انتخابات افغانستان: آنها که رای می‌دهند، آنها که رای نمی‌دهند

Image caption مردم افغانستان روز شانزدهم حمل برای انتخاب رئیس جمهوری آینده این کشور به پای صندوق‌های رای خواهند رفت

"تنها رای من کجا را می‌گیرد؟ یک رای که حساب نمی‌شود." و "رای من سرنوشت‌ساز است. رئیس جمهوری تعیین می‌کند، آینده کشور را رقم می‌زند."

از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۴، افغانستان این همه تغییر کرده است.

دست کم تغییر در طرز فکر بسیاری از افغان‌ها به عنوان یک امر معمول به وضوح محسوس است.

در آخرین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در سال ۲۰۰۹ که حامد کرزی برای دومین بار به قدرت رسید، از برخی افراد که تمایلی به دادن رای نداشتند، وقتی در مورد دلیل عدم شرکت‌شان در انتخابات می‌پرسیدم، می‌گفتند رئیس جمهوری را آمریکا و خارجی‌ها تعیین می‌کنند و رای مردم تاثیری ندارد.

اما این‌ بار در سفری که به ولایت‌های ننگرهار، بامیان، هرات و بلخ داشتم دیدم که تعداد افرادی که تمایل به شرکت در انتخابات نداشتند خیلی کم بود.

Image caption نوریه اول صبح فقط برای گرفتن کارت رای‌دهی از خانه بیرون آمده بود.

در جریان ضبط برنامه تریبون آزاد که بی‌بی‌سی فارسی در این ولایت‌ها داشت، وقتی از افرادی که اطراف دوربین جمع می‌شدند می‌پرسیدم آیا کسی هست که در انتخابات شرکت نکند، با صدای بلند می‌گفتند که چنین کسی پیدا نمی‌شود.

در یکی دو هفته گذشته در کابل هم در برابر مراکز ثبت نام رای‌دهندگان، مردم صف‌های طولانی کشیده‌اند.

در آخرین روز توزیع کارت‌های رای‌دهی، سردار از اولین افرادی بود که توانست کارت بگیرد.

خودش می‌گفت خوش شانس است که بعد از چند روز موفق به گرفتن کارت رای‌دهی شده است.

اما سردار برای گرفتن کارت رای‌دهی ساعت ۲ صبح به وقت محلی پشت در مدرسه 'عبدالعلی مستغنی'، یکی از سه مرکز توزیع کارت‌های رای‌دهی در کابل رفته بود وگرنه به قول خودش باید چند روز دیگر هم می‌رفت و می‌آمد.

اما چه انگیزه‌ای سبب شده که افرادی مثل سردار خواب را کنار بگذارند و برای دریافت کارت رای‌دهی بیایند؟

'رئیس جمهوری تعیین می‌کنم، کشور را از بحران نجات می‌دهم'

نوریه دختر دانش‌آموزی که تازه به سن رای‌دهی رسیده می‌گوید که از شش صبح آمده، در صف ایستاده و با شوق و بی‌صبری انتظار کشیده که کارت رای‌دهی بگیرد.

برای دختران و پسرانی مثل نوریه که اولین بار در دموکراتیک‌ترین روند کشور خود نقش بازی می‌کنند، شرکت در انتخابات هیجان بیشتری دارد.

او می‌گوید که حتی اگر در یک سوی شهر حملات انتحاری باشد و در سوی دیگر انفجار، باز هم حاضر است رای بدهد.

نوریه دانش‌آموز صنف هشتم است و خوب و بد خود، خانواده و مهم‌تر از همه کشورش را می‌داند.

می‌گوید همیشه شنیده که افغانستان سال‌های هرج و مرج را پشت سر گذاشته و حالا به مرحله‎‌ای رسیده که اولین بار قرار است قدرت از یک رئیس جمهوری منتخب به رئیس جمهوری منتخب دیگر انتقال یابد.

Image caption این پسر جوان با علاقمندی کارت رای‌دهی گرفته که از قافله عقب نماند

نوریه در حالی که در کنار خواهرش در ابتدای صفی طولانی با چند صد نفر منتظر بود گفت: "صبح زود آمدم تا بتوانم کارت رای‌دهی‌ بگیرم، می‌ترسم ناوقت شود برایم کارت رای‌دهی نرسد. تنها با همین کارت می‌توانم کشورم را از بحران نجات دهم. کارت که بگیرم خیلی خوشحال خواهم بود چون من ارزش این کارت را از همه بیشتر می‌دانم، می‌دانم که یک رای می‌تواند وضعیت را متحول کند. انتخاب من دقیق است."

نیاز محمد از مسئولان مرکز ثبت نام رای دهندگان در مکتب عبدالعلی مستغنی در غرب کابل گفت که در هفته‌های اخیر روزانه حدود هشتصد مراجعه کننده داشتند.

سرازیر شدن مردم به مراکز توزیع کارت‌های رای‌دهی، کارمندان کمیسیون مستقل انتخابات را هم به کار دلگرم کرده.

او می‌گوید اگر اجازه داشته باشند تا ۱۲ شب هم کار می‌کنند تا به همه کارت توزیع شود.

