رادیو؛ رفیق هشتاد ساله روستائیان افغان

Image caption کارمندان رادیو افغانستان در سالهای گذشته

بیشتر از صد سال از عمر رادیو می گذرد، عمری پربار که باعث شده است این رسانه تا هنوز هم صدای بلند و رسایی داشته باشد.

سازمان ملل متحد، روز سیزدهم ماه فبروری/فوریه را به عنوان روز جهانی رادیو نامگذاری کرده است.

از پخش اولین برنامه‌های رادیویی در افغانستان، بیشتر از هشت دهه می گذرد. از آن زمان تا امروز، رادیو توانسته است به پرمخاطب ترین رسانه در میان افغان ها تبدیل شود و به تمام عرصه های زندگی آنها راه پیدا کند؛ از هنر و موسیقی گرفته تا اقتصاد، سیاست و خبر.

سال ۱۳۵۲ خورشیدی، میلیون ها نفر از رویداد بزرگی چون تغییر نظام از سلطنت به جمهوریت و پیروزی کودتای بدون خونریزی محمد داوود خان، از طریق همین جعبه جادویی باخبر شدند.

اما در این هشتاد و چند سالی که از عمر رادیو در افغانستان می گذرد، این رسانه، فراز و نشیب های فراوانی را تجربه کرده است.

زمانی به عنوان تنها ایستگاه رادیویی در افغانستان، وظیفه اش رساندن پیام نظام های حاکم به مردم بود. دوره ای دیگر، پخش موسیقی در رادیو ممنوع شده و نوار کست های ایستگاه های رادیویی از شاخه درختان آویزان شده اند.

زمانی هم مانند دوازده سال اخیر، تعداد رادیوهای فعال در افغانستان، آنطور که مسئولان می گویند، به حدود صد و هشتاد ایستگاه رسیده است و راه خود را تا دوردست ترین مناطق این کشور باز کرده است. رادیوهایی که بیشترشان غیردولتی هستند و روی موج های کوتاه اف ام برنامه پخش می کنند.

Image caption رادیو افغانستان

با وجود آنکه اصلی ترین بخش برنامه های این رادیو ها را موسیقی و دیگر برنامه های تفریحی بخود اختصاص داده، اما توانسته اند در کنار ایستگاه های رادیویی بین المللی، با پخش خبر، برنامه های سیاسی، اجتماعی، آموزشی و برنامه های دیگر، شنوندگان بسیاری را به خود جلب کنند.

امروزه در دنیای خبرنگاری و کارهای رسانه ای نیز، رادیو جایگاه ویژه ای یافته است و به شاخه جدایی رشته روزنامه نگاری مبدل شده است. تا جایی که شماری از روزنامه نگاران، اطلاع رسانی به وسیله رادیو را سخت تر از نوشتن برای یک روزنامه یا حتی تهیه گزارش برای تلویزیون می دانند.

عصمت مرادی خبرنگار یک رادیوی محلی در کابل میگوید:

"در رادیو باید تنها با صدایت احساس و چگونگی فضای پیرامونت را به همراه اطلاعات و دیگر ریزه کاری های خبرنگاری به شنوندگان توضیح بدهی"

و همین ویژگی است که به گفته او رادیو را از دیگر رسانه های جمعی متمایز میسازد.

با وجود رشد چشم گیر رسانه های شنیداری در افغانستان، مسئولان نهادهای حامی رسانه های آزاد، از وضعیت نسل جدید رادیوهای افغانستان که در دوازده سال گذشته تاسیس شده اند، نگرانند.

Image caption با گسترش روز افزون انترنت و شبکه های تلویزیونی، رادیو در افغانستان نیز با رقبای جدی مواجه شده است

صدیق الله توحیدی رییس اجرایی نی؛ نهاد حمایت کننده رسانه های آزاد در افغانستان می گوید: "بازرگانان، موسسات و کشورهای کمک کننده به افغانستان با دادن آگهی تجاری و حمایت مالی از سقوط رادیو های آزاد جلوگیری کنند".

رادیو بیشترین مخاطب را در میان رسانه های جمعی افغانستان دارد و یک دلیل عمده اش هم سطح پایین سواد و عدم دسترسی به اینترنت، رسانه های چاپی و یا تلویزیون است.

هرچند در سال های اخیر و با زیاد شدن ایستگاه های تلویزیونی، رادیو با رقیبی جدی و پرقدرت به ویژه در شهرها مواجه شده است، اما به نظر می رسد تا وقتی که بیشتر مردم کشور روستا نشین باشند و تا زمانی که تمام شهرها و روستاهای افغانستان به برق دسترسی پیدا کنند، رادیو اولین، ساده ترین و ارزان ترین وسیله اطلاع رسانی در میان افغان ها خواهد بود.

به خصوص در این روزها که بازار رقابت های انتخاباتی در این کشور گرم است.