گام‌های محکم و بلند با پاهای مصنوعی

Image caption افغانستان حدود دو میلیون معلول دارد

شمار دقیق معلولان در افغانستان معلوم نیست. افزون بر معلولان مادرزاد، سالها جنگ نیز در افغانستان شمار زیادی را معلول بجا گذاشته است.

آخرین بررسی که در سال ۲۰۰۵ انجام شده، نشان می‌دهد که افغانستان دو میلیون معلول دارد. از آن سال تاکنون، هر روزه به این آمار افزوده شده است.

بدون شک در کشوری که شهروندان سالم و عادی آن با مشکلات زیادی روبرو هستند، دشواری زندگی معلولان آن چند برابر خواهد بود.

اما در صحبت با معلولان در می‌یابی که آنچه آنها را بیشتر از زخم‌های شان رنج می‌دهد ذهن و زبان تبعیض آلود جامعه است.

در ذهن بسیاری از افغانها معلولان نا توان اند و در زبان بسیاری از آنها "معیوبان" در بسیاری موارد حتی در رسانه ها، کلمه "معلولین" و "معیوبین" را کنار هم می آورند و کمتر کسی به این نکته دقت می کند که معیوب خواندن کسی چه تاثیری بر روان و روحیه آنها بجا می‌گذارد.

کمتر کسی حتی مسئولان وزارت فرهنگ از کنار تکرار و استفاده واژه "معیوبین" برای افراد معلول، در رسانه ها، به سادگی گذشته است.

بیان دشواری‌های زندگی معولان در افغانستان ساده نیست. اما هستند شماری از معلولانی که با همه مشکلات، زندگی موفقانه‌ای داشته اند و انگیزه و تلاش آنها برای زندگی به هیج وجه کمتر از افراد سالم نیست.

رحمت الله میرزایی ۲۷ ساله‌، یکی از آنها است. در زمان جنگ های داخلی وقتی به‌سوی مکتب می‌رفت، با مین برخورد و هرود پایش را از بالای زانو قطع کردند.

او نزدیک به ۱۹ سال است که با پاهای مصنوعی و دو عصا راه می‌رود.

رحمت الله اکنون دانشجو است و در یکی از موسسات غیردولتی نیز کار می‌کند.

"دو پایم را در راه مدرسه از دست دادم"

رحمت الله می‌گوید حدود هشت ماه در شفاخانه صلیب سرخ کابل بستری شده و پس از هفت عملیات جراحی به خانه بازگشت.

رحمت الله برای یک سال به آلمان فرستاده شد و پس از آنکه صاحب پاهای مصنوعی شد و توان و مهارت راه رفتن با آنها را یاد گرفت، به کابل بازگشت و دوباره این بار با پاهای مصنوعی و عصا به مکتب رفت.

او می‌گوید: " ابتدا از این که دو پایم را از دست دادم، خودم را ناتوان و ضعیف احساس کردم .در انزوا قرار گرفتم، احساس می‌کردم بار دوش خودم و خانواده ام و جامعه شدم، اما کم کم با تشویق خانواده و اراده خودم تصمیم گرفتم به پای خودم بایستم و زندگی خود و هم زندگی خانواده ام را پیش ببرم."

او می‌گوید در جامعه افغانستان، معلولان را ضعیف می‌بینند و حتی گاهی آنها را با الفاظ رکیک صدا می‌زنند.

اما به باور رحمت الله اگر جامعه برای معلولان زمینه سازی کند و به جای تحقیر یا دلسوزی، آنها را تشویق کند، معلولان نیز مانند سایر افراد جامعه می‌توانند به کشورشان خدمت کنند.

رحمت الله اکنون دانشجوی رشته اقتصاد و تجارت در یکی از دانشگاه‌های خصوصی است و دوست دارد کارشناسی ارشد خود را به دست آورد.

دشواری‌های کاریابی

آقای میرزایی چهار سال است که کار می‌کند اما او این کار را به آسانی به دست نیاورده است.

او می‌گوید: "مشکلات زیادی داشتم، وقتی از مکتب فارغ شدم دنبال کار می‌گشتم، نه قانونی بود و نه من تجربه کار داشتم. زمانی که به ادارات برای یافتن کار می‌رفتم با تبعیض رو به رو می‌شدم. آنها توانایی مرا با دیدن ظاهرم قضاوت می‌کردند. گویا چون معلول هستم از لحاظ توانایی فکری هم ضعیف هستم."