چرا بیشتر افغان‌ها کارت رای‌دهی می‌گیرند؟

بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان (فیفا) در تازه ترین نظرسنجی خود می‌گوید که ۷۵ درصد افغان‌ها در انتخابات شرکت‌ می‌کنند. این نظر سنجی حاصل مصاحبه با ۴۰۴۰ نفر است که ۹۰ درصدشان از روند انتخابات حمایت کردند.

نادر نادری رئیس عمومی این بنیاد می‌گوید که در جریان بررسی‌ها، عوامل علاقمندی مردم به اشتراک در انتخابات را دریافته‌اند.

  • کسی نمی‌داند رئیس جمهوری بعدی کیست

رئیس بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان می‌گوید تفاوت فاحشی که در این انتخابات نسبت به دو انتخابات ریاست جمهوری گذشته دیده می‌شود، دشواری پیش‌بینی در مورد رئیس جمهوری بعدی است.

او می‌گوید در دو دور انتخابات قبلی اکثر مردم می‌توانستند حدس بزنند که چه کسی در انتخابات پیروز می‌شود اما در این دور با توجه به رقابت تنگاتنگ میان نامزدان، پیش‌بینی در مورد نتایج انتخابات دشوار است.

بررسی‌های فیفا همچنین نشان می‌دهد که هشتاد درصد مردم گفته‌اند که خودشان تصمیم می‌گیرند که به چه کسی رای بدهند.

رای‌گیری در افغانستان سری است و تا اعلام نتایج کسی نمی‌داند که برگ برنده در دست کی خواهد بود؟

  • دلیل عمده

آقای نادری می‌گوید از دلایل عمده‌ علاقمندی چشمگیر مردم به انتخابات، تجربه سال‌ها جنگ در افغانستان است که بیشتر از سی سال ادامه داشت.

او می‌گوید که مردم به طور گسترده به این نتیجه رسیده‌اند که اصل انتخابات یگانه وسیله گذار مسالمت آمیز قدرت و دستیابی به قدرت است.

به نظر او "در جریان جنگ‌ها، رسیدن به قدرت سیاسی تنها از مجرای خشونت و کشتار مردم میسر بود و حاکمان به خاطر رسیدن به قدرت دست به جنگ، خشونت و کودتا می‌زدند. برای همین مردم حالا فکر می‌کنند که یگانه راهی که پیش‌رو دارند انتقال قدرت از یک فرد به فرد دیگر و اشتراک در قدرت سیاسی از مجرای انتخابات است."

  • واکنش به حملات طالبان

دلیل دیگری که فیفا یافته حملات مخالفان مسلح دولت افغانستان در چند هفته گذشته است که "عمدتا مواضع غیرنظامی را هدف قرار داد."

Image caption فیفا می‌گوید حملات اخیر طالبان باعث پررنگ‌تر شدن حضور مردم در انتخابات شده است.

نادر نادری می‌گوید در دو هفته گذشته "بعد از حملات، مردم به عنوان یک عکس‌العمل در برابر مخالفان مسلح حضور خود را در مراکز ثبت نام رای‌دهندگان و آمادگی به شرکت در انتخابات پررنگ کردند."

گروه طالبان پیوسته هشدار داده که تمام توان خود را برای برهم زدن روند انتخابات به کار خواهد برد.

این گروه گفته کسی که در انتخابات شرکت کند، پشیمان خواهد شد و حمله اخیر به مرکز کمیسیون انتخابات افغانستان نشان داد که طالبان با مردم و نهادهای برگزاری انتخابات شوخی ندارند.

اما نهادهای ناظر انتخابات افغانستان دریافته‌اند که این هشدارها نه تنها مانع مردم از رفتن به مراکز ثبت نام نشده بلکه مردم را به شرکت در انتخابات و گرفتن کارت رای‌دهی مصمم‌تر کرده است.

فیفا می‌گوید از افرادی که پرسیده گفته‌اند در انتخابات شرکت می‌کنند تا به مخالفان مسلح دولت نشان بدهند که از تهدیدهای شوخی و جدی طالبان هراسی ندارند و حضورشان در انتخابات گرم خواهد بود.

  • کمپین‌ها

بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان و بنیاد انتخابات شفاف افغانستان موسوم به 'تیفا' که نظرسنجی‌های زیادی در مورد انتخابات پیش رو انجام داده می‌گویند که مبارزات انتخاباتی نامزدان ریاست جمهوری هم نقش کلیدی در تشویق مردم به شرکت در انتخابات داشته است.

نعیم ایوب‌زاده رئیس تیفا می‌گوید که در این دور انتخابات نسبت به دوره‌های قبلی به طور وسیعی آگاهی دهی شد.

او می‌گوید در کنار نهادهای مدنی که به مردم انگیزه دادند که از حق رای خود استفاده کنند حتی اگر رای سفید می‌دهند، نامزدان انتخابات شورای ولایتی و ریاست جمهوری هم مردم را بسیج کردند که رای بدهند.

آقای نادری هم گفت که تعداد کم نامزدان سبب شد که مردم در این دور انتخابات گزینه‌های مشخصی برای انتخاب داشته باشند.

