یازده سر و یک سودا؛ جایگاه نامزدان در انتخابات افغانستان

پایان قاعده 'ارگ، بر وزن مرگ'؟

در سی چهل سال اخیر در افغانستان شمار متعددی از عاشقان رسیدن به کاخ ریاست جمهوری یا ارگ خون ریخته اند و خون داده‌اند.

از دهه پنجاه شمسی که محمد داوود با کودتا به ریاست جمهوری رسید تا برهان الدین ربانی رئیس جمهوری پیش از حامد کرزی٬ کمتر کسی بر تخت ارگ تکیه زده و به مرگ طبیعی مرده‌است. این دور انتخابات ریاست جمهوری می‌تواند بر خلاف گذشته شروع یک انتقال قدرت سفید باشد و نوار سرخ خشونت را قطع کند. ظاهرا حالا واقعیت سیاسی افغانستان این طور تغییر کرده که اگر یازده نامزد این دوره از انتخابات ریاست جمهوری می‌خواهند به ارگ برسند٬ این گوی و این هم میدان مبارزه سیاسی. البته جایگاه هرکدام از نامزدها در پایان این مبارزات روشن تر خواهد شد ولی از همین حالا هم می‌شود یک ارزیابی ابتدایی در مورد جایگاه آنها داشت:

رقابت عبدالله و احمدزی

حق نشر عکس AP
Image caption عبدالله عبدالله و اشرف غنی احمدزی از جدی ترین چهره‌های این دور انتخابات به حساب می‌آیند

در خیلی از کشورها رسم بر این است که در آستانه انتخابات رسانه‌ها دست به دامن موسسه‌‎های نظر سنجی می‌شوند تا از تخصص آنها برای تعیین جایگاه نامزدها و پیش بینی ابتدایی نتیجه انتخابات بهره ببرند. چند هفته پیش رسانه‌های محلی در افغانستان و یک موسسه نظرسنجی در آمریکا بنام Glevum Associates* سعی کردند تا نامزدهایی را که از بقیه جلوتر هستند٬ مشخص کنند. در یکی از این نظر سنجی‌ها اشرف غنی احمدزی و در دیگری عبدالله عبدالله نسبت به بقیه جلوتر بودند. نظر سنجی هایی که البته بعضی از نامزدها دقت و درستی آن را قبول نداشتند. با وجود این تردیدها همچن‍ان این دو نفر از جدی ترین و شناخته شده‌ترین چهره های این دور انتخابات به حساب می‌آیند:

Image caption عبدالله عبدالله (وسط)٬ محمد محقق (راست) و محمد خان. ایتلاف آقای عبدالله ترکیبی از جمعیت اسلامی٬ جناح میانه رو حزب اسلامی و حزب شیعه مذهب وحدت اسلامی مردم افغانستان به رهبری محمد محقق است

عبدالله عبدالله انتخابات قبلی را به دور دوم کشید و سر سخت ترین رقیب حامد کرزی رئیس جمهوری فعلی بود. ** اگرچه اشرف غنی احمدزی در دور اول انتخابات ریاست جمهوری ۵ سال پیش نفر چهارم شد ولی اینبار در نبود حامدکرزی می‌تواند امید زیادی به بهبود جایگاه خود داشته باشد. طرفداران اشرف غنی احمدزی می‌گویند که با توجه به اهمیت بارز موضوع قومیت در این انتخابات٬ کاندیدای آنها بخت بلندی دارد. آنها از یک طرف به رای پشتونها امید دارند و از طرف دیگر به رای ازبکها. ازبکهایی که متحد تر از سایر اقوام دنباله رو عبدالرشید دوستم هستند و او را در کنار اشرف غنی احمدزی به عنوان نامزد معاون اول او می‌‎بینند. در مقابل طرفداران عبدالله عبدالله می‌گویند که تردید دارند اشرف غنی احمدزی بتواند رای تمام پشتونها را جذب کند.

Image caption اشرف غنی احمد زی (وسط) چهره‌ای دانشگاهی است که این روزها بیشتر در هیاتی سنتی حاضر می شود. او سرور دانش (راست) وزیر عدلیه پیشین و عبدالرشید دوستم رهبر قومی ازبکها را با خود همراه کرد

علاوه بر این احتمالا مثل دفعه قبل ناامنی گسترده در مناطق پشتون نشین بر مشارکت آنها اثر منفی می‌گذارد. از نظر طرفداران عبدالله عبدالله٬ آرامش نسبی در مناطق تاجیک نشین و هزاره نشین همراه با حضور محمد محقق از پر نفوذ ترین چهره‌های هزاره‌ها در کنار عبدالله عبدالله صدها هزار رای‌دهنده را به نفع او به پای صندوقها خواهد کشاند. ولی طرفداران آقای احمدزی می‌گویند که با وجود احمد ضیا مسعود در کنار یک نامزد دیگر٬ نه تاجیکها آنقدر متحد هستند که آرای همه آنها را به حساب عبدالله عبدالله ریخت و نه هزاره ها آنچنان یک دست هستند که محمد محقق بتواند ادعای نمایندگی تمام و کمال آنها را داشته باشد. شماری از چهره های مطرح هزاره ها از دیگر کاندیداها اعلام حمایت کرده‌اند.

