پیمان همکاری‌های درازمدت ایران و افغانستان؛ چرا حالا؟

درست در زمانی که گروهای سیاسی و نهادهای مدنی درافغانستان بر امضای موافقتنامه میان این کشور و آمریکا اصرار دارند و حامد کرزی انکار، سخن از آمادگی برای بستن یک پیمان دیگر است. این بار میان افغانستان و ایران.

حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان و حسن روحانی همتای ایرانی‌اش، یکشنبه هفتم قوس/ آذر در کاخ سعدآباد تهران، اعلام کردند که پیمان همکاری‌های درازمدت امضا می‌کنند.

این خبر، در بازار پرتب و تاب سیاسی این روزهای افغانستان، سوالات زیادی را خلق کرد و تحلیل و تفسیرهایی را به دنبال داشت: امضای پیمان با ایران؟ چرا حالا؟ آیا این اقدام آقای کرزی به معنی فشار برآمریکا است تا نشان دهد که می‌تواند هم پیمان منطقه ای قدرتمندی داشته باشد؟ یا به معنی اطمینان دادن به ایران قبل از امضای موافقتنامه امنیتی آمریکا؟

هرچند جزئیات پیمان همکاری‌های درازمدت ایران و افغانستان هنوز مشخص نیست. جانان موسی زی سخنگوی وزارت امور خارجه می‌گوید که وزرای خارجه دو کشور روی تهیه متن این پیمان کار می‌کنند.

او می‌گوید که زمان مشخصی برای تکمیل متن و امضای این پیمان، تعیین نشده است. آنگونه که آقای موسی‌زی می‌گوید فشرده مسائلی که در این پیمان درج خواهند شد، در اعلامیه مشترک دو کشور بیان شده است.

در این اعلامیه که درسایت وزارت خارجه منتشر شده چنین آمده است: قرار توافقات صورت گرفته، این پیمان، همکاری‌ها میان دو کشور را در ساحات سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی در بر خواهد گرفت. این پیمان در برگیرنده منافع هر دو کشور در راستای تامین صلح و امنیت منطقوی خواهد بود.

توسعه روابط با ایران یا اعمال فشار بر آمریکا

طرح امضای پیمان با ایران در حالی که هنوز سرنوشت موافقتنامه امنیتی افغانستان و آمریکا، مشخص نشده، در کنار ایجاد شک و تردیدهای جدی، طرفدارانی هم دارد و عده ای و بخصوص از نظر اقتصادی آن را به نفع افغانستان می‌دانند.

احمد بهزاد نماینده هرات مجلس نمایندگان می‌گوید که برای عملی کردن اصل توسعه روابط با همسایگان، افغانستان باید با کشوری چون ایران پیمان همکاری‌های درازمدت به امضا برساند.

اما آقای بهزاد معتقد است در شرایط فعلی بحث همکاری‌های استراتژیک با ایران از سوی افغانستان، بیشتر اعمال فشار بر آمریکا تلقی می‌شود نه توسعه روابط با یک کشور همسایه.

اما علم ایزدیار معاون مجلس سنای افغانستان می‌گوید قضاوت در مورد این پیمان هنوز به دلیل مشخص نبودن جزئیاتش، پیش از وقت است.

اما او نیز تایید می‌کند که اگر هدف از طرح این مساله راه اندازی یک بازی سیاسی مرتبط با موافقتنامه امنیتی افغانستان و آمریکا باشد، به ضرر افغانستان است اما به باور آقای ایزدیار چنین بازی به فرجامی نخواهد رسید.

او معتقد است: مردم افغانستان بیدار هستند و اجازه نمی‌دهند که کاری برخلاف منافع آنها صورت گیرد. آقای ایزدیار در عین حال ایجاد توازن در روابط افغانستان با کشورهایی را که در این کشور تضاد منافع دارند، لازمی می‌دانند.

چراغ سبز به مخالفان آمریکا در ایران

آقای بهزاد به این باور است که سلیقه‌های ایرانیان در مورد حضور آمریکا در افغانستان متفاوت است.

او به گفته‌های اخیر سفیر ایران در افغانستان مبنی بر احترام به تصمیم افغانستان در امضای موافقتنامه امنیتی با آمریکا، اشاره کرد و گفت میانه روها در ایران پذیرفته‌اند که افغانستان ناگزیر است با آمریکا در ارتباط باشد.

اما به گفته آقای بهزاد، شماری از سیاستمداران در ایران هستند که نه تنها از رابطه افغانستان با آمریکا، بلکه از رابطه کشور خود با آمریکا ناراضی هستند.

