آرایش انتخاباتی افغانستان؛ روایتی برای ایرانیان

در این یادداشت به تحلیل صف‌بندی‌های انتخاباتی در افغانستان برای مخاطبان عمدتا غیر افغان پرداخته شده و حاوی نکاتی است که برای افغانها ممکن است تازه نباشد.

Image caption در نزدیک به یک ماهی تا برگزاری انتخابات مانده ممکن است فهرست نامزدان کوتاه تر شود

انصراف قیوم کرزی برادر رئیس جمهور فعلی و از نامزدان مطرح و جدی انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ به نفع زلمی رسول وزیر خارجه پیشین، صف بندی‌های انتخاباتی در افغانستان را روشن‌تر کرد. حالا سه نامزد یا بهتر است بگوئیم سه تیم پیشتاز مشخص شده‌اند.

هرچند با توجه به فضای سیاسی و کثرت‌گرایی حاکم بر عرصه سیاسی افغانستان کنونی، خیلی سخت خواهد که مرزهای کاملا روشنی میان این تیم‌ها ترسیم کرد، چون واقعا هیج تیمی یک‌دست نیست و همه سعی کرده‌اند تیمی را بسازند که از اکثر جناح ها نمایندگی کند. اما بصورت کلی می‌توان گفت سه تیم و سه گرایش در انتخابات ۹۳ باهم رقابت می‌کنند. مجاهدین، تکنوکرات‌های نزدیک به غرب و دولت.

تیم اصلاحات و همگرایی

نامزد این تیم عبدالله عبدالله است و مهره درشت‌های آن بیشتر از میان رهبران و فرماندهان پیشین مجاهدین‌اند، در واقع تیم اصلاحات و همگرایی به رهبری عبدالله را می توان تیم مجاهدین و نیز به نحوی تیم ائتلاف شمال خواند که جبهه اصلی مقاومت علیه گروه طالبان را رهبری می‌کردند و در سالهای اخیر، بیشتر چهره‌های برجسته این تیم، از منتقدان سیاست های آقای کرزی بوده‌اند.

Image caption بیشتر چهره های پرنفوذ مجاهدین و اپوزیسیون سیاسی در تیم اصلاحات و همگرایی بر محور عبدالله گرد آمده اند

هرچند، چهره‌هایی چون عبدالرب رسول سیاف از رهبران پیشین جهادی و محمد اسماعیل خان از فرماندهان با نفوذ و والی اسبق هرات، نیز از چهره‌های مطرح جهادی اند که جزء تیم اصلاحات و همگرایی نیستند، اما بقیه مجاهدین بیشتر در محور عبدالله جمع اند وحتی گمانه‌زنی ها بر این است که اگر بحث کنار رفتن و یا حمایت تیمی از تیم دیگر مطرح باشد، در نهایت تیم انتخاباتی آقای سیاف بیش از هر تیم دیگری به تیم اصلاحات و همگرایی نزدیک است.

عبدالله عبدالله در دولت موقت وزیر خارجه بود، در زمان طالبان برجست‌ ترین سخنگوی گروه‌های ضد طالبان به حساب‌می آمد و به احمد شاه مسعود و برهان الدین ربانی رهبر فقید جمعیت اسلامی نزدیک بود. او در انتخابات ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۹ رقیب اصلی حامد کرزی بود و انتخابات را به دور دوم کشاند.

اما در اعتراض به "عدم شفافیت در انتخابات"، از رفتن به دور دوم منصرف شد و حامد کرزی برنده انتخابات اعلام شد.

محمد خان، معاون اول عبدالله، از اعضای حزب اسلامی که در سالهای اخیر از حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار انشعاب کرده و مدعی اند که حزبی مستقل هستند. اما آقای محمد خان سابقه سال‌ها همکاری با آقای حکمتیار را دارد.