از سوی دیگر با توجه به پیشینه جهادی آقای عبدالله و معاونانش، آنها امیدوار هستند تا رای هواداران گروه‌های موسوم به جهادی را هم از آن خود کنند، اگر چه تیم آقای سیاف هم به رای همین گروه از مردم افغانستان امید دارد.

مردانی در سایه حامد کرزی

Image caption رحیم وردک (راست) وزیر دفاع پیشین، زلمی رسول (وسط) وزیر خارجه پیشین و قیوم کرزی، برادر حامد کرزی

در خیلی از کشورها نامزدی که حمایت جریان حاکم یا رئیس جمهوری را جلب کرده باشد٬ اقبال زیادی برای برنده شدن دارد. تقریبا در همه نظام‌های دموکراتیک جهان استفاده از امکانات دولتی به نفع فرد یا گروهی که در انتخابات شرکت دارد٬ ممنوع است. ولی حمایت معنوی رئیس جمهوری یا دولت از یک نامزد بسیار اتفاق افتاده است. در تمام این سالها در عرصه سیاسی افغانستان از نزدیک ترین چهره‌ها به حامد کرزی تحت عنوان تیم کرزی یاد شده‌اند.

این طرف و آن طرف گفته می‌شد که تلاش حامد کرزی بر این خواهد بود که قدرت را بعد از خود به فردی یا افرادی از این تیم بسپارد. از میان این ۱۱ چهره دست کم پنج نفر٬ افرادی هستند که تا قبل از اعلام نامزدی در انتخابات در حلقه محرمان رئیس جمهوری بوده‌اند و در میان بازار گرم انتقادها از رئیس جمهوری٬ خود را رو در روی حامد کرزی قرار نداده‌اند. البته آقای کرزی تا اینجا بر بی‌طرفی در انتخابات تاکید کرده ولی اگر بخواهد از شخصی اعلام حمایت کند٬ احتمال اینکه شخص مورد حمایت او فردی از میان این پنج چهره طرفدار حاکمیت باشد٬ زیاد است.

مذاکراتی هم جریان دارد تا تعدادی از این پنج نفر به نفع یکی دیگر از نامزدها کنار بروند. اگر این مذاکرات نتیجه بدهد و حامد کرزی هم موضع صریحتری بگیرد، بخت پیروزی فردی از این فهرست در انتخابات هم زیاد می‌شود و چه بسا که یکی از آنها پیشتاز رقابت‌ها باشند. بعضی هم می گویند که با عیان شدن اختلاف‌های شدید آقای کرزی با آمریکایی‌ها موقعیت این فهرست طرفدار دولت تضعیف شده است:

حق نشر عکس Reuters
Image caption قیوم کرزی

قیوم کرزی٬ برادر رئیس جمهوری٬ بازرگانی است که سالها در آمریکا زندگی کرده است. طرفداران او می‌گویند که قیوم کرزی می‌تواند دستاوردهای دولت فعلی را در زمینه آزادی بیان٬ آموزش و صحت (بهداشت) حفظ کند و با ادامه روش حامدکرزی تامین کننده ثبات سیاسی باشد. او معتقد است که دولت بعدی باید در ادامه برنامه‌های حامد کرزی گفت‌وگوهای صلح را پیش ببرد و اقتصاد را اولویت قرار دهد. البته او یکبار گفته که آقای کرزی چندان طرفدار وارد شدن او در رقابت‌ها نبوده‌است.

حق نشر عکس Getty
Image caption زلمی رسول

زلمی رسول٬ تا قبل از اعلام نامزدی وزیر خارجه حامد کرزی بود. او می‌گوید که در دوران حامد کرزی اداره امنیت ملی افغانستان را تاسیس کرده‌است و سالها هم مشاور و معتمد حامد کرزی در زمینه امنیتی بوده است. زلمی رسول قبل از اینکه در دولت آقای کرزی به عنوان وزیر هوانوری کارش را شروع کند٬ مثل خود حامد کرزی از چهره‌های همسو با محمد ظاهر آخرین پادشاه افغانستان به حساب می آمد. آقای رسول در ماه‌های پیش از نامزدی، ریاست چندین هیات بسیار بلندرتبه دیپلماتیک را به عهده داشته که معمولا خود رییس جمهوری در گذشته در راس این هیاتها قرار می گرفت.