او می‌گوید بیشتر نامزدان توانستند از فرصت مبارزات انتخاباتی به خوبی استفاده کنند و با گردهمایی‌ها و تجمعات، زمینه رایزنی و نقد برنامه‌های خود را برای مردم فراهم کنند.

اما هرچند نهادهای ناظر و کمیسیون‌های برگزاری انتخابات در مورد میزان شرکت مردم در روز رای‌دهی خوشبین هستند اما همه واجدان شرایط رای‌دهی افغان در انتخابات شرکت نمی‌کنند.

' ۲۵ در صد در انتخابات شرکت نمی‌کنند'

حق نشر عکس f

به اساس یکی از نظرسنجی‌ها که از سوی بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه (فیفا) منتشر شده، حدود ۲۵ درصد مردم در انتخابات شرکت نمی کنند.

هرچند ممکن است آمار افرادی که در انتخابات شرکت نمی‌کنند به دلیل ناامنی‌ها و تهدید مخالفان مسلح بیشتر باشد.

فیفا می‌گوید دلایل کسانی که در انتخابات شرکت نمی کنند، متفاوت است.

  • افرادی که کارت‌ رای‌دهی ندارند

۳۲ درصد افغان‎‌های واجد شرایط رای ‌دهی برای شرکت در انتخابات ثبت نام نکرده‌اند.

جدا از افغان‌هایی که در خارج از افغانستان در مهاجرت به سر می‌برند و افغانستان نتوانسته برای آنها زمینه شرکت در انتخابات را فراهم کند، میلیون‌ها افغان که کارت‌های رای‌دهی شان از بین رفته و یا آن را گم کرده‌اند و دوباره کارت رای دهی نگرفته اند نیز شامل همین گروه هستند.

برخی ها هم یا موفق به دریافت کارت نشده‌اند و یا هم برای آن وقت نگذاشته‌اند.

  • افرادی که علاقمند نیستند

۲۰ درصد مردم هم هیچ علاقه‌ای به شرکت در انتخابات نداشتند.

افرادی که علاقه به شرکت در انتخابات ندارند بیشتر یا فکر می‌کنند که رئیس جمهوری بعدی پیشاپیش تعیین شده است و یا هم رای شان جایی را نخواهد گرفت.

بعضی‌ها هم معتقد هستند که رئیس جمهوری افغانستان را بیرونی‌ها انتخاب می‌کنند و برگزاری انتخابات یک روند نمایشی است.

  • ترس از طالبان

۱۴ درصد از افرادی که رای نمی‌دهند از طالبان و دیگر گروه‌های مسلح مخالف دولت می‌ترسند.

شورشیان در دوره‌های قبلی انتخابات انگشت‌ چند نفر از کسانی را که رای داده بودند و نوک انگشتان شان با جوهر انتخابات رنگی بود، بریدند.

حملات احتمالی مخالفان مسلح به مراکز رای‌دهی از دیگر تهدیدهایی است که بعضی از مردم را از شرکت در انتخابات بازمی‌دارد.

هرچند مقام‌های امنیتی افغانستان بارها گفته‌اند که از آمادگی لازم برای تامین امنیت انتخابات برخوردار هستند.

  • مشکل با نامزدان

۱۱ درصد افرادی هم که رای نمی‌دهند گفته‌اند که با آنهایی که خود را نامزد انتخابات ریاست جمهوری کرده‌اند مشکل دارند.

این گروه از مخالفان شرکت در انتخابات فکر می‌کنند که فرد مورد نظرشان در میان نامزدان ریاست جمهوری نیست و یا کسی را نمی‌یابند که آرزوهای‌شان را برآورده کند و یا هم مشخصات فرد ایده‌آل شان در هیچ یک از هشت نامزد ریاست جمهوری دیده نمی‌شود.

۲۳ درصد مردم هم دلیل عدم شرکت در انتخابات را موارد متعدد دیگری از جمله احتمال تقلب در انتخابات و مشکل دسترسی به مراکز رای‌دهی عنوان کرده‌اند.

با این حال از آغاز روند ثبت نام رای‌دهندگان در این دوره تا حالا که به برگزاری انتخابات افغانستان (شانزدهم حمل/پنجم آوریل) سه روز دیگر باقی مانده، بیشتر از سه میلیون و ۸۰۰ هزار نفر از جمله یک میلیون و ۳۰۹ هزار زن کارت رای‌دهی گرفته‌اند.

کمیسیون‌های برگزاری انتخابات و دولت به دلیل این که در چند دور انتخابات گذشته چندین بار به مردم کارت رای‌دهی توزیع کرده‌اند، حالا نمی‌دانند که چه تعداد از افغان‌ها پای صندوق‌های رای خواهند رفت اما گفته‌اند برای سیزده میلیون رای‌دهنده آمادگی دارد.

انتظار دولت پایین‌تر از این ها است.

حامد کرزی رئیس جمهوری کشور که خودش از رای‌دهندگان خواهد بود گفته شش میلیون نفر هم اگر در انتخابات شرکت کنند، انتخابات مشروعیت خواهد داشت.

مطالب مرتبط