محمد محقق معاون دوم آقای عبدالله، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان است. حزب وحدت در سال ۱۳۶۹ خورشیدی از ادغام احزاب هشت‌گانه تحت حمایت ایران تشکیل شد. هرچند بعدا رابطه عبدالعلی مزاری رهبر این حزب که توسط طالبان کشته شد، با ایران به هم خورد. پس از مزاری حزب وحدت به چهار شاخه تقسیم شد که رهبران و چهره‌های برجسته همه این شاخه‌ها از روحانیون شیعه هستند و سابقه تحصیل و کار سیاسی در ایران دارند.

به این ترتیب تیم اصلاحات و همگرایی به رهبری عبدالله عبدالله تیمی است که از جمعیت اسلامی، حزب اسلامی و حزب وحدت اسلامی، سه حزب عمده جهادی افغانستان نمایندگی می‌کند.

تیم تداوم و تحول

Image caption ژنرال عبدالرشید رهبر پرنفوذ ازبک تبار، معاون اول و جدی ترین حامی اشرف غنی احمد زی است

نامزد این تیم، اشرف غنی احمدزی است؛ تکنوکرات تحصیل کرده غرب که از مدیران بانک جهانی بوده و سابقه کار در دیگر نهادهای بین‌المللی را نیز دارد.

دو معاون آقای اشرف غنی یکی عبدالرشید دوستم، ژنرال میدان دیده و حاضر در نبردهای کثیر و خونین افغانستان است و دومی، سرور دانش، دانش آموخته حقوق در ایران که به کریم خلیلی رهبر شاخه‌ای از حزب وحدت اسلامی که در هر دو دوره قبلی معاون دوم آقای کرزی بوده، نزدیک است.

اما جدا از دو معاون آقای احمدزی، این نامزد ریاست جمهوری حمایت طیفی از تکنوکرات‌های نزیک به غرب را با خود دارد. چهره هایی چون زلمی خلیلزاد، علی احمد جلالی، حنیف اتمر و انورالحق احدی از آقای احمدزی حمایت کرده‌اند.

خلیلزاد سفیر پیشین آمریکا در افغانستان و عراق و نماینده این کشور در سازمان ملل بود. علی احمد جلالی که در دور اول ریاست جمهوری آقای کرزی وزیر کشور بود، تابعیت آمریکایی دارد و فعلا نیز مقیم آمریکا است.

حنیف اتمر، دانش آموخته یورک انگلستان است و در سمت‌های وزیر کشور، وزیر توسعه روستاها و وزیر آموزش و پرورش کار کرده و چهارسال پیش از سمت خود استعفا داد و با شماری از چهره‌های سیاسی، حزبی را به نام حزب حق و عدالت تاسیس کرد.

پیش از آنکه ثبت نام نامزدان ریاست جمهوری نهایی شود، هرکدام از چهره‌هایی که در بالا نام برده شد سعی کردند خود نامزد ریاست جمهوری باشند اما در نهایت همه آنها بصورت اعلام نشده‌ای عرصه را به نفع اشرف غنی احمدزی خالی کردند.

اشرف غنی احمدزی در دولت به رهبری آقای کرزی در سمت های وزیر دارایی و رئیس دانشگاه کابل کار کرد.

او در دو سال اخیر مسئول برنامه "انتقال مسئولیت‌ها" از نیروهای خارجی به نیروهای افغان بود.

تیم اعتدال و سازندگی

نامزد این تیم زلمی رسول وزیر خارجه پیشین است و به تازگی قیوم کرزی برادر رئیس جمهور فعلی نیز به نفع آقای رسول از انتخابات کنار رفت.

در میان سیاسیون افغانستان، تیم اعتدال و همبستگی به تیم مورد حمایت دولت معروف است.

زلمی رسول نامزد این تیم، از نزدیکان محمدظاهر، آخرین شاه افغانستان است، او در سالهای تبعید ظاهرشاه در رم، در کنار او بود.

پس از سقوط طالبان به افغانستان بازگشت، چند سال دبیر شورای امنیت ملی بود و در نزدیک به دو سال اخیر، به عنوان وزیر امور خارجه کار کرد.

معاون اول او احمد ضیا مسعود، برادر احمدشاه مسعود است.

احمدضیا مسعود در سال‌های جنگ، خارج از افغانستان بوده و از درگیری‌های خونین داخلی به دور.