Image caption هدایت ارسلا

هدایت امین ارسلا٬ ضمن مقام‌های متعدد در کابینه در تمام این سالها چهره‌ای نزدیک به حامد کرزی و از مشاوران ارشد او بوده است. آقای ارسلا در دور قبل انتخابات ریاست جمهوری نامزد شد ولی بیشتر از نیم درصد آرا را کسب نکرد. با این حال بعد از آن دوره هم مقام خود را به عنوان مشاور ارشد حفظ کرد و در خیلی از نشست‌ها و سفرها حامد کرزی را همراهی کرده‌است. از جمله افرادی که حامد کرزی بر سر آنها با پارلمان وارد کشمکش شده٬ آقای ارسلا بوده است.

Image caption گل آقا شیرزی

گل آقا شیرزی، از جمله وفادار ترین مقام‌های محلی به حامد کرزی بوده است. آقای شیرزی مدتی به عنوان وزیر در کابینه حامد کرزی کار کرد ولی بیشتر شهرت او به دلیل فعالیتش به عنوان والی ولایت‌های قندهار و ننگرهار است. درست در زمانی که بعضی از مقام‌های برجسته محلی از جمله عطا محمد نور والی ولایت بلخ و محمد اسماعیل خان والی پیشین هرات حرف شنوی چندانی از حامد کرزی نداشتند٬ گل آقا شیرزی از حامیان سرسخت حامد کرزی آنهم در مناطقی نا آرام به حساب می آمده است.

حق نشر عکس
Image caption رحیم وردک

عبدالرحیم وردک، وزیر دفاع پیشین افغانستان یک ‌ژنرال ارتش با سابقه فرماندهی واحدهایی از مجاهدین علیه دولت مرکزی در زمان حضور نیروهای شوروی در افغانستان است. در حکومت آقای کرزی به عنوان وزیر دفاع کار کرد و در نهایت در جنجالی که میان دولت و پارلمان پیش آمد٬ نمایندگان مجلس به او رای اعتماد ندادند. ولی حامد کرزی او را کنار نگذاشت و به عنوان سرپرست وزارت دفاع خواهان ادامه کار او شد. وقتی خود آقای وردک به تصمیم پارلمان گردن گذاشت٬ حامد کرزی همچنان او را به عنوان یکی از مشاوران ارشدش حفظ کرد.

سرزمین فرصت‌ها؛ ۴ نامزد با ویژگی‌های خاص

در دور قبلی انتخابات ریاست جمهوری افغانستان عبدالسلام راکتی از چهره‌های طالبان و شهنواز تنی از چهره‌های کهنه کار چپ در کنار ۲۸ نامزد دیگر در رقابت‌ها شرکت داشتند. یک خبرنگار آمریکایی وقتی پوستر انتخاباتی آقای راکتی را دید که یک قبضه سلاح آر پی جی را بر شانه دارد٬ به شوخی گفت: اینجا واقعا سرزمین فرصتهاست!

چهار نامزد دیگر به عنوان چهره‌هایی مستقل شرکت کرده‌اند که هرکدام یک ویژگی خاص دارند.

Image caption عبدالرب سیاف

عبدالرب رسول سیاف، از محافظه‌کار ترین چهره‌های پارلمان افغانستان به حساب می‌آمد و از رهبران جهادی افغانستان است. او در مصر درس خوانده و با چهره‌های مشهور اخوان المسلمین در ارتباط بوده است. در زمان اشغال افغانستان توسط ارتش شوروی رهبر گروهی سیاسی و نظامی بود که با دولت مرکزی در جنگ بود. گفته می‌شود که در همان زمان با جنگجویان عرب از جمله شخص اسامه بن لادن رابطه نزدیکی داشت. گروه آقای سیاف، حزب اتحاد اسلامی، در جنگ‌های داخلی دهه ۹۰ میلادی در افغانستان خصوصا در کابل نقش داشت. اسماعیل خان وزیر پیشین آب و انرژی و از چهره های قدرتمند جمعیت اسلامی در غرب افغانستان که مثل آقای سیاف خود را دارای جایگاهی دینی می‌داند٬ به عنوان نامزد مقام معاون اول معرفی شده. آقای سیاف تنها کاندیدایی است که در انتخابات معاونانش بیشتر از اینکه موضوع قومیت به چشم بیاید٬ ایدیولوژی و خط فکری محافظه‌کار به چشم می‌آید. حضور او در انتخابات محکی برای میزان محبوبیت جناح مذهبی اکثریت اهل سنت هم خواهد بود.

