در اجلاس وزرای دفاع ناتو چه می‌گذرد؟

Image caption آینده ماموریت بعدی ناتو در افغانستان، موسوم به "حمایت قاطع"، بحث اصلی در این نشست خواهد بود

امروز در دومین روز اجلاس وزرای دفاع ناتو، ۲۸ کشور عضو این سازمان و کشورهای همکارش در مقر ناتو در بروکسل گرد هم آمده‌اند تا در مورد آینده ماموریت نظامی غرب در افغانستان گفتگو کنند. وزیر دفاع افغانستان و هیات همراه او نیز در این نشست شرکت دارند.

افغانستان همواره از موضوعات اصلی دستورکار نشست‌های وزرای دفاع ناتو بوده اما این بار، برنامه خروج نیرو‌های غربی از آن کشور، موضوع برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و تاخیر در امضای موافقنامه امنیتی میان آمریکا و افغانستان به آن اهمیت ویژه‌ای بخشیده است.

آینده ماموریت بعدی ناتو، موسوم به "حمایت قاطع"، بحث اصلی در این نشست خواهد بود.

اما به نظر نمی‌رسد هیات افغانی حاضر در این نشست حرف تازه‌ای برای شکستن بن‌بست فعلی بر سر امضای توافقنامه امنیتی داشته باشد.

رئیس جمهور افغانستان امضای این توافقنامه را منوط به شرایطی از جمله "کمک عملی" آمریکا به آغاز روند صلح با طالبان کرده است.

از طرف دیگر، تمام کشورهایی که در افغانستان حضور دارند خواهان آن هستند که این سند هر چه زودتر امضا شود تا آنها بتوانند برنامه‌ریزی خود برای ماموریت آینده ناتو در افغانستان را که به "حمایت قاطع" موسوم شده، آغاز کنند.

دو روز پیش باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا، در آستانه نشست وزرای خارجه ناتو، در گفت‌وگویی تلفنی با رئیس جمهور کرزی، هشدار داد که او به فرماندهان نظامی خود دستور داده که کار روی برنامه "احتیاطی خروج کامل نیروهای آمریکایی را آغاز کنند."

در همین حال، آنر فو راسموسن، دبیر کل ناتو نیز در تایید این هشدار، روز گذشته به خبرنگاران گفت که ناتو بدون امضای توافقنامه امنیتی افغانستان و آمریکا، سربازان خود را از افغانستان خارج خواهد کرد.

ژنرال مارتین دمپسی، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز گفته ‌که بن‌بست در مورد توافق‌نامه امنیتی میان افغانستان و آمریکا "دشمن" را شجاع‌تر خواهد کرد و دستور جدید اوباما برای آغاز کار روی طرح احتیاطی خروج کامل می‌تواند فرماندهان نظامی افغان را نگران کند و اعتماد در میان نیروهای افغان را کاهش دهد.

از سوی دیگر، مقام‌های ناتو و غربی این نگرانی را نیز دارند که تاخیر در امضای توافقنامه امنیتی منجر به دلسردی کشورهای ائتلاف در افغانستان نسبت به ادامه ماموریت بعدی غرب در این کشور شود.

احتمالا با اشاره به همین‌ نگرانی‌ها‌ست که کاخ سفید هشدار داده که هر چه تاخیر در امضای سند یاد شده طولانی‌تر شود، احتمال کوچکتر و محدودتر شدن ماموریت "حمایت قاطع" بیشتر خواهد بود.

چرا حکومت هشدارها را جدی نمی‌گیرد؟

حق نشر عکس Getty
Image caption علی‌رغم تصویب لویه جرگه در سال گذشته، آقای کرزی تاکنون توافقنامه امنیتی را امضا نکرده است

از مدتها قبل برخی مقام‌های حکومت افغانستان، از جمله شخص رئیس جمهور کرزی، بر این باور بوده‌اند که ارزش استراتژیک حضور در افغانستان برای غرب بیشتر از آن است که این کشور را ترک کنند.

