آیا طالبان بر افغانستان مسلط خواهند شد؟

Image caption طالبان نسبت به گذشته جوش و خروش کمتری نشان می‌دهند، اما سازمان‌یافته‌تر شده‌اند

آخرین نیروهای بریتانیایی و آمریکایی اواخر سال میلادی جاری از افغانستان خارج خواهند شد. آیا افغان‌ها از پس اداره اوضاع برخواهند آمد یا طالبان بر کشور مسلط خواهند شد؟ من تصمیم گرفتم پاسخ این سوال را پیدا کنم.

از پایان سال میلادی جاری افغانستان باید روی پای خود بایستد. هر چقدر هم که اوضاع خراب شود، دولت آمریکا یا بریتانیا به کمک این کشور نخواهند آمد. آیا نیروهای امنیتی افغانستان پس از آنکه تا حد زیادی به‌حال خود رها شدند، خواهند توانست از پس این چالش بزرگ برآیند؟ یا طالبان در جنگ پیروز خواهند شد و مثل سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ کنترل افغانستان را بدست خواهند گرفت؟

اکثر کارشناسان معتقدند که احتمال پیروزی فوری و قطعی طالبان اندک است. امروزه ارتش و پلیس افغانستان سازمان‌هایی عظیم متشکل از مردان (و شمار اندکی از زنان) هستند که به‌خوبی آموزش دیده‌اند و واقعا به کارشان افتخار می‌کنند. آنها از تجهیزات درجه یکی برخوردارند و فرماندهانشان بر اساس شایستگی انتخاب می‌شوند.

آنها با سربازان و مأموران پلیسی که در گزارش‌های ۲۰ سال پیش از آنها یاد می‌کردم، تفاوت بسیار زیادی دارند. در آن زمان طالبان نسبتا به آسانی حکومت مجاهدین را شکست دادند و توانستند شمار زیادی از جنگ‌سالارانی را که با هیچ‌یک از طرفین متحد نبودند، متقاعد کنند که پیروز جنگ آنها هستند، و به این ترتیب این جنگ‌سالاران را به اردوگاه خود جذب کردند.

اما افغانستان امروز کشور متفاوتی است: پول زیادی در این کشور وجود دارد و کشور در کل پیشرفته‌تر از قبل است. فساد مالی و اداری، به‌خصوص در دولت، همه‌گیر است، اما کسانی که دوران فاجعه‌بار حکومت طالبان را به‌ یاد دارند، به‌خاطر می‌آورند که در آن دوران فساد مالی و اداری به حدی بی‌سابقه رسیده بود و بعید است کسی فکر کند که اگر آنها یک بار دیگر بر سر کار بیایند، اوضاع با مرتبه قبل متفاوت خواهد بود.

خطر سوت زدن

کافیست در دهه سوم عمرتان باشید تا بتوانید به‌یاد بیاورید که زندگی در دوران حکومت طالبان چگونه بود. اگر سوت‌زنان آهنگی را زمزمه می‌کردید، یا تنبانتان/شلوارتان از بجل/قوزک پایتان بالاتر می‌آمد، یا کاغذپران/بادبادک بازی می‌کردید، یا شطرنج بازی می‌کردید، یا عکس یک موجود زنده را داشتید، ممکن بود بازداشت، مضروب یا حتی اعدام شوید.

طالبان با حمله به خانه‌های مردم، تلویزیون‌ها و کاست‌های ویدئو را توقیف می‌کردند و به‌عنوان اخطار به اهالی، آنها را از تیرهای برق آویزان می‌کردند. افغانستان در آن زمان افراطی‌ترین جامعه‌ای بود که تابحال در چهارگوشه جهان دیده‌ام. حتی ایران در اوج دوران انقلابی‌اش در مقایسه با آن لیبرال به نظر می‌رسید.