حق نشر عکس .
Image caption قطب‌الدین هلال

قطب الدین هلال، عضو حزب اسلامی است که این حزب همین حالا در کنار طالبان با دولت افغانستان در جنگ است. جناحی از حزب اسلامی به دولت پیوسته ولی جالب این است که آقای هلال به گلبدین حکمتیار رهبر حزب اسلامی و در نتیجه به جناح درگیر جنگ با دولت مرکزی اظهار وفاداری می‌کند. حزب اسلامی جناح حکمتیار اخیرا حمایت خود را از آقای هلال در انتخابات پیشروه اعلام کرد. آقای حکمتیار چهره‌ای شناخته شده و با سابقه است که فعلا در کنار ملا محمد عمر رهبر طالبان در فهرست افراد تحت تعقیب آمریکا قرار دارد. آقای هلال تاکید می کند که در این انتخابات از حزب اسلامی نمایندگی نمی‌کند و نامزد شدن٬ تصمیم شخصی او بوده است. مذاکره بدون قید و شرط با مخالفان مسلح سیاست اصلی او برای غلبه بر مشکلات امنیتی خواهد بود. او می‌گوید که باید حکمتیار در آینده سیاسی افغانستان نقش داشته باشد. رای به قطب الدین هلال می‌تواند میزان مشارکت رای دهندگانی را نشان دهد که هنوز گرایش خود را به یکی از تندرو ترین گروه‌های اسلامگرای عرصه سیاست افغانستان حفظ کرده اند.

Image caption نادر نعیم

محمد نادر نعیم، نواسه (نوه) محمد ظاهر آخرین پادشاه افغانستان است. او در سالهای اخیر و پیش از مرگ محمد ظاهر پادشاه سابق افغانستان رئیس دفتر او در کابل بود. انتخاب آقای نعیم از سوی حامد کرزی برای عضویت در هیات جستجوی بقایای اجساد محمد داوود رییس جمهوری افغانستان در دهه ۵۰ شمسی و خانواده او بیشتر نام محمد نادر نعیم را به عنوان نماینده خانواده سلطنتی مطرح کرد. محمد داوود از بستگان آقای نعیم و پسر عموی آخرین پادشاه افغانستان بود که بعد از کودتای افسران چپگرا به همراه خانواده اش در کاخ ریاست جمهوری افغانستان تیرباران شد. راه حل آقای نعیم برای مشکلات امنیتی ادامه راه محمد داوود در زمینه کاهش تنشها با دولت پاکستان و جلب همکاری اسلام آباد برای صلح پایدار است. او می‌گوید که عده زیادی از مردم افغانستان علاقه خود را به خانواده سلطنتی حفظ کرده‌اند و به او رای می‌دهند.

حق نشر عکس
Image caption داوود سلطانزوی

داوود سلطان‌زوی، نماینده پیشین پارلمان با سابقه کار به عنوان پیلوت یا خلبان است. او در سالهای اخیر مجری یک برنامه سیاسی در شبکه تلویزیونی خصوصی طلوع هم بوده‌است. کمسیون مستقل انتخابات در ابتدا صلاحیت آقای سلطان زوی برای نامزد شدن در انتخابات را به دلیل داشتن تابعیت آمریکا رد کرد ولی آقای سلطان زوی گفت که مدتها پیش تابعیت آمریکا را ترک کرده‌است. تقاضای تجدید نظر او پذیرفته شد و به عنوان یازدهمین چهره این رقابتها وارد میدان شد. او می‌گوید که باید اقتدار به رهبری سیاسی برگردد و با استخراج معادن و توسعه کشاورزی از ثروتهای ملی برای بازسازی و بهبود وضع کشور استفاده شود.

*این موسسه انتخابات ریاست جمهوری قبلی را هم تحلیل آماری کرده بود و پیش بینی آن کم و بیش با آمار و ارقام منتشر شده مطابقت داشت. اینبار هم تحلیل آماری خود را در ۶۷ صفحه منتشر کرده‌است.

** نتایج دور اول انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ که باعث شد حامد کرزی و عبدالله عبدالله به دور دوم بروند. ولی آقای عبدالله از رقابت در دور دوم کنار کشید و حامد کرزی یکبار دیگر به ریاست جمهوری رسید