او در سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ معاون اول آقای کرزی بود.

Image caption کنار رفتن قیوم کرزی به نفع زلمی رسول، از آغازین روزهای مبارزات انتخاباتی محتمل بود

معاون دوم آقای رسول، حبیبه سرابی است؛ والی پیشین بامیان و نخستین و تنها زنی که در افغانستان عهده‌دار سمت استانداری شده است.

هرچند حامد کرزی بارها تاکید کرده که در انتخابات دخالت نخواهد کرد و فرمان‌هایی را نیز صادر کرده که براساس آن در صورتی که یک مقام دولتی در امور انتخابات مداخله کند، مجازات خواهد شد. اما باور غالب سیاسی در افغانستان بر این است که آقای کرزی به وزیر خارجه پیشین اش نظر دارد.

دو هفته پیش وقتی شماری از سران قومی با طرحی مبنی بر این که زلمی رسول باید به خواست این متنفذان به نفع قیوم کرزی، برادر رئیس جمهوری کنار برود، آقای کرزی این طرح را رد کرد.

این اقدام آقای کرزی نیز، حمایت ضمنی او از زلمی رسول تعبیر شد.

هرچند دست مقام‌های دولتی برای سهم گرفتن در مبارزات انتخاباتی بسته است و نیز نمی توان گفت همه مقام‌های دولتی در مورد انتخابات نظر واحدی دارند، اما بعید به نظر می رسد بیشتر مقام‌های ارشد دولتی در مورد اینکه چه کسی خلف حامد کرزی باشد بهتر است، زیاد اختلاف نظر داشته باشند و نظر شان غیر از چیزی باشد که در مورد آقای کرزی برسر زبان‌ها است.

به جز قیوم کرزی که رسما به نفع زلمی رسول از نامزدی خود انصراف داد، مذاکرات این تیم با نامزدان دیگر از جمله، عبدالرحیم وردک وزیر دفاع پیشین، هدایت امین ارسلا از مشاوران ارشد حامد کرزی و گل آقا شیرزی والی پیشین ننگرهار نیز ادامه دارد.

اگر این اتقاق نیز بیافتد و این نامزدان نیز به نفع آقای رسول کناره‌گیری کنند، کارزار انتخاباتی افغانستان برای نخستین بار، جدی، غیر قابل پیش‌بینی و برای افغان‌ها و جامعه بین‌المللی جذاب خواهد شد.

اما تیم‌های دیگر نیز تلاش‌های مشابهی دارند، مثلا شنیده شده است که تیم اصلاحات و همگرایی به رهبری عبدالله سعی کرده حمایت تیم به رهبری عبدالرب رسول سیاف، از رهبران جهادی و اسماعیل خان والی اسبق هرات معاون او را جلب کنند.

حدود سه هفته مبارزات انتخاباتی، حد اقل نامزدان و تیم‌های پیشتاز انتخابات آینده افغانستان را مشخص کرده است.

اما آنچه هنوز واقعا مشخص نیست این است که در سومین تجربه انتخابات ریاست جمهوری در تاریخ این کشور، چه چیزی برتصمیم گیری مردم تاثیر جدی دارد؟

منافع و باورهای شخصی رای‌دهندگان یا مناقع و جایگاه قومی شان؟

تیم‌ها و ستادهای انتخاباتی و نیز نامزدان، با تفاوت‌های کم و بیش مشابه، هردو حوزه را به شدت تحت پوشش دارند.

از یک طرف با ادامه نشست‌هایی که با سران اقوام و رهبران با نفوذ دارند سعی می‌کنند آراء کتله‌ای (فله‌ای) را از آن خود کنند و از سویی هم با کمپین مدرن از طریق نصب بیلبوردها، تبلیغات رسانه‌ای، شرکت در مباحثات و میزگردها و راه‌اندازی سایت‌های انترنتی و صفحاتی در شبکه‌های اجتماعی، رای و نظر فرد فرد افغان‌های واجد شرایط رای‌دهی را به خود جلب کنند.

مطالب مرتبط