبود منابع برای انجام هرگونه عملیات جدید شکایت دارد.

حمایت از طالبان افغانی

صرفنظر از موضع پاکستان در مورد حمله به پناهگاه‌های طالبان افغان، بسیاری از ناظران معتقدند که پاکستان نتوانسته خود را از اتهام حمایت از این گروه مبری کند.

قرار است سال آینده نیروهای ائتلاف تحت رهبری آمریکا از افغانستان خارج شوند. این کشور جنگ‌زده همچنین باید رئیس جمهوری جدیدی انتخاب کند. در چنین وضعیتی روابط دو همسایه هم رو به قهقرا است.

حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان، در ماه سپتامبر (سنبله/شهریور ماه ۱۳۹۲) با اکراه فراوان از پاکستان دیدن کرد. در این سفر او قول آزادی شماری از پیکارجویان طالبان، از جمله ملا برادر – نفر شماره ۲ این گروه – را گرفت.

اما این هم به برقراری مجدد اعتماد میان دو کشور منجر نشده است. پاکستان ادعا می‌کند که ملا برادر آزاد شده است، اما افغانستان می‌گوید او هنوز زندانیست.

"پاکستان حامدکرزی را جدی نمی‌گیرد"

در پاکستان این احساس غالب است که هیأت حاکمه این کشور دیگر حامد کرزی را جدی نمی‌گیرد، چرا که او پنج ماه دیگر باید قدرت را به شخص دیگری واگذار کند.

اعزاز چوهدری، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، می‌گوید که دولت این کشور در این زمینه با دولت افغانستان در ارتباط بوده است. او می‌گوید: "ملابرادر برای مشارکت در فرآیند صلح آزاد شده است. پاکستان خواهان برقراری صلح و ثبات در افغانستان است."

پاکستان استدلال می‌کند که آزاد کردن پیکارجویان طالبان در گذشته به فرآیند آشتی کمکی نکرده است.

یک مقام ارشد پاکستانی اخیرا گفته: "بیشتر آنها بعد از بازگشت، دوباره سلاح بدست گرفته اند. آنها از گفت‌وگو با دولت کرزی خودداری می‌کنند. تأثیر گذاشتن بر طالبان سخت است. آنها با دقت فراوان به حرف‌هایتان گوش می‌دهند، اما آن کاری که بنظرشان خواست خداست، انجام می‌دهند. همین استقلال و عدم وابستگی باعث شده تا به اینجا برسند."

دولت دوست در کابل

سیاست مطلوب پاکستان در قبال افغانستان مستلزم استقرار دولت دوست در کابل بوده است. اما بسیاری از تحلیل‌گران دیگر این ایده را نمی‌پذیرند.

ایاز وزیر، دیپلمات سابق پاکستانی، می‌گوید: "ما بجای اینکه به‌دنبال داشتن دولتی دوست در افغانستان باشیم، باید کاری کنیم که کلا افغانستان در قبال ما موضعی دوستانه داشته باشد. تلاش برای به قدرت رساندن حکومت‌های دست‌نشانده در افغانستان به حال هیچکس مفید نخواهد بود."

بزرگ‌ترین بیم و گلایه پاکستان از نفوذ فزاینده رقیب سرسختش – یعنی هند – در افغانستان است.

هند و پاکستان در ۶۰ سال گذشته ۴ بار با هم جنگیده اند. امروز هند یکی از کشورهاییست که بیشترین کمک‌های مالی را به افغانستان می‌کنند.

پاکستان از آن بیم دارد که هندی‌ها از مرزهای غربی پاکستان برای بر هم زدن ثبات این کشور استفاده کنند. همین حالا هم ادعاهایی در مورد حمایت هند از پیکارجویان در مناطق قبیله‌ای پاکستان و همچنین شورشیان بلوچستان مطرح است.

پاکستان همچنین افغانستان را متهم می‌کند که در خاکش پناهگاه‌هایی برای شورشیان بلوچ فراهم کرده است. البته هر دوی این کشورها اتهامات پاکستان را رد می‌کنند.

سلیم صافی، روزنامه‌نگار باسابقه پاکستانی، می‌گوید: "مسأله این است که هند و افغانستان باید به پاکستان اطمینان دهند که هیچ نیت بدی در مورد آن ندارند. اگر بتوانند این اطمینان را به پاکستان بدهند، کمک زیادی به صلح منطقه‌ای خواهد شد."

"روند خطرناک در پیش است"

اگر گزارش نیویورک تایمز در مورد تلاش افغانستان برای نزدیک شدن به طالبان پاکستانی درست باشد، معلوم می‌شود که روند خطرناکی برای آینده در پیش است.

لطیف‌الله محسود، یکی از رهبران ارشد طالبان پاکستانی، در افغانستان به چنگ نیروهای آمریکایی افتاد. به گفته مقامات افغان، او آماده شده بود که "تلافی کارهای پاکستان را در بیاورد".

این اتفاق بازتاب خوبی در میان هیأت حاکمه پاکستان نداشته است. آنها همین حالا هم از این شکایت دارند که نیروهای افغان و ائتلاف حاضر در افغانستان برای مهار پیکارجویان طالبان نظیر ملا فضل‌الله تلاش کافی نمی‌کنند. گفته می‌شود ملا فضل‌الله در ولایت کنر در افغانستان پنهان شده است.

هر دو کشور می‌دانند که مشکلات مشابهی که با آنها مواجهند، تنها با همکاری متقابل قابل رفعند.

برای این مقصود، آنها باید به یکدیگر اعتماد کنند. بعد از اینکه اعتماد میان دو طرف حاصل شد، می‌توان به حل مسائل پرداخت. در غیر این‌صورت درد و رنج مردم ادامه خواهد داشت. در حال حاضر، نبود اعتماد مانع هرگونه پیشرفت است.