افغانستان: ۱۳ سال پس از طالبان

مردم افغانستان روز شنبه ۱۶ حمل/فروردین به پای صندوق‌های رای می‌روند تا برای اولین بار پس از سقوط طالبان و به قدرت رسیدن حامد کرزی در سال ۲۰۰۱، رئیس جمهور جدیدی انتخاب کنند.

در ۱۳ سالی که از آن تاریخ می‌گذرد هزاران نفر بر اثر ادامه درگیری‌ها کشته شده و برای تضمین آینده‌ای باثبات و امن برای افغانستان میلیاردها دلار هزینه شده است.

تصویر اجتماعی

حق نشر عکس f

زنان افغانستان در سنین پایین ازدواج می کنند و به طور متوسط هر کدام از آنها پنج فرزند دارند.

بر اساس اطلاعاتی که توسط سازمان سیا در مورد افغانستان منتشر شده، این کشور از نظر نرخ بالای رشد جمعیت، در مقام دهم جهانی قرار دارد.

کابل، پایتخت و بزرگ‌ترین شهر این کشور سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفر جمعیت دارد.

کابل تنها ولایتی است که جمعیت شهرنشین آن از مناطق روستایی بیشتر است.

براساس آمارهای سازمان ملل متحد هنوز هم ۷۶ درصد از مردم افغانستان روستانشین هستند.

پشتون‌ها بزرگترین اقلیت قومی این کشور حدود ۴۲ درصد از جمعیت و تاجیک‌ها دومین اقلیت قومی حدود ۲۷ درصد جمعیت کشور را تشکیل می دهند.

جمعیت کوچی‌ها که قبایل و گروه‌های کوچ‌نشین هستند، حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر است.

آموزش و پرورش

حق نشر عکس BBC World Service

آموزش و پرورش یکی از عرصه‌های موفق بازسازی کشور پس از سقوط طالبان تلقی می شود.

در سال ۲۰۰۱ هیچ مدرسه‌ای برای دختران وجود نداشت و تعداد پسرانی که به مدرسه می‌رفتند حدود یک میلیون نفر بود.

اما طبق آمارهای بانک جهانی در سال ۲۰۱۲ جمعیت کودکانی که به مدرسه می‌روند به حدود هفت میلیون و ۸۰۰ هزار نفر رسیده و از این تعداد حدود دو میلیون و ۹۰۰ هزار نفر دختر هستند.

با این وجود هنوز هم ساختمان و امکانات کافی برای مدارس وجود ندارد و در بسیاری از روستا کلاس‌های درس یا زیر چادر و یا در منازل مسکونی و گاه زیر سایه درختان برگزار می شود.

به گفته بانک جهانی فقط ۱۸۰ هزار نفر از معلمان یعنی حدود نیمی از معلمان این کشور، از آموزش و قابلیت‌های لازم برخوردارند و مابقی آنها حین اشتغال به کار آموزش می‌بینند.

هنوز هم تعداد دخترانی که ترک تحصیل می‌کنند خیلی زیاد است و نرخ بیسوادی در کشور بسیار بالاست.

فقط ۳۹ درصد افراد بالاتر از سن ۱۵ سال سواد خواندن و نوشتن دارند که یکی از نازل‌ترین‌ها در میان کشورهای جهان است.

زنان

شرایط و موقعیت زنان در افغانستان به مرور رو به بهبود می‌رود.

در دوران حکومت طالبان زنان حق تحصیل و کار نداشتند.

تازه‌ترین آمارهای بانک جهانی نشان می‌دهد که در حال حاضر حدود ۳۶ درصد از دختران مشغول تحصیل هستند هرچند بسیاری از آنها قبل از پایان دوره متوسطه مدرسه را ترک می کنند.

آمارهای سال ۲۰۰۷ نشان می‌دهد که اکنون حدود ۵۲ درصد از دختران افغان در سن ۲۰ سالگی ازدواج می‌کنند.

میزان زنان با سواد هنوز بسیار پایین است هر چند در این زمینه آمارهای رسمی دقیقی وجود ندارد.

طبق یکی از گزارش‌های مرکز آمار یونیسف در سال ۲۰۱۰ میزان زنان باسواد بین سنین ۱۵ تا ۲۴ سال، حدود ۲۲ درصد بوده است.

طی این سال‌ها تعدادی از زنان افغان وارد بازار کار شده‌اند.

هم اکنون بیش از یک چهارم نمایندگان پارلمان و کارمندان ادارات دولتی را زنان تشکیل می‌دهند.

بر اساس یکی از گزارش‌های مرکز آمار یونیسف، از سال ۲۰۰۹ به این سو نرخ استخدام زنان در ادارات دولتی بیشتر از مردان بوده است.

اگر نرخ اشتغال زنان افغان با همین شتاب ادامه پیدا کند، تا سال ۲۰۲۰ میزان زنان شاغل به حدود ۴۰ درصد خواهد رسید.

زنان اکنون در نیروی پلیس و ارتش افغانستان خدمت می‌کنند.

ارتش بریتانیا یک مرکز ویژه برای زنان دایر کرده که ۱۰۰ افسر زن را در هر سال آموزش می‌دهد.

با وجود همه این پیشرفت‌ها، خشونت علیه زنان هنوز هم یک مشکل جدی است.

خشونت در محیط خانه، ازدواج اجباری و محروم کردن زنان از امکانات و حمایت‌های اقتصادی، عمده‌ترین اشکال نقض حقوق زنان در افغانستان است.