از نظر آقای بهزاد طرح پیمان همکاری‌های درازمدت با ایران، چراغ سبزی از سوی آقای کرزی به این مخالفان است تا نگرانی‌ آنها را از روابط افغانستان با آمریکا رفع کند.

اهمیت اقتصادی پیمان با ایران

ایران یکی از بزرگترین شرکای اقتصادی افغانستان در یک دهه گذشته بوده است.

سید مسعود استاد اقتصاد در دانشگاه کابل می‌گوید که همگرایی های منطقه‌ای می‌تواند نقش بسزایی در رشد اقتصادی افغانستان داشته باشد.

او می‌گوید که با توجه به رشد صنعت و تکنالوژی در ایران، رابطه فرهنگی و تاریخی افغانستان با این کشور و حضور دو میلیون مهاجر افغان در ایران، رابطه با این کشور باید بسیار محتاطانه پیش برده شود.

به گفته آقای مسعود، افغانستان تنها در سال گذشته دو میلیارد دلار کالا از ایران وارد کرده است و همچنان برق منطقه غرب افغانستان که تا حدودی رونق اقتصادی داشته است، از ایران تامین می‌شود.

او به فرصت طلایی حمل و نقل در بندر چاپهار اشاره می‌کند که به تازگی از سوی ایرانی‌ها برای افغانها فراهم شده است.

افغانستان برای دسترسی به آب‌های آزاد به همسایگانش از جمله ایران و پاکستان وابسته است. روابط پرتنش سیاسی پاکستان و افغانستان در سالهای گذشته، بارها سبب شده است که تاجران افغان از سوی پاکستان تحت فشار قرار گیرند.

با این حساب افغانستان همواره به دنبال گزینه های دیگر برای فرار از انحصار پاکستان بوده و یکی از راه هایی که به آن چشم دوخته، بندر چابهار ایران است. به همین دلیل افغانستان در سالهای گذشته به رغم نا امنی شدید، جاده دلاآرام زرنج در جنوب افغانستان را ساخت، تا شاهراه حلقه‌ای افغانستان را به شبکه راه ایران وصل کند.

به باور استاد مسعود اگر روابط اقتصادی افغانستان با ایران به خوبی مدیریت شود، افغانستان از آن منافع زیادی خواهد برد.

نگاه ایران

عده ای از ایرانیان نیز طرح پیمان همکاریهای درازمدت افغانستان و ایران را مناسب و به نفع دو طرف می‌بینند. از نظر تورج اتابکی تحلیلگر مسایل ایران در هلند، زمان برای اجرای چنین طرحی مناسب است. به نظر آقای اتابکی

وزارت امور خارجه افغانستان همیشه تلاش کرده است به ایران نشان دهد که هرگونه توافق امنیتی با آمریکا به معنی همسویی افغانستان با آمریکا در قبال ایران نیست و تا حدودی در این کار موفق بوده است.

آقای اتابکی معتقد است که حالا ایران نیز مخالفت جدی با حضور آمریکا و ناتو در افغانستان ندارد زیرا به گفته او در این صورت وضعیت قابل پیشبینی است اما اگر خارجی ها بیرون شوند وضعیت غیر قابل پیشبینی خواهد شد و این چیزی است که ایران نمی خواهد.

تورج اتابکی باور دارد که حتی اگر دولت در ایران عوض نمی شد، دولت ایران از حضور محدود و مشخص نیروهای خارجی در افغانستان نا راضی نبود. اما حالا که یخ روابط سیاسی ایران و غرب نیز در حال آب شدن است، ایران هرگز مایل نیست در افغانستان دست به کاری بزند که هم ثبات این کشور را به خطر بیاندازد و هم غرب را علیه خود حساس کند.

علی اضغر رمضانپور دیگر تحلیلگر امور ایران در لندن نیز باور مشابهی دارد. او می‌گوید ایران با آمریکا در عراق همکاری کرد. در افغانستان پس از بن نیز به نحوی با آمریکا همسو بوده است. بنا بر این آمریکا این را می‌داند و از گسترش همکاری میان ایران و افغانستان، هراس جدی ندارد.

به باور آقای رمضانپور، این اقدامات در راستای تغییر استراتژی کلی آمریکا در منقطه قابل فهم است. آمریکا در کل می‌خواهد از سیاست اتکای زیاد به بخشی از اعراب و اسرائیل بکاهد و به دیگر کشورهای منطقه نیز توجه کند.

مطالب مرتبط