رحمت الله به دلیل مشکلات اقتصادی و نیافتن کار مجبور شد پس از قبول شدن در دانشگاه دولتی، ترک تحصیل کند.

اما او سرانجام در یکی از نهادهای غیردولتی که برای معلولان کار می‌کرد، موفق شد کاری بیابد. شاید به این دلیل که در ادارات دیگر کمتر برای معلولان فرصت کار وجود دارد.

به اساس قانون حقوق و امتیازات معلولان افغانستان، باید هفت درصد کارمندان تمام ادارات دولتی، معلولان باشند اما به گفته مسئولان وزارت کار و امور اجتماعی و شهدا و معلولان در اکثر ادارات این موضوع اصلا در نظر گرفته نشده است.

فقط پنج درصد سهولت در اماکن عمومی

رحمت الله می‌گوید که دو سال پیش در سمیناری در وزارت شهرسازی افغانستان شرکت کرده که در آن گفته شده در اماکن عمومی برای معلولان تنها پنج درصد سهولت فراهم است.

او می‌گوید که او و همقطارانش این مشکل را به خوبی درک می‌کنند به طور نمونه او حالا مجبور است در دانشگاه سه طبقه را با عصا بالا برود.

آقای میرزایی می‌گوید که در بسیاری از مکان‌های عمومی چون وزارتخانه‌ها، خیابان‌ها، بازارها، ورزشگاه‌ها و حتی در وسایل ترانسپورتی هیچ سهولتی برای معلولان در نظر گرفته نشده است.

نبود امکانات برای معلولان تنها به این موضوع خلاصه نمی‌شود.

مسئولان وزارت کار، امور اجتماعی و شهدا و معلولان می‌گویند که در سراسر افغانستان تنها یک مرکز توانبخشی دولتی مخصوص برای معلولان وجود دارد.

حمایت‌های قانونی قوی با عمل ضعیف

Image caption در تمام افغانستان تنها یک مرکز مخصوص برای توانبخشی معلولان وجود دارد

آقای میرزایی در بخش دادخواهی برای دفاع از حقوق معلولان کار می‌کند.

به گفته او افغانستان از لحاظ قانونی برای حمایت از معلولان بسیار غنی است.

افزون بر قانون اساسی افغانستان، قانون حقوق و امتیازات معلولان در سطح ملی و کنوانسیون اشخاص دارای معلولیت در سطح بین‌المللی که افغانستان به آن در سال ۲۰۱۲ ملحق شده، همه اسناد تقنینی است که از حقوق معلولان در افغانستان حمایت می‌کنند.

اما حمایت‌های عملی از معلولان در افغانستان بسیار کمرنگ است.

دولت افغانستان برای معلولان چه می‌کند؟

علی افتخاری سخنگوی وزارت کار، امور اجتماعی و شهدا و معلولان می‌گوید که دولت ۱۰۲ هزار معلول را در اداره خود ثبت نام کرده که به آنها حقوق ماهوار می‌دهد.

این حقوق بین یک و نیم هزار (معادل ۳۰ دلار) تا پنج هزار افغانی معادل (۱۰۰ دلار) است.

آقای افتخاری می‌گوید که در سراسر افغانستان ۳۳ مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای وجود دارد که در هر برنامه‌شان پنج تا ده درصد به معلولان و بازماندگان شهدا سهم داده می‌شود.

ایجاد انستیتوت ملی معلولان برای بازتوانی و توانبخشی معلولان از دیگر برنامه‌های وزارت کار و امور اجتماعی است که به گفته اقای افتخاری به زودی تاسیس خواهد شد.

همچنان آقای افتخاری می‌گوید که این وزارت برای کمک و هماهنگی بیشتر به معلولان، با آنها روی طرح ایجاد فدراسیون ملی معلولان کار می‌کند.

به زودی نمایندگان معلولان از سراسر افغانستان در کابل جمع شده و این فدراسیون را برای ارتباط با دولت و مطرح کردن مشکلات معلولان تاسیس می‌کنند.

آنچه آقای افتخاری به عنوان یک مسئول دولتی بر آن تاکید می کند، برنامه ها و کارهایی برای کمک به بهبود زندگی معلولین است. اما او اشاره ای نمی کند که آیا برنامه ای برای تغییر فرهنگ و رفتار افراد سالمی که با برخورد و نگاه شان هر روز معلولین را می رنجانند نیز در دست هست؟

مطالب مرتبط