پیش از آنکه طالبان کابل را تصرف کنند، هیچکس بخت پیروزی جدی برایشان قائل نبود. اولین بار در اوایل سال ۱۹۹۶ بود که متوجه شدم ممکن است واقعا در جنگ پیروز شوند. در آن زمان در قندهار بودم و دیدم که ملا عمر، رهبر طالبان، عبای پیامبر را از جعبه‌ای که بیش از ۱۰۰۰ سال در آن نگاه داشته شده بود، بیرون آورد و به جمعیت عظیم و مشتاقی که دورش جمع شده بود، نشان داد. این بار طالبان جوش و خروش کمتری از خود نشان می‌دهند، اما از قبل سازمان‌یافته‌تر هستند، و به‌خاطر جنگ‌هایی که با بریتانیایی‌ها و آمریکایی‌ها کرده اند، آب‌دیده‌تر شده اند. ارتش‌های آمریکا و بریتانیا توانایی‌های نظامی طالبان را قبول دارند.

Image caption چند هفته پیش 21 نفر در حمله انتحاری به رستورانی در کابل کشته شدند

در سفر اخیرم به افغانستان پای تلفن با ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی این گروه، مصاحبه کردم. این اولین مصاحبه کامل او در بیش از یک سال اخیر بود. آمریکایی‌ها معتقدند که آقای مجاهد یک نفر نیست، و چند نفر خود را بجای این شخص جا می‌زنند. اما مردی که با من حرف زد، مصاحبه چهار سال پیشمان را به‌خاطر می‌آورد و یادش بود که در طول مصاحبه یک هواپیمای آمریکایی به‌شکل خطرناکی از بالای سرش رد شده بود. او از عملکرد طالبان در زمانی که در قدرت بودند، دفاع کرد.

آقای مجاهد گفت: "اگر با مردم عادی افغانستان صحبت کنید، اگر با کسانی که نماینده واقعی جامعه افغانستان هستند حرف بزنید، به‌خصوص آنها که در روستاها و مناطق دورافتاده ساکنند، آنها خواهند گفت که در افغانستان یک امارت اسلامی معقول بر سر کار بود. در آن نظام رهنمودهایی به افراد و کل جامعه داده می‌شد و شاهد تحولات مثبتی بودیم."

جنگ داخلی؟

از او پرسیدم که آیا ممکن است بعد از خروج نیروهای بریتانیایی و آمریکایی یک جنگ داخلی تمام‌عیار در بگیرد؟ او در جواب گفت: "ایجاد صلح در افغانستان وظیفه غربی‌ها نیست و به آنها ربطی ندارد. آنها باید نیروهایشان را از افغانستان خارج کنند، زیرا حضور آنها باعث مصیبت و فاجعه است ... آنها باید به تجاوزشان خاتمه دهند. بعد از آن خود افغان‌ها می‌دانند چه باید بکنند."

Image caption این زنان مسلمانان متدینی هستند، اما خواهان بازگشت طالبان به قدرت نیستند

اما معنای این حرف چیست؟ بنظر می‌رسد که اگر رئیس جمهوری جدید، که در انتخابات آوریل آینده (فروردین ۱۳۹۳) تعیین خواهد شد، فرد کارآزموده‌ای باشد، شاید بتواند دست‌کم با بخش‌هایی از نیروهای طالبان کنار بیاید. البته عده‌ای از آنها هم با رد هرگونه توافق به جنگ ادامه خواهند داد، اما تعدادشان کمتر خواهد بود.

رئیس جمهوری جدید در چارچوب چنین توافقی مجبور خواهد شد قوانین اسلامی بیشتری در کشور پیاده کند. اما چه غربی‌ها خوششان بیاید و چه خوششان نیاید، طالبان در افغانستان عامل مهمی هستند. اگر بنا باشد بهر ترتیب صلح برقرار شود، کنار گذاشتن کامل آنها غیرممکن خواهد بود. با نزدیک شدن خروج نیروهای بریتانیایی و آمریکایی، طالبان و دیگر متحدانشان بر شمار حملاتشان می‌افزایند. هدف آنها مشخصا این است که نشان دهند آنها بوده اند که نیروهای خارجی را از افغانستان بیرون رانده اند.