قیوم بیسد و تئاتر؛ جدایی پس از هفتاد سال

عبدالقیوم بیسد از پیشگامان تئاتر افغانستان پنجشنبه چهاردهم قوس/آذر در بستر بیماری در کابل در خانه اش از دنیا رفت.

خبر درگذشت آقای بیسد، بسیاری از اهالی سینمای و تئاتر و فرهنگیان افغانستان را در داخل و خارج از کشور اندوه‌گین کرد.

در مراسم خاکسپاری و فاتحه او بازیگران سینما و تئاتر، نویسندگان، روزنامه نگاران، مسئولان دولتی و دوست داران هنر تئاتر شرکت کردند.

حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان، درگذشت استاد بیسد را ضایعه خواند، ابراز تاسف کرد و از خدمات آقای بیسد برای سینما و تئاتر افغانستان سپاسگزاری کرد.

جلال نورانی مشاور وزارت فرهنگ افغانستان می‌گوید که درگذشت استاد عبدالقیوم بیسد پیشتاز تئاتر افغانستان خاطره درگذشت دختر آقای بیسد را در او تازه کرده است.

آقای نورانی می‌گوید: چند سال پیش دختر جوانش را که خیلی دوست می‌داشت، در حادثه ترافیکی در راه کابل-جلال‌آباد از دست داد، با جنازه دخترش به کابل آمد، شبِ همان روز، نمایشی هم داشت که باید اجرا می کرد. نقش او در این نمایش کمیدی بود. همه فکر می‌کردند که استاد عبدالقیوم بیسد این نقش خنده دار را به خاطر غمی که دارد بازی نخواهد کرد.

اما استاد بیسد روی صحنه ظاهر شد؛ با چهره ای خندان و نقش خود را بازی کرد. بعد از نمایش پشت صحنه اشک ریخت و رفت خانه و فردای همان روز همه در مراسم تدفین دخترش شرکت کردند.

او در یکی از آخرین مصاحبه هایش با بی‌بی‌سی گفته بود که مشکل ترین و مهم ترین مرحله کار یک هنرپیشه این است که چطور از خویشتن دور شود و بالاخره به مرحله ای برسد که دیگر خودش نیست.

هفتاد سال روی صحنه

عبدالقیوم بیسد حدود هفتاد سال قبل، در نمایش معروف "میراث" اثر عبدالرشید لطیفی نمایشنامه نویس افغان، بازی کرد و از او نقل شده که از اینکه به او نقشی در این نمایشنامه داده شده بود، در پوست خود نمی گنجید.

نقش او در این نمایش کوچک بود اما استاد بیسید همین نقش کوچک را طوری بازی کرد که راه خود را در دنیای تئاتر باز کرد.

استاد بیسد در ماه های اخیر عمرش در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی به کریم حیدری منتقد سینما گفته بود که از صفات یک نمایشنامه خوب، پرورش شخصیت های نمایش است، شخصیت اگر خوب است یا بد مهم این است که چگونه پرورش یابد. به نظر استاد بیسد این موضوع در دورانی که او تازه وارد دنیای تئاتر شده بود مهمترین اصل بود و حالا به یکی از مشکل ترین اصول بازیگری بدل شده است.

استاد بیسد در نزدیک به هفتاد سال زندگی هنری اش ۳۰۰ نمایشنامه از آثار نویسندگان مشهور را کارگردانی کرد و در شماری از آنها خود نیز بازی کرد.

او در دانشگاه های کابل و بلخ نمایشنامه نویسی، بازیگری، کارگردانی و فن سخنرانی تدریس می‌کرد و همچنین در سمت های دولتی کار کرده بود.

ممنون مقصودی از بازیگران تئاتر افغانستان می گوید، دست اندرکاران تئاتر افغانستان از اینکه استاد بیسید را در میان خود داشتند، افتخار می‌کردند و از رفتن او به شدت متاثر هستند.

هنر برای مردم

افزون بر اینکه عبدالقیوم بیسید شاگردان زیادی را در عرصه تئاتر تربیت کرد و حق استادی برگردن بسیاری از بازیگران و کارگردانان این عرصه دارد، اما دوستان و نزدیکانش از او به عنوان شخصیتی شجاع در "انعکاس پلیدی های اجتماع" و مبارزه با آن یاد می‌کنند.

در افغانستان، ایستادگی در برابر زورمندان، ناقضان قانون و حقوق بشر و افراد فاسد کار دشواری است و برای هنرمند، دشوارتر به رفتن به جنگ با دست خالی می‌ماند.

ممنون مقصودی بازیگر تئاتر می‌گوید: "چنان شجاعانه چهره های بد جامعه را تصویر می کرد و چنان شخصیت های منفی جامعه افغانستان را تمثیل می‌کرد و آنها را به انتقاد می‌گرفت که بسیاری جرات ایستادن در مقابل چنین افرادی را ندارند. او شجاع و بی بدیل بود."

استاد بیسد در آخرین مصاحبه اش با بی‎‌بی‌سی به کریم حیدری منتقد تئاتر و سینما گفته بود "فقط هنر تئاتر می‌تواند، امر معروفی را در جامعه عمومی بسازد" و جامعه را به سوی انسانیت بکشاند.

دولت کاری نکرد

استاد بیسد در روزهای قبل از مرگش، در خانه ای در کابل با بیماری کلیه دست به گریبان بود. در ماه های اخیر گردن درد هم او را زیر فشار گرفته بود.

در تصاویری که از روزهای قبل از مرگش در دسترس است، او با موهای سفید و ریش فرانسه‌ای خیلی پیرتر از سنی که دارد می نماید.

او چند بار از مقام های دولت افغانستان برای مداوا بیماری اش کمک خواست اما آن طوری که نزدیکان آقای بیسد می‌گویند، مسئولان دولت برای رسیدگی به وضعیت آقای بیسد کاری نکردند.

ممنون مقصودی می‌گوید: همه نمایشی به بالینش رفتند و سخنرانی کردند اما هیچکس کاری برای مداوای او نکرد، دولت در حفظ ارزش ها و شخصیت های هنری خود بی توجه بوده است.

اما جلال نورانی مشاور فرهنگی وزارت فرهنگ افغانستان می‌گوید که وزیر فرهنگ و دیگر ماموران دولتی چند بار به عیادت آقای بیسد رفتند و همچنین دولت او را کمک کرد که برای تداوی به پاکستان برود.

آقای نورانی می‌گوید که استاد بیسد را برای مداوا به پاکستان فرستادند "ولی پس از سه چهار روز استاد دلتنگ شد و به کشور بازگشت."

هرچند نزدیکان استاد بیسد گفته اند استاد بیسد چند بار هم خودش برای تداوی به پاکستان رفته بود.