هرچند به نظر می‌رسد که تعداد این موارد رو به کاهش گذاشته ولی طبق آمارهای موجود، اشکال دیگری از اعمال فشار به زنان از جمله جلوگیری از شرکت آنها در فعالیت‌های اجتماعی رواج پیدا کرده است.

فقر

حق نشر عکس AP

سازمان ملل متحد و سایر نهادهای بین‌المللی فعال در طرح‌های بشردوستانه برای تامین نیازهای اولیه بیش از پنج میلیون نفر از جمعیت فقیر افغانستان در سال ۲۰۱۴، به بودجه‌ای بالغ بر ۴۰۰ میلیون دلار نیاز دارند.

افغانستان یکی از کشورهای جهان با بالاترین آمار بازگشت مهاجران است.

از زمان سقوط طالبان، حدود ۶ میلیون پناهجو و مهاجر افغان به آن کشور بازگشته‌اند.

دفتر امور پناهجویان سازمان ملل متحد می‌گوید که حدود دو میلیون نفر از این جمعیت هنوز به کمک نیاز دارند.

هنوز هم جمعیتی حدود ۶۰۰ هزار نفر در داخل این کشور بی‌خانمان هستند و یا از محل زندگی خود رانده شده‌اند که اکثر آنها در نواحی جنوبی و غربی کشور زندگی می‌کنند.

میزان جمعیت کشور که در فقر زندگی می‌کنند به طور متوسط حدود ۳۶ درصد تخمین زده می‌شود.

این رقم در شهرها کمتر و حدود ۲۹ درصد، در روستا حدود ۳۶ درصد و در میان جمعیت کوچی‌ها حدود ۵۴ درصد است.

آمارهای سال ۲۰۱۰ نشان می‌دهد که متوسط درآمد سرانه مردم افغانستان در میان کشورهای آسیایی از همه پایین‌تر و حتی از سری لانکا و بنگلادش هم کمتر است.

بر اساس شناسه کشوری افغانستان که توسط سازمان سیا منتشر شده، بیش از ۷۸ درصد از جمعیت شاغل افغانستان در زمینه کشاورزی مشغول به کار هستند.

در سال ۲۰۰۸ نرخ بیکاری در این کشور حدود ۳۵ درصد بود.

میزان جمعیتی که در حال حاضر به شبکه اینترنت دسترسی دارند، حدود ۵ درصد است.

هرچند دسترسی به تلفن‌های همراه بسیار بیشتر است.

طبق آمارهای سازمان سیا در سال ۲۰۱۲، حدود ۱۸ میلیون تلفن همراه در افغانستان در حال استفاده بوده است.

بهداشت

حق نشر عکس AFP

در زمینه سیستم بهداشت کشور پیشرفت‌های زیادی صورت گرفته است.

طول عمر متوسط ( امید به زندگی) در سال‌های اخیر کمی افزایش یافته و از ۵۶ به ۶۰ سال رسیده است.

ولی در زمینه سلامت نوزادان و مادران و کاهش نرخ مرگ و میر آنها پیشرفت‌های بزرگی روی داده است.

طبق آمارهای سازمان ملل متحد، دسترسی به آب آشامیدنی سالم تا سال ۲۰۱۱ از حدود ۵ درصد به بالای ۶۰ درصد افزایش یافته است.

برخورداری از نظافت از جمله استفاده از توالت‌های خصوصی به جای توالت‌های عمومی، به طور متوسط حدود ۳۷ درصد بهبود پیدا کرده است.

اما این تغییرات در مناطق شهری و روستایی بسیار متفاوت است و مناطق روستایی در این زمینه پیشرفت ناچیزی داشته‌اند.

برنامه‌های گسترده واکسیناسیون برای مبارزه و ریشه‌کنی فلج اطفال ادامه داشته ولی هنوز هم افغانستان یکی از معدود کشورهای جهان است که این بیماری در آن شیوع دارد.

در سال ۲۰۱۳ چهارده مورد از ابتلا به این بیماری ثبت شده که به نسبت سال ۲۰۱۲ که تعداد آن ۳۷ مورد بود، کاهش چشم‌گیری را نشان می‌دهد.

اقتصاد

با وجود تلاش های گسترده و اجرای طرح‌های متعدد برای تشویق کشاورزان به کشت محصولات دیگر، هنوز هم بزرگ‌ترین صادرات افغانستان تریاک است.

در سال ۲۰۱۳ تولید این محصول به یک رکورد جدید رسید و افغانستان تولید کننده ۹۰ درصد از کل تریاک جهان بود.

قیمت بالای تریاک باعث می‌شود که کشاورزان در برابر طرح‌های پیشنهادی برای تغییر محصول مقاومت کنند.

آنها در عین حال می‌گویند که وعده‌های مربوط به دادن کود و دانه‌های مرغوب‌تر به کشاورزان افغان هیچگاه عملی نشده است.

صادرات دیگر افغانستان میوه وخشکبار، فرش، گلیم و پشم است.

واردات این کشور عبارتند از ماشین‌آلات، مواد غذایی، پارچه و لباس، محصولات شیمیایی و سوخت‌های فسیلی.

افغانستان منابع طبیعی بسیار غنی از جمله گاز طبیعی دارد که به خاطر شرایط سیاسی و امنیتی کشور تاکنون مورد بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند.

در عین حال یکی از پایین‌ترین نرخ‌های مصرف انرژی در سطح جهان را دارد.

طبق آمارهای بانک جهانی فقط ۲۸ درصد از جمعیت کشور به شبکه سراسری انتقال برق متصل هستند و شبکه برق افغانستان چندان قابل اتکا نیست.

دسترسی به شبکه انتقال برق در مناطق شهری بسیار بیشتر از مناطق روستایی است.