روز گذشته نیز ایمل فیضی، سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان در گفتگو با بی بی سی به صراحت گفت که حکومت باور ندارد که سربازان غربی این کشور را ترک کنند و افزود که گزینه خروج کامل اصلا مد نظر امریکا و ناتو نیست.

معلوم نیست این ارزیابی مقام‌های حکومت افغانستان از درجه تمایل غرب به ماندن در افغانستان بر چه اساسی بنا شده است.

اما نرمی موضع ایالات متحده و ناتو بعد از بی‌اعتنایی حکومت افغانستان به ضرب‌الاجل‌های آنها برای امضای توافقنامه امنیتی، در تقویت این باور که "خارجی‌ها نمی‌روند" بی‌تاثیر نبوده است.

امریکایی‌ها و ناتو در جریان سال گذشته میلادی اصرار می‌کردند که توافقنامه امنیتی باید تا ماه اکتبر امضا شود و حکومت افغانستان امضای آن را به تصویب لویه جرگه مشورتی در ماه نومبر موکول کرد.

اما زمانی که اعضای لویه جرگه این سند را تایید کرد و از رئیس جمهور صریحا خواست که این سند را امضا کند، آقای کرزی به طور غیرمنتظره‌ای امضای آن را به توقف "حملات امریکایی‌ها بر خانه‌های افغان‌ها" و "آغاز روند صلح با طالبان" مشروط کرد؛ دو شرطی که مکانیزم‌ها و چگونگی اجرای آن همچنان مبهم باقی مانده است.

مقام‌های ناتو و امریکایی اکنون می‌گویند در انتظار رئیس جمهور بعدی افغانستان برای امضای این سند باقی خواهند ماند.

دبیرکل ناتو در این هفته در جمع خبرنگاران در بروکسل گفت که حتی اگر رئیس جمهور منتخب بعدی نیز این موافقنامه را امضا کند، وقت برای برنامه‌ریزی ماموریت بعدی ناتو در افغانستان باقی خواهد ماند.

عقب نشینی ناتو و غرب از مواضع پیشین‌شان در رابطه با امضای این سند، به وضوح نشان‌دهنده آن است که ادامه حضور آنها در افغانستان برای‌شان مهم است.

ولی ایالات متحده و ناتو پیام‌های روشنی نیز به مقام‌های افغانستان فرستاده‌اند و آن اینکه با وجود نرمی اخیر این کشور و ناتو در برابر مواضع آقای کرزی، گزینه صفر یا خروج کامل نیروهای غربی از افغانستان به قوت و جدیت خود باقی‌ست.

گذشته از آن، مقام‌های افغان همواره تاکید کرده‌اند که خواهان حضور نیروهای خارجی در کشورشان هستند.

اما در نهایت، این حضور نیازمند چارچوبی قانونی‌ست که همان سند امنیتی دوجانبه است.

به عبارت دیگر، بدون امضای قرارداد امنیتی، نفس حضور نیروهای خارجی در افغانستان از اول جنوری ۲۰۱۵ غیرقانونی خواهد بود.

بنابراین، فارغ از آن‌که خروج کامل نیروها مدنظر غربی‌ها باشد یا نه، حکومت افغانستان اگر خواهان ادامه حضور نیروهای ناتو و امریکایی است، به نوبه خود، ناگزیر خواهد بود که این سند را امضا کند.

به نظر بسیاری از کارشناسان نظامی و حتی برخی از مقام‌های اردو/ارتش افغانستان، در صورت خروج کامل نیروهای غربی و به دنبال آن قطع یا کاهش شدید کمک‌های مالی غرب که تنها منبع تمویل نیروهای مسلح افغانستان است، می‌تواند تاثیر ویران کننده‌ای بر این نیروها و آینده سیاسی این کشور داشته باشد.

آیا گزینه خروج واقعا عملی خواهد شد؟

حق نشر عکس AP
Image caption باراک اوباما در گفتگویی تلفنی با حامد کرزی، هشدار داده که او دستور آغاز کار روی برنامه "احتیاطی" خروج کامل نیروهای امریکایی از افغانستان را داده‌است.

هم حضور و هم خروج نیروهای غربی از افغانستان نیازمند برنامه‌ریزی‌های گسترده و زمان کافی‌ست. در هر دو مورد نیز برنامه‌ریزی‌ها باید به گونه‌ای باشد که تا پایان دسامبر ۲۰۱۴ یا برنامه ادامه حضور نیروها نهایی شود و یا طرح خروج تکمیل شده باشد.

در واقع، برنامه‌ریزی لوژستیکی خروج ده‌ها هزار سرباز غربی با تجهیزات و خودرو‌هایشان از افغانستان، اگر از برنامه‌ریزی برای ادامه حضور این نیروها در افغانستان پرچالش‌تر نباشد، ساده‌تر هم نیست.

برخی مقام‌های نظامی ناتو اشاره کرده‌اند که آنها برای هر دو گزینه ماندن یا رفتن به دست کم چند ماه برنامه ریزی نیاز دارند. اگر مدت برنامه ریزی هر گزینه شش‌ماه "فرض" گرفته شود، در آن صورت، اول جولای ۲۰۱۴ آخرین روزی‌ست که باید موافقت نامه امنیتی امضا شده باشد.

در غیر آن، از همان روز ناتو و غرب باید طرح خروج خود را عملی سازند تا آنکه درپایان سال ۲۰۱۴ تکمیل شود.

چرا که (اگر سند امنیتی تا آن‌ زمان امضا نشده باشد) حضور این نیروها در افغانستان از اول جنوری ۲۰۱۵ غیرقانونی خواهد بود.

قابل یادآوری‌ست که این تاریخ‌ها فقط جنبه مثال دارد و در عمل ممکن است متغیر باشد.

گذشته از آن، یکی از دیپلمات‌های ارشد ناتو در گفتگویی که در این هفته با خبرنگاران در مقر این سازمان در بروکسل داشت، گفت که "القاعده در افغانستان شکست خورده" ولی منشاء تهدید متصور از آن به دیگر نقاط جهان، از جمله شمال افریقا، انتقال یافته است.

کارشناسان امنیتی دیگری نیز هستند که می‌گویند افغانستان دیگر منشاء اصلی تهدید امنیتی برای غرب به حساب نمی‌رود.

به نظر این دیپلمات ارشد ناتو، مساله رفع تهدید طالبان، مسئولیت دولت افغانستان است و هدف از ماموریت نظامی غرب در این کشور این بوده که فضای لازم برای ایجاد یک حکومت و نیروهای مسلح به وجود آید تا آنها خود به دفع تهدیدهای امنیتی داخلی مثل شورشیان طالبان بپردازند.

از سوی دیگر بودجه دفاعی کشورهای اروپایی و غربی به شدت تحت فشارهای اقتصادی قرار دارد.

هدف اصلی غرب از ادامه ماموریت غرب بعد از ۲۰۱۴ در افغانستان، "کمک به امنیت بهتر خود از طریق ممانعت از تبدیل شدن دوباره افغانستان به پناهگاه تندروان است".

با توجه به فشارهای اقتصادی در غرب و اروپا، برخی کشورها ممکن است به این نتیجه برسند که هزینه‌های استحکام تدابیر امنیتی داخلی در کشورهایشان، نسبت به هزینه‌های مرتبط با درگیر بودن در افغانستان سرمایه‌گذاری در نیروهای امنیتی این کشور، مقرون به صرفه‌تر خواهد بود.

به همین دلیل که فقط بخشی از کشورهایی که در ماموریت نظامی فعلی غرب در افغانستان مشارکت دارند، در ماموریت "حمایت قاطع" نیز سهم خواهند گرفت.

بنابراین، با توجه به قرائن و وضعیت فعلی به نظر بسیاری از کارشناسان امور نظامی، گزینه خروج کامل نیروهای غربی از افغانستان یک گزینه جدی و واقعی‌ست و در صورتی که سند امنیتی به امضا نرسد، عملی خواهد شد.

مطالب مرتبط